“Χρυσή Εποχή”, Μύθος, Σημασία

Μύθος της “Χρυσής Εποχής”

Το παρακάτω ειδικό σχόλιο αποτελεί την έναρξη μίας νέας αντιπαράθεσης σε ακαδημαϊκό στυλ και επί τη βάσει της ακαδημαϊκής δεοντολογίας γενικά με τις απόψεις του κ. Γιανναρά περί του παρελθόντος καθώς και περί του παρόντος.

Εχουμε συχνά διαπιστώσει, ότι ο κ. Γιανναράς παρελθοντολογεί με ιδιαίτερη ευχαρίστηση. Εκφράζει στα ενδιαφέροντα άρθρα του βαθιά απογοήτευση περί της σημερινής κατάστασης στην Ελλάδα και περί των πολιτικών της και ταυτόχρονα εξυμνεί πολιτικούς του παρελθόντος, οι οποίοι ήταν δήθεν καλύτεροι απο τους σημερινούς.

Στην πραγματικότητα πρόκειται για μίαν ιδιαίτερη έκφανση του “Μύθου περί της Χρυσής Εποχής”. “Τότε” ήταν δήθεν όλα καλύτερα. Θα αποκαλύψουμε τους λόγους και τις αιτίες για την αιώνια διάρκεια αυτού του μύθου, στον οποίο εστιάζονται σχεδόν παραδεισιακές καταστάσεις, όπως π.χ. η αγνότητα, η τιμιότητα, η ειλικρίνεια, η ΔΙΚΑΙΟΣΥΝΗ, η ΚΟΙΝΟΚΤΗΜΟΣΥΝΗ, η ΑΔΕΛΦΟΣΥΝΗ, το “ΑΓΑΠΑΤΕ ΑΛΛΗΛΟΥΣ” κτλ.

Ετσι θα γίνει πιό κατανοητή η τάση του κ.Γιανναρά στην παρελθοντολογία, η οποία είναι ούτως ή άλλως πολύ διαδεδομένη στον Ορθόδοξο κλήρο καθώς και στους Θεολόγους της Ορθοδοξίας ,εν μέρει και στον σημερινό ελληνικό πολιτισμό.

Η μεθοδική προσέγγιση στο ενδιαφέρον θέμα δεν είναι ούτε ελληνοκεντρική, ούτε ευρωκεντρική, αλλά ΠΑΓΚΟΣΜΙΑ, ασυνήθιστη στην Ελλάδα.

ΣΗΜΑΣΙΑ του ΜΥΘΟΥ

Πάντα όταν οξύνονταν οι κοινωνικές αντιξοότητες ή οι ταξικοί αγώνες ή
διαδραματίζονταν πολεμικά γεγονότα ή επικρατούσαν φυσικές καταστροφές ή υπήρχαν προβλήματα με την νέα γενιά, είχαν οι λαοί την επιθυμία να αλλάξει η κατάσταση προς το καλύτερο. Επειδή όμως δεν μπορούσαν να ξέρουν τί θα συμβεί στο μέλλον, προσπαθούσαν με αυθυποβολή να φαντασθούν, ότι κάποτε στο εξιδανικευμένο μακρό παρελθόν ήταν όλα καλύτερα. Οι ιστορικοί εχουν ονομάσει αυτό το ψυχολογικό φαινόμενο “Μύθο της Χρυσής Εποχής“.

Σε ένα από τα αρχαιότατα γραπτά μνημεία του ανθρώπινου πολιτισμού, σε ένα σουμερικό ποίημα από το 3000 π.Χ. (!) αναφέρεται
εντυπωσιακά ο μύθος :

„Κάποτε, μπροστά από πολύν καιρό-Δεν υπήρχαν φίδια,-δεν υπήρχαν σκορπιοί,-δεν υπήρχαν ύαινες,-δεν υπήρχε φόβος,-Ο άνθρωπος δεν είχε κανέναν αντίπαλο,-…,Η πολύγλωσση Σουμερία.- Η μεγάλη χώρα των θεϊκών ηγεμονικών νόμων,-Ουρι Σουμερία,-Η χώρα με όλα τα απαραίτητα,-Η χώρα Μάρτου,-Με την θαλπωρή της,-όλο το σύμπαν ,-¨Ολοι οι ενωμένοι λαοί,-δόξαζαν τον θεό Ενλιλ μόνον με μία γλώσσα“. Αυτός ήταν στην παγκόσμια ιστορία των θρησκειών ο αρχαιότερος θεός.

Τί σημαίνει αυτό το κείμενο;

1. Σημαίνει νοσταλγία γα ένα εξωραϊσμένο παρελθόν.
2. Εκφράζει λύπη για το δήθεν παραδεισιακό χαμένο παρελθόν.
3. Ο ποιητής δεν ήταν ευχαριστημένος με τις συνθήκες ζωής , οι οποίες επικρατούσαν.
4. Δεν υπήρχε καμία δυνατότητα να αλλάξει η δυσάρεστη κατάσταση και έτσι παρηγορήθηκε με το ωραιοποιημένο παρελθόν.
5. Στην εποχή του ποιητού ήταν η κοινωνία ήδη διασπασμένη σε τάξεις.
6. Επικρατούσαν η ανατολίτικη δεσποτία και η αυθαιρεσία των δεσποτών καθώς και ο κανώνας „homo homini lupus“ ( „ο άνθρωπος είναι για τον
άνθρωπο λύκος“.
7. Εδώ εκφράζεται έμμεσα ο πόθος για μία πανανθρώπινη δικαιοσύνη και για αδελφότητα.

Σε ένα επίσης πανάρχαιο αιγυπτιακό ποίημα γίνεται λόγος και για την αδικία : „Στην χώρα δεν υπήρχε τίποτα το άδικο,-κανένας κροκόδειλος δεν λήστευε,-δεν υπήρχε δάγκωμα φιδιών,-στην εποχή των πρώτων θεών“.

Ερμηνεία :

1.Από το ποίημα απορρέει το συμπέρασμα, ότι στην Αίγυπτο είχαν ήδη οξυνθεί οι ταξικές αντιπαραθέσεις , και η κοινωνική αδικία ήταν μεγάλη.
2. Η ληστεία εκ μέρους του κροκόδειλου είναι ίσως αλληγορία για την συγκέντρωση του πλούτου σε λίγα χέρια και για τους δυσβάσταχτους φόρους.
3. Η αναφορά στους πρώτους θεούς σημαίνει οτι η θρησκεία και γενικά η πίστη είχαν ήδη μετατραπεί σε εργαλείο καταπίεσης των λαϊκών μαζών από το θεοκρατικό, στην πραγματικότητα φαραωκρατικό σύστημα.

Και ο Ινδουισμός έχει τον δικό του ιδιαίτερο „Μύθο της Χρυσής Εποχής“, αλλά ονομάζεται „Εποχή της Αλήθειας „ ( „satya yuga“ ) με το εξής περιεχόμενο :

Οι άνθρωποι δεν είχαν αρρώστιες και δεν είχαν επιθυμίες. Επίσης δεν ήταν ανάγκη να εργάζονται σκληρά. Ζούσαν ειρηνικά, απλά και με αρετή. Αλλά ξαφνικά δημιουργήθηκε απληστία και οι άνθρωποι συσσώρευαν συνεχώς ιδιοκτησία (!). Έτσι έχει περατωθεί η „Χρυσή Εποχή“ και την έχει διαδεχθεί η „Μελαψή Εποχή“ ( „Εποχή Kali“). Εμφανίσθηκαν ο πόλεμος, η ασθένεια, η φτώχια και η πείνα”.

Είναι πολύ ενδιαφέρουν , ότι στην αρχαία Κίνα υπήρχαν πολλές εκδοχές της „Χρυσής Εποχής“. Αυτό ήταν εξαρτημένο από τις διαφορετικές κοσμοαντιλήψεις. Θεωρητικοί και πραγματιστές, ηθικολόγοι και ετατιστές, εκπρόσωποι του φυσικού δικαίου (“φύσει δίκαιον” ,ius naturae)
και άλλοι του θετικού δικαίου (“θέσει δίκαιον “, ius positivum) φανατικοί υπερασπιστές και επίσης
φανατικοί αντίπαλοι του κοινωνικού και του κρατικού συστήματος ήταν γενικά οπαδοί του μύθου της „Χρυσής Εποχής“, αλλα ο καθείς με άλλα
κριτήρια, άλλες ερμηνείες και άλλες επιδιώξεις.

Ο μεγαλύτερος θεωρητικός του κράτους και φιλόσοφος της αρχαίας Κίνας Κονφούκιος (ο Κινέζος Πλάτων με εν μέρει ίδιες αντιλήψεις περί δικαίου και δικαιοσύνης) διατύπωσε την άποψη , ότι στην εποχή των „αγίων“ βασιλέων Yao και Shun και των τριών δυναστιών Yü , Tang και Wu „επικρατούσε στον κόσμο κοινοκτημοσύνη… Ολοι
έλεγαν την αλήθεια και ζούσαν μονιασμένοι…Δεν υπήρχαν κλέφτες, ληστές, δολοφόνοι και εγκληματίες. Γι αυτό δεν έκλειναν τις εισόδους (των
Πόλεων). Αυτή ήταν η εποχή της μεγάλης κοινωνίας“. Και ο μεγάλος αντίπαλος του Κονφούκιου , ο φιλόσοφος Mo zi έγραψε κάτι το παρόμοιο.

Ερμηνεία :

1. Και οι δύο είχαν τον σκοπό, με οποιονδήποτε τρόπο να εξεύρουν μίαν επιβεβαίωση και γενική δικαιολόγηση της εκάστοτε διδασκαλίας και δη για τον Κονφούκιο το ουμανιστικό Shön και για τον Mo Zi την Jänai (αδελφοσύνη). Προσπαθούσαν να εξεύρουν την σωστότητα της διδασκαλίας σε επιτυχίες σε παρελθούσες εποχές.
2. Η αναφορά στο αρχαίο παρελθόν αντιτίθεται στην περαιτέρω εξέλιξη της κοινωνίας. Ταυτόχρονα όμως θα έπρεπε να επιτευχθεί μέσω της “μεγάλης κοινότητας“ του Κονφούκιου η δημιουργία μίας κεντριστικής και μεγάλης γραφειοκρατικής αυτοκρατορίας, πράγμα που έγινε με μεγίστη επιτυχία.
3. Και οι δύο ήταν δυσαρεστημένοι με την χαοτική και αναρχική κατάσταση που επικρατούσε στην εποχή τους στην Κίνα.
4. Από τα προαναφερθέντα τσιτάτα του Κονφούκιου απορρέει το συμπέρασμα, ότι αυτός έχει ήδη διαπιστώσει την κυρία αιτία για πολλά κακά στην κοινωνία και δη την ιδιοκτησία στα κύρια μέσα παραγωγής.

Ο συνδυασμός με την „μεγάλη οδό ( Αρχή του „Dau“) σημαίνει κατά την γνώμη μου, ότι ο Κονφούκιος θεωρούσε την κοινοκτημοσύνη ως ένα φυσικό φαινόμενο. Σε ό, τι αφορά αυτό, μπορούμε να διαπιστώσουμε στοιχεία μίας επιχειρηματολογίας υπό το νόημα του φυσικού δικαίου.

Και από τους δύο φιλόσοφους διαφέρει ο Laudse, ο οποίος αξιολογούσε ως ένας αρχαιολάτρης την πολυθαυμασμένη αρχική κατάσταση ως την „Χρυσή Εποχή“ ως εξής : „ το μεγάλο Dau έχει απωλεσθεί-καλοσύνη και τιμιότητα- εμφανιζόταν η εξυπνότητα- κατόπιν επικράτησε η μεγάλη υποκρισία-η γενιά καταστράφηκε…-το κράτος διαλύθηκε λόγω της σύγχισης… „.

Στο δέκατο κεφάλαιο του βιβλίου του συνιστούσε μίαν αφελή αγαθότητα : „ Καταργήστε την αγιοσύνη , απορρίψτε την εξυπνότητα – οι άνθρωποι θα κερδίσουν εκατό φορές περισσότερα- καταργήστε την καλοσύνη, απορρίψτε την εντιμότητα-οι άθρωποι παλι θα αγαπούν αλλήλους-καταργήστε την επιδεξιότητα, απορρίψτε την φιλοκερδία-δεν θα υπάρχουν πλέον κλέφτες και ληστές-γιαυτό να διδάσκετε στους ανθρώπους : Για την επιστροφή στην απλότητα και την γνησιότητα- να θέλετε λίγο, να μην επιθυμείτε πολύ“.

Από το μεγάλο μίσος του κατά των καταπιεστών της πλειονότητας του πληθυσμού και κατά της απληστίας των κυβερνόντων κύκλων και από την αντίθεση με τις επικρατούσες συνθήκες δεν μπόρεσε όμως να εξαγάγει το λογικό συμπέρασμα της αλλαγής των συνθηκών μέσω μίας κοινωνικής επανάστασης. Αντί αυτού ζητούσε να βρει την επίλυση των κοινωνικών προβλημάτων στην επιστροφή στην παρελθούσα αρχική κατάσταση. Από αυτήν την τοποθέτηση βγάζουμε όμως
το συμπέρασμα, ότι αυτός έχει απαρνηθεί την κοινωνική εξέλιξη. Με αυτην την αφελή τοποθέτηση δεν ήταν δυνατό να επιφέρει μεταλλαγές στην κοινωνία προς όφελος των λαϊκών μαζών , τα οποία εστιαζόταν κατά τα άλλα στο επίκεντρο της προσοχής του.

Από αυτόν διέφερε κατά πολύ ο πραγματιστής Han
Fei, ένας εκπρόσωπος του δουλοκτητικού στρώματος των πόλεων. Το πιό σπουδαίο του επιχείρημα ήταν , ότι στην „Χρυσή Εποχή“ δεν ήταν οι νόμοι απαραίτητοι. Γράφει τα εξής :“ Στην αρχαιότητα δεν ήταν ανάγκη οι
άνθρωποι να καλλιεργούν την γή, γιατί μπορούσαν να φάνε τους σπόρους και τα φρούτα. Ουδείς προσπαθούσε να παράγει καταναλωτικά αγαθά, γιατί ο πληθυσμος ήταν μικρός και επικρατούσε αφθονία τροφίμων. Δεν υπήρχαν συγκρούσεις μεταξύ των ανθρώπων, τα μέσα της τιμωρίας και της αναγνώρισης δεν ήταν γνωστά, Παντού επικρατούσαν ειρήνη και τάξη „.

Ετσι έχει καταβάλλει μεγάλη διανοητική προσπάθεια για να πείσει τους άλλους, ότι προς όφελος της ειρήνης και της τάξης καθώς και κατά της αναρχίας και του χάους είναι hic et nunc ( εδώ και τώρα ) που σημαίνει κάτω από τελείως διαφορετικές συνθήκες αυστηροί νόμοι τελείως απαραίτητοι !

Στην αρχαία Ελλάδα εξέφραζε ο μύθος της „Χρυσής Εποχής“ πρωτίστως τον πόθο των καταπιεζομένων και φτωχών να ζήσουν σε συνθήκες δικαιοσύνης. Οι απόψεις των αρχαίων Ελλήνων περί του δικαίου και της δικαιοσύνης είχαν τις ρίζες τους στην πίστη σε ανθρωπόμορφους θεούς. Εχοντας ως αφετηρία μία ισχυρή αυτοπεποίθηση ως  άνθρωποι τολμούσαν να διαφοροποιούν μεταξύ των θεών, θεωρώντας τον Δία σαν τον μεγαλύτερο κακούργο κατά του ανθρωπίνου γένους. Εχουν διατυπώσει την γνώμη, ότι στην „Χρυσή Εποχή“ ζούσαν οι άνθρωποι σε συνθήκες δικαιοσύνης, ενώ με την εξουσία του Δία έχει συντελεσθεί η μετάβαση σε συνθήκες ζωής, κάτω από τις οποίες η δικαιοσύνη έχασε την αξία της.

Σύμφωνα με τον Ησίοδο δεν υπήρχαν στην „Χρυσή Εποχή“ ούτε πόλεμος, ούτε βαριά εργασία, ούτε φιλονικίες, ούτε επικίνδυνα θαλάσσια ταξίδια, ούτε ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ. Οι ταξικές αντιπαραθέσεις και η δυσάρέσκεια λόγω των επικρατουσών κοινωνικών συνθηκών στην Ελλάδα καθώς και στην Ρώμη ήταν και για άλλους φιλόσοφους και ποιητές λόγος, να στρέψουν την προσοχη τους στο δήθεν καλύτερο παρελθόν.

Ο γνωστός Ρωμαίος ποιητής Publius Ovidius Naso περιέγραφε στις «Μεταμορφώσεις“ ( πρώτο Βιβλίο, στροφή 90 ) ιδιαίτερα σε σχέση με τις „Τέσσερες Εποχές“ και στα πλαίσια της Κοσμογονίας του την „Χρυσή Εποχή ως εξής : „…Αυτοβούλως και χωρίς νόμο εξασκούσε το ανθρώπινο γένος δίκαιο και ήταν πιστό-Η τιμωρία και ο φόβος ήταν
άγνωστα…-όλοι είχαν προστασία χωρίς δικαστή-…- δεν υπήρχε ούτε περικεφαλαία, ούτε ξίφος…-χωρίς πολέμους ήταν σίγουροι οι λαοί-χωρίς αλέτρι έβγαζε η Γή στάχυ. Ποτάμι με γάλα και με μέλη…“ και παρακατω :
„Εμφανίσθηκαν όλες οι φρικαλεότητες : εξαφανίσθηκαν η αιδώς, η πίστη και η αλήθεια-αντικαταστάθηκαν με απάτη και πανούργα κιβδηλότητα-Υπουλότητα, βία και πάθος για ΙΔΙΟΚΤΗΣΙΑ-…-Εμφανίσθηκε ο πόλεμος… „.

Ο λυρικός ποιητής υπερβάλλει πολύ, ενώ ο Ποσειδώνιος είναι πιό ρεαλιστής: „Σε εκείνην την Χρυσή Εποχή είχαν οι σοφοί την εξουσία στα χέρια τους. Παρεμπόδιζαν την βία και προστάτευαν τους αδύναμους“. Από αυτά τα λίγα του Ποσειδώνιου απορρέει  το συμπέρασμα, ότι στην εποχή του οι κυβερνήτες δεν ειχαν σοφία και ασκούσαν βία κατά των λαϊκών στρωμάτων.
Διαπιστώνουμε εκτός τούτου και ένα συναίσθημα της πνευματικής ανωτερότητας των διανοουμένων έναντι των πολιτικών.

Παρατήρηση : Εδώ πρόκειται για μία περίληψη ενός κεφαλαίου του παρακάτω συγγράμματος (1978) : Menschen-und Gesellschaftsilder sowie Rechts- und Gerechtigkeitsvorstellungen in den Schriftdokumenten der alten Hochkulturen, Eine universelle komparative philosophiehistorische Untersuchung,
Gewidmet dem altgriechischen Sophisten PROTAGORAS und dem altchinesischen Philosophen LAO TZE
Αφιέρωμα εις τον αρχαίον Ελληνα Σοφιστήν Πρωταγόραν και εις τον αρχαίον Κινέζον Φιλόσοφον Λαό Τζε
„ΠΑΝΤΩΝ ΧΡΗΜΑΤΩΝ ΜΕΤΡΟΝ ΕΣΤΙΝ ΑΝΘΡΩΠΟΣ “ ΠΡΩΤΑΓΟΡΑΣ
„Aller Dinge Maß ist der Mensch „
Protagoras

Ολο το κείμενο με πολυάριθμες παραπομπές είναι αποθηκευμένο στο Μπλογκ μου :http://panosterz.de

 

Hinterlasse eine Antwort

Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht.

Du kannst folgende HTML-Tags benutzen: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>