Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και οι Εχθροί του, Αντιπαράθεση με τον Θεολόγο και Φιλόσοφο Χ. Γιανναρά, Οικουμενικός Πατριάρχης και Διαφωτισμός

Ο κοσμοϊστορικός ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ και οι εχθροί του

Defensio Lucis  Aeternae Occidentalis versus “lucis sancti” orientalis virorum obscurorum theologorum orthodoxorum balkanorum

( Υπεράσπιση του Αιωνίου Φωτός της Δύσης κατά του ανατολίτικου “αγίου φωτός” των σκοταδιστών βαλκανίων ορθόδοξων Θεολόγων )

Μία συστηματική, νηφάλια και εκλαϊκευμένη επισημονική θεώρηση

1. Προοίμιον

Το παρόν ειδικό σχόλιο αποτελεί μίαν ακαδημαϊκή αντιπαράθεση με την διαρκή δυσφήμιση του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού εκ μέρους του Θεολόγου και Φιλόσοφου κ. Χ. Γιανναρά. Επισημαίνω τον ακαδημαϊκό τρόπο της αντιπαράθεσης, κάτι που δεν εφαρμόζεται ούτε στον πολιτικό στίβο, ούτε στον ελληνικό τύπο, ούτως ή αλλως ούτε στο διαδίκτυο, όπου επικρατεί ένα κλίμα του συγκρουσιασμού, των αντεγκλήσεων, των διαστρεβλώσεων και των προσωπικών προσβολών.

Το σχόλιο αφορά μόνον την εχθρική τοποθέτηση του κ. Γιανναρά στην επιφυλλίδα του έναντι του Διαφωτισμού, τον οποίο κατηγορεί σχεδόν για όλα τα κακά του κόσμου και γενικά έναντι του ατομοκεντρισμού και του φιλελεύθερου πνεύματος της Δύσης αενάως ηθικολογώντας χωρίς να παρουσιάσει ένα καλύτερο κοινονικοπολιτικό και οικονομικό σύστημα, ενώ σημειώνεαι μία τάση συμπάθειας σε αυταρχικούς πολιτικούς (Πούτιν, Ερντογκάν), εν μέρει και σε ολοκληρωτικά συστήματα. Εως τώρα δεν έχει γράψει, τί είναι κατά την γνώμη του ο Διαφωτισμός.

Περίμενα ματαίως πέντε έτη ελπίζοντας, ότι κάποιος θα έκανε την απαραίτητη συστηματική αντιπαράθεση με τις σκοταδιστικές θέσεις του κ. Γιανναρά, αλλά τελικά αποφάσισα να το κάνω εγώ, ειδάλλως θα περίμενα έως την μεταφυσική, υπερβατική και φαντασιακή «Δευτέρα Παρουσία».

Τί σημαίνει άραγε η έννοια Διαφωτισμός ; Πότε,σε ποιές χώρες και διατί έχει εμφανισθεί ο Διαφωτισμός ; Ποιά είναι τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα και οι καθοριστικές επιτεύξεις του ; Διατί τον μισούν οι ιεράρχες και οι θεολόγοι του Ρωμαιοκαθολικισμού και ιδιαιτέρως της Ορθοδοξίας ; Διατί δεν υφίστασται ουδεμία σχέση μεταξύ των ιδεών του ατομοκεντρικού Διαφωτισμού και των αρχών των ολοκληρωτικών συστημάτων ; Είναι οι βασικές ιδέες του Διαφωτισμού παρωχημένες, όπως ισχυρίζονται οι εχθροί του ; Είναι η Μεταφυσική και ο Μυστικισμός του Χριστιανισμού και ιδιαιτέρως της Ορθοδοξίας επαρκείς και κατάλληλοι να αντικαταστήσουν στον 21οαι. τον ήδη υλοποιημένο Διαφωτισμό ; Επιδιώκουν στα σοβαρά να επανέλθουν στο Μεσαίωνα ;

2. Εννοια του Διαφωτισμού

α) Υπό την ευρύτερη έννοια σημαίνει ο Διαφωτισμός την ατομική επιδίωξη μίας αυτοτελούς νοημοσύνης του ανθρώπου. Τον ευστοχότερο ορισμό του Διαφωτισμού έχει διατυπώσει ο Γερμανός ο κορυφαίος Φιλόσοφος Ιmmanuel Kant : « έξοδος του ανθρώπου από την αυθυπαίτια ανωριμότητητά του». Πέραν τούτου μας διδάσκει ο Kant : «Ανωριμότητα είναι η ανικανότητα να χρησιμοποιήσει κανείς το νου του χωρίς την καθοδήγηση από κάποιον άλλον».

Κάθε Διαφωτισμός προϋποθέτει Κριτική στις κυριάρχουσες επίσημες απόψεις περί της φύσης, του ανθρώπου, της κοινωνίας, του κράτους, του θεού (των θεών), των ηθικών και των νομικών κανόνων. Κανόνες , οι οποίοι προέρχονται από έξω, από άλλους αποτελούν «χειροπέδες μίας παντοτινής ανωριμότητας» (Kant).

Ο Διαφωτισμός διακηρύττει την πρόοδο της κοινωνίας και της ανθρωπότητας ως μία χρονοβόρα διαδικασία και πρεσβέυει την βασική άποψη, ότι ο νους (ΛΟΓΟΣ) είναι σε κάθε άνθρωπο έμφυτος και ότι η ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ του ανθρώπινου Λόγου (όχι ο θεός) αποτελεί την υψίστη εξουσία για τον άνθρωπο περί του τί είναι καλό ή κακό , αληθές ή ψευδές. Αλλά μονον η κατάλληλη παιδεία οδηγεί σε τέτοια ανθρώπινη ικανότητα.

β) Συγκεκριμένα πρόκειται για ένα διανοητικό και φιλοσοφικό κίνημα, το οποίο αντανακλούσε τις οικονομικές, και πολιτικές επιδιώξεις του Τρίτου κοινωνικού στρώματος και δη του αστικού στο πλαίσιο της χειραφέτησής του από τα δεσμά του φεουδαλικού απολυταρχισμού.
Ως διανοητικό κίνημα έχει εμπεδωθεί ο Διαφωτισμός μέσω συνεχούς και άκρως επιτυχούς σύγκρουσης με τον Σχολαστικισμό , τη Μεταφυσική, το Μυστικισμό, το μονοπώλιο της «Αλήθειας» και γενικά με την καθυστέρηση και το ΣΚΟΤΟΣ του Χριστιανισμού και δη του Ρωμαιοκαθολικισμού. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που αυτό το κίνημα έχει άμεση σχέση με το πραγματικό Φως του ανθρώπινου λόγου και της επιστήμης κατά του φαντασιακού και «υπερβατικού» «φωτός του αγίου πνεύματος», δηλαδή κατά του ΣΚΟΤΑΔΙΣΜΟΥ, ο οποίος ακόμη επικρατεί στις χώρες με ορθόδοξη παράδοση “από τηνΚρήτη έως το Βλαδιβοστόκ ” (Στέλιος Ράμφος) καθώς και στις ισλαμικές χώρες.

Τοιουτοτρόπως έxει αυτονομασθεί η Εποχή του Διαφωτισμού ως «the Age of enlightenment“, „ le siegle des lumieres“ή „siecle eclaire“(γαλλ.), „Aufklärung“(γερμαν.), „Illumιnismo“(ιταλ.) , „Illustracion“ (ισπαν.) και „prosvetschenije“(ρως.)

3. Ιστορικές ρίζες και βάσεις του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού

Η Ιστορία της Φιλοσοφίας στην Ευρώπη αξιολογεί γενικά την αρχαία ελληνική Φιλοσοφία και ιδαιτέρως τους Σοφιστές ως την πρώτη ρίζα του Διαφωτισμού. Κατά την γνώμη μου έχει ο αρχαίος ελληνικός Διαφωτισμός τις ρίζες του στον Υλισμό των Φιλοσόφων της Ιωνίας, έπονται ο Δημόκριτος, ο Επίκουρος και ιδίως οι Σοφιστές . Σύμφωνα με τον Εγελο είναι οι Σοφιστές οι φορείς του αρχαίου ελληνικού Διαφωτισμού).

Κατόπιν αναφέρονται η Αναγέννηση και το κίνημα του Ανθρωπισμού (Humanismus) μέσω της νέας Εικόνας του ανθρώπου και δη του ανθρώπου με εξελιγμένη ΑΥΤΟΠΕΠΟΙΘΗΣΗ και μεγάλη γενική μόρφωση, κάτι που αντιτίθετο διαμετρικά στην χριστιανική Εικόνα του ανθρώπου.
Ο Διαφωτισμός έχει στηριχθεί εκτός τούτου σε επιτεύξεις των φυσικών επιστημών (Galilei ως εμπεδωτής της σύγχρονης φυσικής επιστήμης μέσω του πειράματος), Keppler (ηλιοκεντρισμός), Newton (νόμος της έλξης-βαρύτητας, «Philosophiae naturalis principia methematica» : “Μαθηματικές Αρχές περί της Φιλοσοφίας της Φύσης”, 1687 ) , οι οποίες έχουν κυριολεκτικά συγκλονίσει την κοσμοαντίληψη του Χριστιανισμού υπό την μορφή του Ρωμαιοκαθολικισμού. Ετσι προετοίμασαν το έδαφος για νέες φιλοσοφικές θεωρίες και για την ραγδαία εξέλιξη των επιστημών.

4. Αγγλία, η γενέτειρα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού

Δεν είναι ευρέως γνωστό, ότι ο Διαφωτισμός έχει εξελιχθεί πολυδιάστατα πρώτα στην Αγγλία. Αυτός είναι ο λόγος, γιατί παρακάτω παρουσιάζω τους σημαντικότερους Αγγλους Διαφωτιστές, οι οποίοι ήταν στην κυριολεξία δάσκαλοι των Γάλλων Διαφωτιστών, σχετικά εκτενώς. Ετσι αποδίδω στους ήρωες και «αγίους» της ευρωπαϊκής προόδου και της επιστήμης φόρο τιμής.

Θα γίνει βαθμιαία αντιληπτό, ότι οι καθοριστικές οικονομικές πολιτικές και κοινωνικές αξίες του Δυτικού Κύκλου Πολιτισμού ύστερα από το Μεσαίωνα έχουν την αφετηρία στην Αγγλία.

Ηδη κατά το τέλος του 16ου αι. αρχισε η διαδικασία χειραφέτησης της αγγλικής αστικής τάξης, επί τη βάσει της παραγωγής και ταυτόχρονα έλαβε χώραν πρωτίστως μέσω της “Glorious Revolution” (¨Ενδοξη Επανάσταση”, 1688/1689) μία ελαφρά αστικοποίηση της αριστοκρατίας . Στο πέρασμα από τον 17ο προς τον 18οαι. έχει φθάσει ο αγγλικός Διαφωτισμός στο αποκορύφωμά του.

Αφετηρία του Διαφωτισμού ήταν ο FRANCIS BACON (16ος-17ος αι.), ο γενάρχης του αγγλικού υλισμού και σχεδόν όλων των εμπειρικών επιστημών. Στο διεθνώς γνωστότατο έργο του «Essays» (“Πονήματα”) εμπεδώνει την θεωρία του common sense (κοινός νους), η οποία έχει επηρεάσει πολύ την ευρωπαϊκή φιλοσοφική αντίληψη. Στο έργο του «Novum organum scientiarum» ( “Νέο Οργανον των Επιστημών”, 1620) , προτείνει ένα πρόγραμμα μεταρρύθμισης της επιστήμης με σκοπό τη ριζική μεταλλαγή των ανθρωπίνων και των κοινωνικών σχέσεων. Το σχεδόν απίστευτο έγκειται στην προσπάθειά του, να συμβάλλει μέσω φιλοσοφικών γνώσεων στον εκμοντερνισμό της παραγωγής ( «Nova Atlantis»). Σήμερα ονομάζεται αυτό Πρακτική Φιλοσοφία (στην Ευρώπη υπάρχουν ήδη τέτοιες πανεπιστημιακές έδρες). Ο Bacon έχει διατυπώσει και το εξής διάσημο : «Γνώσις είναι ισχύς».

Ακολούθησε o THOMAS HOBBES (επίσης 16ος-170ς αι. ), ο οποίος έχει εξελίξει τις απόψεις του F.Bacon μεν περαιτέρω, αλλα ήταν αντίθετος με μερικές θεϊστικές τάσεις του Bacon. Απαίτησε να εκδιωχθεί η Θρησκεία από την Φιλοσοφία, η οποία δέον να ασχολείται με τα σώματα, εννοώντας όχι μόνον το ανθρώπινο (φυσικό) , αλλά και το κρατικό (τεχνητό) σώμα, το οποίο δημιουργείται μέσω συνθηκών μεταξύ των ανθρώπων. Επομένως προτείνει την «Philosophia naturalis» (“Φιλοσοφία της Φύσης”) και την «Philosophia civilis» (“Φιλοσοφία του Πολίτου”.
Τα σπουδαιότερα συγγράμματά του είναι «The Elements of Law, nature and politics» ( “Τα Στοιχεία του Δικαίου, της Φύσης και της Πολιτικής”), «De cive» (Περί του Πολίτου”) και το περιβόητο «Leviathan» , στο οποίο εμπεδώνεται μία νέα Θεωρία του κράτους. Ταυτοχρονα απορρίπτει τη μεσαιωνική θεολογική ψευτοθεωρία του κράτους. Εν ολίγοις το ξήλωμα των παρωχημένων και άχρηστων θεολογικών απόψεων συντελείται βαθμιαία, μεθοδικά και συστηματικότατα και τελικά επιτυχέστατα.

Ο σημαντικότερος Φιλόσοφος του αστικού κοινωνικού στρώματος στα τέλη του 17ουαι. ήταν o John Locke. Το έργο του «An essay concerning human understanding»(” Πόνημα περί της ανθρωπίνης νοημοσύνης”) εμπεδώνει την Σενσουαλιστική Γνωσιοθεωρία, η οποία αποτελεί το φονταμέντο της Φιλοσοφίας του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και ιδιαιτέρως του Σενσουαλιστικού Υλισμού. Εκφράζει αντίθεση στον ισχυρισμό του Descartes, ότι οι ιδέες είναι σε κάθε άνθρωπο έμφυτες. Και όμως αυτός παραμένει ένας ιδεαλιστής Φιλόσοφος, γιατί διαπιστώνει, ότι υπάρχουν δύο αλήθειες : μια την οποία εκλαμβάνει η ανθρώπινη νοημοσύνη από τη μια μεριά και η η αλήθεια της “θεϊκής αποκάλυψης” από την άλλη μεριά.

Στο σημαντικότατο για την ευρωπαϊκή Θεωρία του κράτους και την Θεωρία του φυσικού Δικαίου (“φύσει δίκαιον”) συγγράμματός του «Two treatises of government»( (“Δύο μελέτες περί της κυβερνήσεως”) πρεσβεύει την άποψη, ότι το κράτος βασίζεται σε μίαν συνθήκη μεταξύ του λαού και του άρχοντα, και ότι πρέπει να υπάρχουν δύο εξουσίες, η νομοθετική και η εκτελεστική. Είναι η πρώτη φορά που έχει διατυπωθεί κάτι τέτοιο στη νεώτερη ευρωπαϊκη ιστορία. Ονομάζει ένα τέτοιο κράτος «κράτος του Λόγου» (ratio).
Ενα από τα σπουδαιότερα καθήκοντα του κράτους είναι κατά την γνώμη του η προστασία του δικαίου της ατομικής ιδιοκτησίας. Αυτό ανταποκρίνεται
πλήρως στα ταξικά συμφέροντα της ανερχόμενης αστικής τάξης και του
καπιταλισμού.

Επονται Μασόνοι και Ντεϊστές (π.χ. Anthony Collins, Matthews Tindal, John Toland et alt.), οι οποίοι έχουν επιτεθεί μετωπικά, εντατικά και συστηματικά εναντίον της Θρησκείας και της Σχολαστικιστικής Θεολογίας, την οποία θεωρούσαν ως το μεγαλύτερο εχθρό τους. Εν ολίγοις : Η κατατρόπωση της σχολαστικιστικής Θεολογίας αποτελούσε την conditio sine qua non για την εμπέδωση της επιστημονικής γώσης και μεθοδολογίας.

Οι Αγγλοι συνέχισαν την αποδόμηση της Θρησκείας και της Θεολογίας της και στον τομέα της Ηθικής Φιλοσοφίας απορρίπτοντας ό,τι έχει σχέση με την
μεσαιωνική χριστιανική ηθική. Εδώ πρωτοστάτησαν ο ιατρός Bernard de Mandeville και ο κόμης Shaftesbury. Ο πρώτος εκφράζει στο σύγγραμμά
του «The Fable of the Bees : or Privat Vices, Public Benefits» (“Το Παραμύθι των Μελισσών : Προσωπικά Αμαρτήματα ως Δημόσια Πλεονεκτήματα”) ισχυρό μίσος και μεγίστη απέχθεια έναντι της αφάνταστης υποκρισίας της χριστιανικής ηθικής και διατυπώνει την άποψη, ότι εγωϊσμός, απάτη, απληστία κλπ. είναι
ανθρώπινα φαινόμενα όμως υπερεξελιγμένα σε ιερείς, πλουσίους και πολιτικούς.
Μόνον σε μερικές περιπτώσεις υπερβάλλει θέλοντας να αντιμετωπίσει τέτοιες συνήθειες μόνον μέσω νόμων και της κρατικής εξουσίας. Ο εγωϊσμός, όπως ο Μ. τον αντιλαμβάνεται, που δεν αντιτίθεται στους νόμους , μπορεί κάλλιστα να συμφωνεί στα πλαίσια της ανθρώπινης κοινωνίας με το γενικό συμφέρον.

Ο ντεϊστής Shaftesbury απορρίπτει και τον Υλισμό και την χριστιανική ηθική και νομίζει, ότι το ηθικό είναι σε κάθε άνθρωπο έμφυτo.Kατά την γνώμη του, έχει κάθε άνθρπος την δυνατότητα να εκλάβει μέσω του Λόγου του, ποιές δκές του ή ξένες πράξεις είναι στην αστική κοινωνία επιτρεπτές και ηθικές. Σκοπός του είναι να επιτευχθεί στην κοινωνία ο ανθρωπισμός.

Στην περαιτέρω εξέλιξη του Εμπειρισμού, του Σενσουαλισμού και του Σκεπτικισμού (αντίπαλος της Μεταφυσικής) έχει συμβάλλει και ο Φιλόσοφος, Οικονομολόγος και Ιστορικός David Hume , ο οποίος έχει ασκήσει επιρροή ακόμη και στις φιλοσοφικές αντιλήψεις του I.Kant (κυρίως στο έργο του «Kritik der reinen Vernunft») , στον ευρωπαϊκό Θετικισμό και στην Αναλυτική Φιλοσοφία.

Ο πιο γνωστός αντίπαλος του Αγγλικού Διαφωτισμού ήταν αυτονοήτως ένας κληρικός, ο επίσκοπος George Berkeley, υπέρμαχος φυσικά της Υποκειμενικής Ιδεαλιστικής Φιλοσοφίας. Στο κύριο έργο του «Treatise concerning the principles οf human knowledge» (“Μελέτη περί των αρχών της ανθρώπινης γνώσεως”, 1710) απορρίπτει την ύπαρξη μίας αντικειμενικής πραγματικότητας και ισχυρίζεται, ότι αυτό που γενικά ονομάζουμε πραγματικότητα αποτελεί
μόνον μία σύνδεση αισθημάτων, τα οποία προκαλεί ο Θεός στο ανθρώπινο μυαλό ! Σε αυτή την μεσαιωνική σχολαστική αντίληψη βασίζεται η «Γνωσιοθεωρία» του. Σε τέτοιο καθυστερημένο επίπεδο εστιάζεται ακόμη (ίσως και αιωνίως) και η θεολογική Μεταφυσική της Ορθοδοξίας.

Οι πρυτανεύουσες απόψεις των Αγγλων (και Σκωτσέζων) Διαφωτιστών έχουν εκφρασθεί αργότερα με συνέπεια και συστηματικότητα από άλλους Φιλόσοφους, όπως π.χ. από τον Jeremy Bentham και τον John Mill.

Ο Jeremy Bentham («An Introduction to the Principles of Morals and Legislation“( ” Εισαγωγή στις Αρχές της Ηθικής και της Νομοθεσίας “) έγινε διεθνώς φημισμένος ως θεμελιωτής του Ηδονιστικού Ουτιλιταρισμού (Ηδονιστικός Ωφελιμισμός ). Σύμφωνα με την Αρχή του Ωφελιμισμου εξαρτάται η ηθική ποιότητα των ανθρωπίνων πράξεων από το εάν μεγενθύνουν την ευτυχία όλων των Ατόμων, τα οποία έχουν κάποια σχέση με αυτές. Σύμφωνα με την δική του αντίληψη περί του „καλού του συνόλου“ αυτό εξαρτάται από τα συμφέροντα των πολιτών. Μέσω του Ουτιλιταρισμού ερμηνεύεται θεωρητικά το ανθρώπινο πράττειν υπό το νόημα , ότι η επίτευξη του Οφέλου είναι το κινητήριο μοτίβο των πράξεών του. Εδώ σημειώνεται μία άμεση σχέση μεταξύ του Ατομοκεντρισμού και του Ωφελιμισμού.

Στην περαιτέρω επεξεργασία και εξέλιξη του αγγλικού Ουτιλιταρισμού έχει συμβάλλει και ο John Mill („Utilitarianism“ :”Ωφελιμισμός” “). Μεταξύ άλλων γράφει :“Θα ήθελα εκ νέου να επαναλάβω, ότι οι αντίπαλοι της Ωφελιμιστικής Αρχής σπάνια το αναγνωρίζουν : Οτι η ευδαιμονία, η οποία αποτελεί για τον ουτιλιταριστή μοραλιστή το ηθικόν μέτρον , δεν είναι η δική του ευδαιμονία του ενεργούντος, αλλά όλων των συμπραττόντων“.

Το κύριο μήνυμά τους είναι το εξής : Μεταξύ της ατομικής και της γενικής Ευδαιμονίας δεν επιτρέπεται ουδεμία αντίθεση, δηλαδή να σκέπτεται το συγκεκριμένο Ατομο φυσικά το δικό του, αλλά και ταυτόχρονα και το Οφέλημα για όλην την κοινωνία. Αυτό μπορεί να αξιολογηθεί ως διαλεκτική σχέση μεταξύ του συμφέροντος του Ατόμου και του συμφέροντος της κοινωνίας. Δηλαδή δεν
πρόκειται για μονόδρομο και εγωϊστικό συμφέρον.

Ο Bentham και o Mill έχουν θεμελιώσει τον αγγλικό Ουτιλιταρισμό, ο οποίος εκπέμπει ένα ενδιαφέρον μήνυμα : „ the greatest happines of the greatest number“ (” η μεγίστη ευτυχία για τον μέγιστο αριθμό” (ανθρώπων). Πρωτίστως μέσω αυτής της θεωρητικής τοποθέτησης έχει δικαιολογηθεί ο φιλελευθερισμός, σύμφωνα με τον οποίο η μεγέθυνση του Οφέλους του ενός μπορεί να επιφέρει την μεγέθυνση του Οφέλους όλης της κοινωνίας.

5. Γαλλικός Διαφωτισμός , Αποκορύφωμα και υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού

Ο Γαλλικός Διαφωτισμός έχει δεχθεί μεγάλη ώθηση από την σύγκρουση μεταξύ του τρίτου κοινωνικού στρώματος και της φεουδαλικής απολυταρχικής Μοναρχίας, κάτι που ήταν καθοριστικό σε όλον τον 18οαι. Ο Διαφωτισμός έχει εμφανισθεί ως κίνημα των Γάλων διανοουμένων στη μεταβατική περίοδο από τον17ο προς τον 18ο.αι. σε συνδυασμό με την γενική κρίση του Ancien Régime και έφθασε στο
crescendo του μέσω της νικήτριας Αστικής Επανάστασης το 1789 και της καθολικής εγκαθίδρυσης της εξουσίας της αστικής τάξης.
Στην Γαλλία σημειώνεται μία ιδία μορφή του Διαφωτισμού, του οποίου το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμα ήταν ο ριζοσπαστισμός και ή άμεση επαφή με την πολιτική και την κοινωνική πραγματικότητα.

Διαπιστώνουμε συνολικά τρία βασικά στάδια του Γαλλικού Διαφωτισμού :

Το πρώτο στάδιο (πρώιμος Διαφωτισμός)

έχει ως χαρακτηριστικά στοιχεία α) μίαν κοσμοαντίληψη, η οποία έχει επηρεασθεί καθοριστικά από την σενσουαλιστική Θεωρία του Locke και β) την απόρριψη του Ρασιοναλισμού του Descartes. Ο γαλλικός τρόπος ζωής , όπως η απόλαυση hic et nunc και όχι σε ένα φαντασιακό μεταθανάτιο «παράδεισο» καθώς και ο αντιμεταφυσικαλισμός, ο αντικληρικαλισμός και ο αντιθεολογισμός απαιτούσαν στην ουσία κοινωνιολογικές, υλιστικές, αντιμεταφυσικές, αθεϊστικές και αντιθρησκευτικές θεωρίες.

Ο πρώτος θεωρητικός του Γαλλικού Διαφωτισμού ήταν ο Pierre Bayle («Dictionnaire historique et critique» : “Ιστορικό και κριτικό Λεξικό” 1697) έχει πρωτοστατήσει στην παραλαβή του αγγλικού common sense, έχει συμβάλλει επιτυχώς στην κονιορτοποίηση της Σχολαστικιστικής Μεταφυσικής και έχει διατυπώσει εντόνως την άποψη , ότι η αθεϊστική κοινωνία γρήγορα θα επικρατήσει, γιατί οι αθεϊστές είναι έντιμοι, ενώ η θρησκεία έχει μέσω της δεισιδαιμονίας και της ειδωλολατρικής λειτουργίας στις χριστιανικές εκκλησίες εξαθλιώσει από ηθική άποψη τον άνθρωπο.

Μερικά έτη αργότερα εμφανίσθηκε στο σκηνικό των Διαφωτιστών ο Bernard Le B. De Fontenelles με τρία σημαντικά συγγράμματα ( „Digression sur les
Anciens et les Modernes „(” Θεώρηση των Παρελθόντων και των Συγχρόνων”),„Histoire des oracles“ ( “Ιστορία των Μαντειών” ) και „ “De l`origine des fables“ ( “Περί της προελεύσεως των παραμυθιών”), στα οποία ασχολείται κυρίως με την βαθμιαία εξέλιξη του ανθρωπίνου πνεύματος υπό το νόημα της Προόδου. Εδώ πρόκειται για τον πρώτο Φιλόσοφο, ο οποίος έχει ανακαλύψει την Πρόοδο ως βασικό νομοτελειακό κανόνα της ιστορίας της ανθρωπότητας. Αυτή η λίαν καινότομη άποψη έχει περαιτέρω εξελιχθεί ιδιαιτέρως από τον Φιλόσοφο Holbach φιλοσοφικά καθώς και πολιτικά με ριζοσπαστικό τρόπο.

Με τον μεγάλο ρόλο της Προόδου στην ανθρώπινη ιστορία έχει ασχοληθεί υπό τον φακό της Ιστορίας της Φιλοσοφίας και ο Condorcet στο έργο του „Esquisse des progres de l`esprit humaine“ ( “Σχέδιο μίας παρουσιάσεως της προόδου του ανθρωπίνου λόγου”).

Αλλά ο σημαντικότερος Γαλλος Διαφωτιστής («Πατριάρχης» του Γαλλικού Διαφωτισμού ) στο πρώτο ήμισυ του 18ου αι. ήταν ο Voltaire ( François-Marie ) , ο οποίος αποφάσισε να πάει στην Αγγλία για τρία χρόνια (1694-1778), όπου έχει ασχοληθεί υπό το νόημα σπουδών συστηματικά με τη νέα Φυσική Επιστήμη του Newton και με την σενσουαλιστική Γνωσιοθεωρία του Locke. Δηλαδή έχει αναγνωρίσει τους Αγγλους ως Φωτοδότες της επιστημονικής σκέψης.
Εχοντας μία τόσο ισχυρή επιστημονική βάση κατόρθωσε να συνδυάσει το νέο Φυσικό Δίκαιο (φύσει δίκαιον, jus naturae, jus naturalis) , με την Εμπειρία και τελικά με τον ανθρώπινο Λόγο . Αντικειμενικά έχει προετοιμάσει μίαν άκρως πειστική φιλοσοφική επιχειρηματολογία για την δημιουργία της αστικής κοινωνίας και για την εγκαθίδρυση του αστικού κράτους. Αρχισε ήδη να κινείται βαθμιαία από την Θεωρία στη μελλοντική Πράξη.

Και ο Voltaire αξιολογεί την θρησκεία ως πηγή της δεισιδαιμονίας, του φανατισμού, της κακίας, της αμάθειας και της καταπίεσης του λαού. Γι αυτόν ήταν πρωταρχικός σκοπός να απελευθερώσει την ανθρωπότητα (όχι μόπον τον γαλλικό λαό) μεταξύ άλλων και από την θρησκευτική δεισιδαιμονία και την αδιαλλακτικότητα της χριστιανικής εκκλησίας.
Και όμως είπε τουλάχιστον μια φορά, ότι η θρησκεία είναι κατάλληλη και απαραίτητη για την χειραγώγηση και διοίκηση του λαού. Δηλαδή δεν ήταν μόνον θωρητικός, αλλά και πραγματιστής.

Σε σύγκριση με τον Voltaire ήταν ο Charles de S. de Montesqieu μόνον εν μέρει Διαφωτιστής. Στο έργο του «De l`esprit des lois“ (” Περί του πνεύματος των νόμων”) έχει αναπτύξει την άποψή περί των τριών εξουσιών νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική εξουσία, κάτι που έχει όχι αμέσως αλλα τον 19ο και τον 20αι. αναγνωρισθεί ως υπόδειγμα φιλελεύθερης αστικής Θεωρίας του κράτους.

Το δεύτερο στάδιο του Γαλλικού Διαφωτισμού

είχε ως αφετηρία το «Code de la nature» του Morely και τον Jean-Jacques Rousseau ,του οποίου η συμβολή στις επιτυχίες του Διαφωτισμού πρωτίστως μέσω του πολιτικού συγγραμμάτου „Contrat social“ (“Κοινωνικό Συμβόλαιο”) καθώς και των άλλων έργων του „Discours sur les sciences et les arts“ (“Μελέτη περί των επιστημών και των καλών τεχνών”, 1750) , „Discours sur l`origine et les fondements de l` inégalité parmi les hommes“ ( “Μελέτη περί της προελεύσεως και των βάσεων της ανισότητος μεταξύ των ανθρώπων”, 1754), «Nouvel Héloise» και „Emile“ ήταν όντως τεράστια και καθοριστική.

Ετσι έχει αυτός ενδυναμώσει το ιδεολογικό και πολιτικό υπόβαθρο του αναγκαίου αγώνα της αστικής τάξης κατά του φεουδαλικού απολυταρχικού συστήματος, το οποίο εμπόδιζε την εξέλιξη των παραγωγικών δυνάμεων και την αλλαγή του κοινωνικοπολιτικού status quo. O Rousseau ήθελε μία κοινωνία ισότιμων και μορφωμένων πολιτών χωρίς πλούσιους και φτωχούς, χωρίς καταπίεση, όπου θα ίσχυε η “Volonté Générale” (“Γενική Βούληση”) και όχι η “Volonté de tous” (“Βούληση όλων”) που σημαίνει το άθροισμα των βουλήσεων των πολιτών σε ένα κράτος. Θα μπορούσαμε να το διατυπώσουμε και διαφορετικά : Συμφέρον του συνόλου (Δημόκριτος) ή «το κοινόν καλόν» (Αριστοτέλης), αλλά οι Φιλόσοφοι και οι Πολιτολόγοι της ανερχόμενης αστικής τάξης ήθελαν οπωσδήποτε να επισημάνουν την παναθρώπινη πτυχή των αστικών επιδιώξεων και εννοιών (επιτυχέστατο τέχνασμα ιστορικών διαστάσεων ). Ετσι κατόρθωσαν να ομιλούν και να ενεργούν όχι μόνον στο όνομα της αστικής τάξης , αλλά και στο όνομα όλου του λαού.

Στα πλαίσια του διαφωτιστικού κινήματος υπήρχε και μία πτέρυγα των οπαδών του Μηχανιστικού Υλισμού ( J.de la Mettrie, C. Helvetius, D`Holbach και ο σημαντικότερος από όλους ο Denis Diderot). Αυτοί είχαν ως βάση της τοποθέτησής των την φυσική του Descartes, την Θεωρία περί της Φυσικής του Newton και τον Υλιστικό Σενσουαλισμό του Locke. Οι υλιστικές ή και ντεϊστικές απόψεις τους έχουν ασκήσει καθοριστική επιρροή στην γαλλική νεολαία της προεπαναστατικής εποχής.

Αυτό έχει συντελεσθεί πρώτα από όλα μέσω της
περίφημης «Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers“ (“Εγκυκλοπαίδεια ή εξηγητικό Λεξικόν των επιστημών , των καλών τεχνών και των επαγγελμάτων” , 1751-1772) με , την οποία εξέδωσαν o Diderot και D` Alembert, αλλά έχουν συμετάσχει με άρθρα σχεδόν όλοι οι Διαφωτιστές. Κυρία επιδίωξη ήταν η μόρφωση όλου του λαού επί τη βάσει επιστημονικών γνώσεων και κατά της χριστιανικής Μεταφυσικής και γενικά κατά του θρησκευτικού σκοταδισμού. Μέσω αυτού του αξιοθαύμαστου επιστημονικού έργου έχει λάβει χώραν ίσως το πιο δυνατό χτύπημα κατά της σκοταδιστικής Θεολογίας. Το τραύμα των εκπροσώπων των κληρικών και της Θεολογίας εστιάζεται τόσο βαθειά στη ψυχή τους που ακόμη και σήμερα τρομάζουν, όταν ακούν τη λέξη ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ, ή όταν κάποιος μιλάει για εγκυκλοπαιδική μόρφωση, την οποία προσπαθούν να υποβιβάσουν και να συκοφαντήσουν , υπογραμμίζοντας τη «γνώση» περί φαντασιακών και ψευτοδιανοητικών και μεταφυσικών αερολογιών. Μπορούμε να συγκρίνουμε την γαλλική Εγκυκλοπαίδεια με μίαν ατομική βόμβα κατά του σκοταδισμού.
Το διαφωτιστικό Ius Rationis (Δίκαιο του Ορθού λόγου : ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ) ή το ΦΩΣ του ανθρωπίνου ΛΟΓΟΥ έχει ολοσχερώς συντρίψει το “αγιον φως” ή στην ουσία τον θρησκευτικό σκοταδισμό.

Το τρίτο στάδιο του Γαλλικού Διαφωτισμού (Υλoποίηση)

έχει λάβει χώραν κάτω από την επίδραση του αμερικανικού εμφυλίου πολέμου για ανεξαρτησία και της εμπέδωσης ενός δημοκρατικού συστήματος στις ΗΠΑ ( «Virginia Declaration of Rights“ ) και έχει φθάσει στο αποκορύφωμά της μέσω της αστικής επανάστασης το 1789. Εμφανίσθηκαν άλλοι πρωταγωνιστές , όπως ο J.P.Marat, o J.P. Brisot , o A.N. de Condorcet και ο Abe E.J. Sieres, οι οποίοι έχουν ασχοληθεί στα συγγράμματά τους κυρίως με την αντικατάσταση του σάπιου φεουδαλικού συστήματος με το αστικό σύστημα. Εχει επίσης αποδειχθεί, ότι η αστική τάξη δεν ήταν ενιαία. Ηδη άρχισαν οι αντιπαραθέσεις και συχνά οι εξοντωτικές συγκρούσεις μεταξύ των Γιρονδίνων και των Ιακωβίνων (Maximilien Robespierre) .

Μία από τις μεγαλύτερες, αληθώς κοσμοϊστορικές επιτεύξεις της Αστικής Επανάστασης είναι η ατομοκεντρική „Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen“, η οποία έχι συγκλονήσει τα φεουδαλικά καθεστώτα και τα εξωπραγματικά θεολογικά κατασκευάσματα. Ο θεοκεντρισμός έχει αντικατασταθεί εσαεί με τον υπέροχο ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟ υπο την μορφή του ΑΤΟΜΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΥ.

Βαθμιαία έγινε αντιληπτό, ότι το “βασίλειο” της ανθρώπινης νοημοσύνης ήταν απλούστατα η εξουσία της αστικής τάξης, η ισότητα ήταν τελικά μόνον η ισότητα των πολιτών προ των δικαστηρίων, και γενικά έχει εγκαθιδρυθεί μία αστική και δημοκρατική Ρεπούπλικα, ένα κράτος του δικαίου, επί τη βάσει των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των ελευθεριών των πολιτών και των τριών εξουσιών του κράτος.

Αλλά ο διαχωρισμός κράτους και εκκλησίας έχει επιτευχθεί πολύ αργότερα (1905) μέσω του “Loi relative à la séparation des Eglises et de l’Etat”.Οι εκκλησίες και κοινότητες των πιστών δεν είναι δια νόμου αναγνωρισμένες, το θρησκευτικό μάθημα καθώς και θρησκευτικά σύμβολα είναι στα σχολεία απαγορευμένα , και το κράτος δεν εισπράττει φόρους για την εκκλησία.

Η Ελλάδα είναι και σε αυτό το σημαντικότατο πεδίο καθυστερημένη, γιατί στο μυαλό του μεσαίου Νεοέλληνα εστιάζεται σχεδόν αρχετυπικά μία μεσαιωνική Εικόνα του Ανθρώπου και μία τελείως παρωχημένη σχολαστικιστική ορθόδοξη Κοσμοαντίληψη, η οποία εμποδίζει κάθε γνήσια και αποτελεσματική Πρόοδο μέσω βασικών, ριζικών και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων αρχίζοντας με τον αναγκαιότατο διαχωρισμό Κράτους και Εκκλησίας. Χωρίς έναν ριζικό εξευρωπαϊσμό , εξορθολογισμό και εκσυγχρονισμό δεν έχει η Ελλάδα μέλλον.

Παρατήρηση : Τα περί του «ελληνικού Διαφωτισμού» είναι μεν γνωστά, αλλα από τεχνικούς λόγους δεν είναι δυνατό να αναφερθούμε εδώ και σήμερα και σ ´ αυτό το ιδιαίτερο θέμα.

Συμπεράσματα

1.Ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός ξεκίνησε από την Αγγλία, όπου έχουν διατυπωθεί συστηματικά οι φιλοσοφικές Θεωρίες Σενσουαλισμός, Εμπειρισμός, Σκεπτικισμός, Υλισμός, Ουτιλιταρισμός, Ντεϊσμός καθώς και ο Αθεϊσμός.

2. Οι βασικές απόψεις τουΑγγλικού Διαφωτισμού ήταν συγκεκριμένη έκφραση των οικονομικών , πολιτικών και κοινωνικών συμφερόντων της ανερχόμενης αστικής τάξης. Η εγκαθίδρυση του Παρλαμενταρισμού και η εμπέδωση της Βιομηχανικής Επανάστασης έχουν άμεση σχέση με τον Διαφωγτισμό.

3. Η κατατρόπωση της ολέθριας επιρροής της σκοταδιστικής Σχολαστικιστικής Θεολογίας και του χριστιανικού κλήρου σε όλον τον βίο ήταν η πρωταρχική και ευγενής επιδίωξη των Διαφωτιστών.

4. Οι Αγγλοι (και Σκωτσέζοι) Διαφωτιστές είναι οι πολιτισμικοί και επιστημονικοί κληρονόμοι των αρχαίων Ελλήνων Υλιστών Φιλοσόφων.

5. Ο Αγγλικός Διαφωτισμός είναι ατομοκεντρικός.

6. Ο Αγγλικός Διαφωτισμός και η υλοποίησή του στον πολιτικό στίβο έχουν συμβάλλει στην εμπέδωση βασικών ελευθεριών („civil liberties“) και δικαίων („rights of Englishmen“).

7. Ο Γαλλικός Διαφωτισμός έχει παραλάβει τις βασικές θεωρίες του Αγγλικού Διαφωτισμού, τις έχει συγκεκριμενοποιήσει και τελικά υλοποιήσει. Είναι σε σύγκριση με τον Αγγλικό Διαφωτισμό πιο ριζοσπαστικός, ποιό πολιτικός και πιο κοινωνιολογικός.

8. Ο Γαλλικός Διαφωτισμός έχει εκλάβει στοιχεία της όξυνσης των διενέξεων και συγκρούσεων μεταξύ της αστικής τάξης και του Ancien regime, είναι πιο συγκεκριμένος και αναδεικνύει μίαν εχθρική στάση έναντι της Θρησκείας.

9. Ο Γαλλικός Διαφωτισμός δώρησε στην ανθρωπότητα τον διαχωρισμό των εξουσιών σε ένα κράτος , τις βασικές ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα στην πιο ώριμη μορφή.

10. Γενικά έχει ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός εμπεδώσει τον ΣΚΕΠΤΙΚΙΣΜΟ, ο οποίος αυτονοήτως δέον να εφαρμοσθεί και σ αυτόν τον ίδιο υπό το νόημα, ότι και οι δικές του αξίες και αλήθειες δεν είναι απόλυτες και μοναδικές, εάν λάβουμε υπ όψη και τους άλλους κύκλους πολιτισμού.

11. Και όμως : Ο Διαφωτισμός έχει δημιουργήσει τις θεωρητικές και ιδεολογικές βάσεις του Κύκλου Πολιτισμού της Δύσης με την καθολική και αναμφισβήτητη ανωτερότητά του. Προσπάθειες να τον αντικαταστήσουν με ολοκληρωτικά συστήματα, έχουν αποτύχει παταγωδώς. Προς το παρόν δεν υφίσταται στην πραγματικότητα κανένα καλύτερο οικονομικό και κοινωνικοπολιτικό σύστημα.

12. Ο Διαφωτισμός έχει εμπεδώσει μία σύγχρονη Εικόνα του Ανθρώπου περαμερίζοντας την χριστιανική μεσαιωνική Εικόνα του Ανθρώπου , μία μοντέρνα αντίληψη περί του Ατόμου και του Πολίτου καθώς και μίαν σύγχρονη Κοσμοαντίληψη, ενώ η χριστιανική “εικόνα του ανθρώπου” και η χριστιανική κοσμοαντίληψη έχουν πεταχθεί στην ιστορική κάλαθο των αχρήστων.

13. Οι μεγαλύτεροι εχθροί του Διαφωτισμού ήταν το φεουδαλικό απολυταρχικό σύστημα με τους ιδεολόγους του, η ρωμαιοκαθολική Εκκλησία με τους Θεολόγους της (ο Διαφωτισμός τους έχει σπάσει εσαεί την ραχοκοκαλιά), τον παρελθόντα αιώνα τα ολοκληρωτικά συστήματα ως αντίπαλα της Ατομικότητας, των ελευθεριών και των δικαιωμάτων της (Φασισμός, εθνικοσοσιαλισμός και κομμουνισμός-λενινισμός-σταλινισμός) και είναι σήμερα η ορθόδοξη Εκκλησία ιδιαιτέρως η ρωσική με τους Θεολόγους της, το ολοκληρωτικό σύστημα στην Κίνα, το Ισλάμ , εν μέρει και άκρως συντηρητικοί ή πολιτισμικά καθυστερημένοι επιστήμονες ακόμη και στην Δύση.

14. Ματαίως και αδίκως συκοφαντεί ο Θεολόγος κ. Χρήστος Γιανναράς την αστική Δημοκρατία και τον καπιταλισμό, εκτός εάν σκέπτεται τις φαντασιώσεις του Πλάτωνα περί Φιλοσόφων κυβερνητών ή επιθυμεί την εποχή προ του Διαφωτισμού πού σημαίνει επιστροφή στον Σχολαστικισμό και τελικά στο Μεσαίωνα. Κατά τα άλλα είναι αυτονόητο, ότι οι Θεολόγοι καταπολεμούν λυσσωδώς τον Διαφωτισμό.

Πηγές

Παρακάτω αναφέρω μόνον μερικές από την Βιβλιοθήκη μου :

-John Locke, Bürgerliche Gesellschaft und Staatsgewalt, Leipzig 1980
-John Milton, Zur Verteidigung der Freiheit, Leipzig 1987
-Thomas Hobbes, Leviathan, I, II, Leipzig 1978
-Pierre Bayle, Verschiedene Gedanken über einen Kometen, Leipzig 1975
-J.Swift, Respektlose Schriften, Leipzig 1979
-G. Winstanley, Gleichheit im Reiche der Freiheit, Leipzig 1983
-Voltaire, Philosophisches Wörterbuch, Leipzig 1967
- Jean-Jacques Rousseau, Der Gesellschaftsvertrag, Leipzig 1984
-La Metrie, Der Mensch, Eine Maschine (franz.-deutsch), Leipzig 1984
-Die Welt der ENCYCLOPEDIE, Edit. Hans Magnus Enzensberger,
übers. Aus dem franz., ISBN 3-8218-4711-3, Frankfurt a.M.,2001 (έχει εκδοθεί από τον Denis Diderot και τον Jean le Rond d`Alambert).
-J. Roux, Freiheit wird die Welt erobern, Leipzig 1985
-W. Bahner, Aufklärung als europäisches Phänomen, Leipzig 1985
-Französische Aufklärung, Akademie der Wissenschaften, Leipzig 1974
-M. Geier, Aufklärung, Das Europäische Projekt, ISBN 978 3 498 02518 2, Hamburg, 2012
-Die Französische Revolution im Spiegel der deutschen Literatur, Leipzig 1979
-E. Cassirer, Die Philosophie der Aufklärung, Tüpbingen 1932
-P. Chaunu, La civilisation de l`Europe des lumieres, Paris 1971
-H.Ley, Geschichte der Aufklärung und des Atheismus, 3 Bände, Berlin 1966-1971( αυτό το σύγγραμμα μου άνοιξε κυριολεκτικά τα μάτια, σε ό,τι αφορά τις θρησκευτικές δοξασίες)
-L.M. Marsak, The Enlightenment, New York 1972
-H. Poller, Die Philosophen und ihre Kerngedanken, Ein geschichtlicher Überblick, ISBN 978-3-7892-8271-3, München 2007
-Enzyklopädie Philosophie und Wissenschaftstheorie, Edit. J.
Mittelstraß, ISBN 3-476-02012-6, Stuttgart- Weimar 2004, Band 1, S. 213-218
-Philosophisches Wörterbuch, Edit. G.Klaus-M. Buhr, Band 1, S. 135-154 (άκρως διαφωτιστικό).

Καθημερινή ( 4.12.2016 , 18.4.17)

—————————————————

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ (Συνοπτικά)

Παρακάτω παραθέτω συνοπτικά  μερικές επιτεύξεις του Διαφωτισμού :

α) Ιδεολογική και θεωρητική προετοιμασία της κοσμοϊστορικής ΑΣΤΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ στη Γαλλία.

β) Συμβολή στην δημιουργία της αστικής κοινωνίας και γενικά ενός τελείως νέου κοινωνικοπολιτικού συστήματος.

γ) Συμβολή στην δημιουργία του σύγχρονου Πολίτου.

δ) Απελευθέρωση των δημιουργικών ικανοτήτων του ανθρώπου, προϋπόθεση για την ταχεία επιστημονική άνοδο του Δυτικού Κύκλου Πολιτισμού. Χωρίς τον Διαφωτισμό δεν θα ήταν η Δύση σε θέση να κάνει τις κοσμοϊστορικές εφευρέσεις της εποχής μας.

ε) Συμβολή στην εμπέδωση των βασικών δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτου καθώς και των βασικών ελευθεριών.

ζ) Καθοριστική συμβολή στην εμπέδωση του Κράτους του Δικαίου.

η) Συστηματική προετοιμασία του διαχωρισμού κράτους και εκκλησίας.

θ) Απελευθέρωση του ανθρώπου από τον θρησκευτικό ΣΚΟΤΑΔΙΣΜΟ (Sarastro στην Οπερα Zauberflöte του Mozart : “Die Strahlen der Sonne vertreiben die Nacht” : ” Οι αχτίνες του ήλιου εκδιώκουν το σκοτάδι”).

ε) Το Jus rationis (Δίκαιον του (ορθού Λόγου) : ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ) έχει νικήσει την Πίστη, την θρησκευτική μεταφυσική και τον θρησκευτικό μυστικισμό. Ο ορθολογισμός δεν σημειώνεται σε καμία χώρα με ορθόδοξη παράδοση.

Χωρίς τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό θα επικρατούσε στον Δυτικό Κύκλο Πολιτισμού ακόμη ο Μεσαίωνας , όπως στον Ισλαμικό Κύκλο Πολιτισμού.Αυτονοήτως θα αναφέρω και τις ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ πηγές.Καθημερινή ( 30.1.16)

—————————————————————

Διαφωτισμός, Ορθόδοξο “Φως”, Ορθολογισμός

Η Ορθοδοξία έχει φάγει τον “ορθόν λόγον ” (τον θεϊκόν ) με χρυσά κουτάλια και είναι υπερήφανη για το δικό της “Φως” (στην πραγματικότητα περσικής προέλευσης) στα πλασία του δικού της μιικροκόσμου.

Εχει την πολυτέλεια να απορρίπτει το επιστημονικό ΦΩΣ και τον ευρωπαΪκό ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟ ( Jus rationis) που έχουν αλλάξει ριζικά την ανθρωπότητα και έθεσαν τις γερές βάσεις για την πολυεπίπεδη υπεροχή του ΔΥΤΙΚΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ.

Καθημερινή (14.2.16)

————————————————

Διαφωτισμός και Ορθόδοξος Σκοταδισμός

Το κακό έγκειται στο ό,τι η μεταφυσική και ο μυστικισμός της ορθόδοξης πίστης, εκκλησίας και θεολογίας αποτελούν μιαν σχετικά ισχυρή βάση του γνωστού σκοταδισμού.

Δεν είναι τυχαίο, που οι ορθόδοξοι σκοταδιστές μισούν θανάσιμα τον Ευρωπαϊκό ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ, ο οποίος στηρίζεται στον αρχαίο ελληνικό πνεύμα, οπωσδήποτε όχι στον εχθρό της δημοκρατίας και της ελευθερίας Πλάτωνα.

Οι “Αγιοι Πατερες” παρέλαβαν συλλεκτικά μερικές πτυχές και πρωτίστως το σχήμα του αρχαίου ελληνικού πνεύματος. Στην ουσία έχουν διαστρεβλώσει  το αρχαίο ελληνικό πνεύμα.
Το αρχαίο ελληνικό πνεύμα , στο οποίο στηρίζονται ο ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και γενικά ο Κύκλος Πολιτισμού της Δύσης από το ένα μέρος και ορθόδοξη θεολογία , στην οποία στηρίζονται η πολύπλευρη καθυστέρηση και ο σκοταδισμός από το άλλο μέρος, αποτελούν ένα μεγάλο οξύμωρον.

Καθημερινή (16.8.15)

—————————————————–

Διάλογος με τον Επίσκοπο Πειραιώς Σεραφείμ

Ο Πειραιώς Σεραφείμ έχει λοιδορήσει με τον δικό του τρόπο κορυφαίους φυσικούς επιστήμονες λόγω του ” σωματιδίου του θεού “. Αυτό είναι για μένα λόγος, να τοποθετηθώ σαν πανεπιστημιακός.

Στην παγκόσμια ιστορία της φιλοσοφίας έχει γεννηθεί τον 6ο αι. π.Χ. στην Ιωνία με την εφεύρεση της λέξης “Διατί” η Φιλοσοφία και γενικά η επιστημονική σκέψη , η οποία επηρέασε αργότερα όλη την ανθρωπότητα.

Ταυτοχρόνως έχει δημιουργηθεί η κριτική σκέψη, η οποία οδήγησε στο Ius rationis ( δίκαιο του ορθολογισμού ), στη βάση του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Με αυτόν αρχισε η επιστημονική άνοδος του Δυτικού Κύκλου Πολιτισμού, ο οποίος υπερέχει των άλλων Κύκλων Πολιτισμού.
Το “πώς” του Παρμενίδη ( 6ος αι. π.Χ.) ήταν η έναρξη της Μεθοδολογίας, της συστηματικής προσέγγισης σε φαινόμενα και προβλήματα.
Και η Μεθοδολογία είναι πνευματικό προϊόν μεν της Δύσης, αλλά στην γενέτειρά της δεν εφαρμόζεται , ενώ στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ είναι η conditio sine qua non ( η απαραίτητη προϋπόθεση ) κάθε επιστημονικής και τεχνολογικής μελέτης.
Με την λέξη “τί” γεννήθηκε πάλι στην αρχαία Ελλάδα η Θεωρία. Τι είναι το σύμπαν ; Τί είναι ο άνθρωπος, το άτομο, ο πολίτης ;
Αυτές οι έννοιες με το συγκεκριμένο περιεχόμενό τους εστιάζονται έξωθεν του τρόπου όχι της σκέψης , αλλά μόνον της πίστης των θρησκειών.

Οι φυσικοί επιστήμονες ασχολούνται με την ουσία και την διαδικασία εξέλιξης των φυσικών φαινομένων, ενώ οι μονοθεϊστικές θρησκείες πιστέυουν στις πρώτες λέξεις της Παλαιάς Διαθήκης “Και είπεν ο θεός, Γεννηθήτω φως και έγινε φως”. Εχω διαπιστώσει, ότι στην Γένεση χρησιμοποιείται η έκφραση ” Και είπεν ο θεός ” 31 φορές.

Δεν σκοπεύω να εμβαθύνω, αλλά αξίζει τον κόπο να ασχοληθεί κανείς συστηματικά με την σχέση μεταξύ θρησκείας και μυθολογίας για να εννοήσει πλήρως, τι είναι αληθώς η θρησκεία.

Σε μία μαγευτική όπερα του W.A.Mozart ακούει κανείς το συγκλονιστικό “Die Strahlen der Sonne vertreiben die Nacht” ( “Οι ακτίνες του ήλιου εκδιώκουν τη νύχτα”). Αυτό σημαίνει , ότι ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, δηλαδή ο Ορθολογισμός έχει κατατροπώσει τον σκοταδισμό της  χριστιανικής Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.

Είναι πασίγνωστο, ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία εδώ και 1500 χρόνια σχεδόν δεν άλλαξε καθόλου. Έμεινε στα σύμβολα και τους πολυπληθείς αγίους, στα λιβανίσματα και στα μύθη. Δεν πραγματοποιεί τον απαραίτητο εκμοντερνισμό , δεν κάνει μεταρρυθμίσεις. Ο κ. Σεραφείμ και ακόμη 12 επίσκοποι είναι οι εκπρόσωποι του αιωνίου σκοταδισμού της ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Στα σπλάχνα του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα (13ος αι.) έχει δημιουργηθεί νοητικά σε μία μακρά διαδικασία το άτομο και στον 18ο αιώνα ο πολίτης (citoyen ) με τα ανθρώπινα και αστικά δικαιώματά και τις ελευθερίες του. Επί αιώνες εγκλωβισμένες δημιουργικές δυνάμεις έχουν ξαφνικά απελευθερωθεί και εκτιναχθεί στα ύψη.
Ο Δυτικός Κύκλος Πολιτισμού πήρε τα πρωτεία σε όλους τους τομείς και ιδιαιτέρως στην επιστήμη. Όλες οι καθοριστικές εφευρέσεις είναι προϊον των επιστημόνων της Δύσης, ενώ οι άλλοι λαοί αντιγράφουν. Για τέτοια κατορθώματα πρέπει να είμαστε όλοι υπερήφανοι.

Και όμως η Ορθόδοξη Εκκλησία διακατέχεται από συναισθήματα φόβου και αντιπάθειας απέναντι στους επιστήμονες και γενικά απέναντι στο χειραφετημένο άτομο συγχίζοντας σκοπίμως τις έννοιες Ατομικότητα και Ατομικισμό (εγωϊσμό) καθώς και από θανάσιμο μίσος κατά του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού.
Δεν είναι τυχαίο, που στην Ευρώπη είναι οι χώρες με την ορθόδοξη παράδοση τρομερά καθυστερημένες και γι αυτό πολιτιστικά δεν ανήκουν στην προηγμένη Ευρώπη.
Έτσι κατανοούμε καλύτερα τα πολυεπίπεδα προβλήματα της Ελλάδας εδώ και διακόσια χρόνια.

Αν κάποτε η Ορθόδοξη Εκκλησία είχε το θάρρος να πραγματοποιήσει μεταρρυθμίσεις , θα ήταν για την Πολιτεία πιό εύκολο να υλοποιήσει επί τέλους τις τελείως απαραίτητες δομικές μεταρρυθμίσεις με σκοπό τον εξευρωπαϊσμο, τον εκμοντερνισμό και τον εξορθολογισμό όλης της κοινωνίας και του ξεπεσμένου κράτους (failed state) .

Η παράδοση είναι μεν απαραίτητη για την διατήρηση της εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητας του Νεοέλληνα, αλλά η δημιουργικότητα και η πρόοδος προς όφελος του Έθνους και του Λαού είναι πιό σπουδαίες.
Ωρίμασε ήδη ο καιρός να συμβάλλει και ο Κλήρος στην επίλυση των πολυδιάστατων προβλημάτων και γενικά στην πρόοδο (Ιδέ εδώ κα στο Μπλογγ μου και άλλα άρθρα περί πίστης και σκοταδισμού ).

Δημοσιευθέν στο Βήμα (ηλεκτρονική έκδοση ).

————————————————————-

Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και Ευρωπαϊκός Σκοταδισμός

Το κακό έγκειται στο ό,τι η μεταφυσική και ο μυστικισμός της ορθόδοξης πίστης, εκκλησίας και θεολογίας αποτελούν μιαν σχετικά ισχυρή βάση του γνωστού σκοταδισμού.

Δεν είναι τυχαίο, που οι ορθόδοξοι σκοταδιστές μισούν θανάσιμα τον Ευρωπαϊκό ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ, ο οποίος στηρίζεται στον αρχαίο ελληνικό πνεύμα, οπωσδήποτε όχι στον εχθρό της δημοκρατίας και της ελευθερίας Πλάτωνα.

Οι “Αγιοι Πατερες” παρέλαβαν συλλεκτικά μερικές πτυχές και πρωτίστως το σχήμα του αρχαίου ελληνικού πνεύματος. Στην ουσία έχουν διαστρεβλώσει το αρχαίο ελληνικό πνεύμα.

Το αρχαίο ελληνικό πνεύμα , στο οποίο στηρίζονται ο ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και γενικά ο Κύκλος Πολιτισμού της Δύσης από το ένα μέρος και ορθόδοξη θεολογία , στην οποία στηρίζονται η πολύπλευρη καθυστέρηση και ο σκοταδισμός από το άλλο μέρος, αποτελούν ένα μεγάλο οξύμωρον.

Καθημερινή (16.8.15)

——————————————————————–

Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος vs Θεολόγου Χρήστου Γιανναρά,
Ποιός έχει άραγε δίκιο ;

Μετά τη νότια Γερμανία δεύτερος σταθμός της επίσκεψης του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στη Γερμανία αυτή την εβδομάδα ήταν το Βερολίνο. Εκτός από συναντήσεις με τον πρόεδρο της Δημοκρατίας Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ αλλά και πολιτικούς των Χριστιανοδημοκρατών και των Πρασίνων ο Οικουμενικός Πατριάρχης μίλησε την Πέμπτη στο πολιτικό ίδρυμα Konrad Adenauer για την θεώρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την σκοπιά της Ορθοδοξίας.

Εκκλησίες και ανθρώπινα δικαιώματα

Μιλώντας στα γερμανικά ο Οικουμενικός Πατριάρχης χαρακτήρισε τα ανθρώπινα δικαιώματα ως ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά επιτεύγματα και υποστήριξε πως ανήκουν στον πυρήνα της εκκλησιαστικής μαρτυρίας στον σύγχρονο κόσμο. Για πολύν καιρό η άποψη αυτή δεν ήταν αυτονόητη. Η στάση των εκκλησιών, από την εποχή της διακήρυξης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Αμερική και τη Γαλλία στα τέλη του 18ου αιώνα, ήταν για πολύν καιρό εχθρική – θεωρούνταν ως αποστασία από τον χριστιανισμό. Όπως επισήμανε ο Πατριάρχης, «μόλις μετά τις καταστροφικές συνέπειες και την απερίγραπτη απανθρωπιά του 20ού αιώνα οι δυτικές εκκλησίες υιοθέτησαν την ανθρωπιστική επιδίωξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.»

Αναφερόμενος ειδικά στη στάση της Ορθοδοξίας απέναντι στα ανθρώπινα δικαιώματα ο Οικουμενικός Πατριάρχης παραδέχθηκε ότι δεν είναι ενιαία: «Δυστυχώς υπάρχουν στον ορθόδοξο κόσμο κύκλοι και άτομα που αντιμετωπίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα ως κίνδυνο για την ορθόδοξη ταυτότητά μας. Γενικά θεωρούν τα ανθρώπινα δικαιώματα ως ‘φονταμενταλισμό του μοντερνισμού’ και τη συζήτηση για αυτά
‘εισαγόμενο λόγο’. Τα άτομα αυτά και οι κύκλοι αυτοί αδικούν τόσο τα ανθρώπινα δικαιώματα όσο και την Ορθοδοξία. Κατά αυτό τον τρόπο αποτρέπεται κάθε ευκαιρία για μια θετική συμβολή της Ορθόδοξη Εκκλησίας και Θεολογίας στο ζήτημα ανθρώπινα δικαιώματα.» Ο Οικουμενικός Πατριάρχης καταλόγισε στους επικριτές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ότι τροφοδοτούν το στερεότυπο πως η Ορθοδοξία είναι ένας ξένος προς τη Δύση θρησκευτικός πολιτισμός. Πρόκειται για μια θέση που υποστηρίζει ο αμερικανός ιστορικός Σάμουελ Χάντιγκτον.

Κριτική στους επικριτές του Μοντερνισμού

Οι λόγοι για τις δυσκολίες στους κόλπους των ορθοδόξων εκκλησιών να γίνουν
αποδεκτά τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι πρωτίστως θεολογικοί, αλλά
προκύπτουν από αρνητικές εμπειρίες με τον Μοντερνισμό. Στις γραμμές της
Ορθοδοξίας επικρατεί ο φόβος πως ο μοντερνισμός είναι μια μορφή δυτικού
ηγεμονισμού που θέτει σε κίνδυνο τον ορθόδοξο τρόπο ζωής. Ως ένα από τα
παραδείγματα για αυτή την αντίληψη ο Οικουμενικός Πατριάρχης ανέφερε τον

ΧρήστοΓιανναρά,

ο οποίος χαρακτηρίζει την Ορθοδοξία και τη Νεωτερικότητα δυο
«αντικρουόμενους» πολιτισμούς και υποστηρίζει πως τα «εισαγόμενα από τη Δύση» στον ορθόδοξο κόσμο οδηγούν «σε ένα είδος πολιτικής σχιζοφρένειας.» Αυτού του είδους οι αντιλήψεις συνιστούν, σύμφωνα με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, διαστρέβλωση. Οι επικριτές της Νεωτερικότητας δεν κατανοούν πως οι αρνητικές πλευρές της δεν αποτελούν την ουσία της.

«Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός θα πρέπει να ξεπεράσει οριστικά την αμυντική του στάση έναντι του Διαφωτισμού» τόνισε ο πατριάρχης στην ομιλία του. «Το πνεύμα του Διαφωτισμού δεν φέρει μέσα του κάποιον κίνδυνο για την ταυτότητα μας. Όπως και η απόλυτη άρνηση έτσι και η απόλυτη αποδοχή του δεν συνιστούν τη σωστή στάση απέναντί του. Το ζητούμενο είναι μια διαφοροποιημένη στάση.»
Πηγή : Το Βήμα , 2.6.2017
ΟΠΕΡ ΕΣΤΙ ΚΟΛΑΦΟΣ.

 

 

Hinterlasse eine Antwort

Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht.

Du kannst folgende HTML-Tags benutzen: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>