“Ιερός Πόλεμος” στην παγκόσμια Ιστορία

“Ιερός Πόλεμος”

Το ειδικό σχόλιο δεν ασχολείται γενικά με τον θρησκευτικό, άλλά μόνον με τον «Ιερόν Πόλεμον».

Ο «Iερός Πόλεμος» ( Bellum Sacrum) σημαίνει την ομαδική και οργανωμένη
άσκηση βίας (συνήθως πόλεμος) που αιτιoλογείται θρησκευτικά, όπως π.χ. μεταξύ άλλων κατόπιν «εντολής του Θεού» ή και συμμετοχή του Θεού σε πολεμική διένεξη.

Αυτό το φαινόμενο σημειώνεται σε κοινωνίες, στις οποίες δεν υπάρχει ουδείς διαχωρισμός μεταξύ κράτους και εκκλησίας ή και τα δύο καθοδηγούνται από ένα πρόσωπο. Σκοπός είναι να δικαιολογηθεί ο πόλεμος ως έκφραση της «θεϊκής θέλησης». Μεταξύ της έννοιας «Ιερός Πόλεμος και «Δίκαιος Πόλεμος» υπάρχει μεν μία σχέση, αλλά στην δεύτερη περίπτωση  η αιτιολόγηση στηρίζεται σε γενικά ηθικά ή σε άλλα κριτήρια, όχι σε θρησκευτικά.

Ηδη στον πρώτο Υψηλό Πολιτισμό της ανθρωπότητας, στην Σουμερία ( άρχισε τρεις χιλιάδες έτη π.Χ.) ήταν σύνηθες να ισχυρίζεται ο βασιλεύς, ότι σε περίπτωση πολέμου υλοποιεί «διαταγή του Θεού», ο οποίος πέραν τούτου οδηγεί τον στρατό, αν και οι επιδιώξεις ήταν καθαρά οικονομικές ή πολιτικές.

Στην ιστορία των Εβραίων δεν ήταν ανάγκη να ομιλούν για «Ιερό Πόλεμο», γιατί σύμφωνα με την Παλαιά Διαθήκη είχαν τον Γιακβέ ως παντοτινό σύμμαχο σε όλους τους πολέμους κατά άλλων φύλων και λαών.

Στην αρχαία Ελλάδα οι πόλεμοι για την προστασία του Ιερού του Απόλλωνα σύμφωνα με το Δίκαιον της Αμφικτυονίας ίσχυαν ως ιεροί. Οι εξής πόλεμοι θεωρούνταν ως ιεροί : Ο Πόλεμος των Αθηνών και του Τυράννου Κλεισθένη κατά την Κρίσσα (600-590 π.Χ.), ο πόλεμος των Σπαρτιατών κατά την Φωκίδα (339 π.Χ.) και ο πόλεμος του Βασιλέως Φίλιππου κατά την Αμφισσα.

Ο πρώτος Θεολόγος και Φιλόσοφος, ο οποίος έχει θεωρητικά ασχοληθεί με το φαινόμενο του «Ιερού Πολεμου» χωρίς να τον αναφέρει expressis verbis ήταν ο Augustinus , αναφέροντας το „bellum auctore „( «πόλεμος κατόπιν διαταγής του Θεού») κατά την χριστιανική σέχτα των Δονατιστών , οι οποίοι προσπαθούσαν να πραγματοποιήσουν κοινωνικές επιδιώξεις μέσω βίας ( De civitate Die, I.21, oper. V.i, 35).

Αξέχαστες θα μείνουν στην γαλλική ιστορία οι πόλεμοι και η ολοσχερής εξόντωση της σέχτας των Albigenser (Καθαροί) μεταξύ του 1209 και 1929 με την αιτιολόγηση εκ μέρους του Πάπα Αλεξάνδρου 3ου, ότι πρόκειται για «Ιερόν Πόλεμον» κατά αιρετικών.

Στην Ανατολική Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία είναι γνωστή μόνον η γνώμη του Ευσεβείου της Καισαρείας, ότι ο Αυτοκράτωρ Κωνσταντίνος έκανε με σκοπό την εξάπλωση του Χριστιανισμού πόλεμο « κάτω από τον Σταυρό, γι αυτό ήταν ιερός», που σημαίνει, οτι οι μαχητές ήταν στην ουσία σταυροφόροι (έφεραν σταυρόν) , φυσικά με άλλη έννοια σε σύγκριση με τους γνωστούς Σταυροφόρους της Λατινικής Δύσης.

Στον ευρωπαϊκό Μεσαίωνα  οι Σταυροφορίες θεωρούνταν ως ιερές, γιατί δήθεν εκπλήρωναν την «θέληση του Θεού» («Deus lo wult» =»Ο Θεός το θέλει»). Μερικές φορές έχει χρησιμοποιηθεί και η έννοια Bellum Sacrum.

Πολύ αργότερα στα πλαίσια του απελευθερωτικού αγώνα των Ρώσων και των Πρώσων κατά το Ναπολέοντα έχει  η έννοια  »ΙερόςΠόλεμος» χρησιμοποιηθεί
εκ νέου. Το ίδιο έγινε και στον 1ο Παγκόσμιο Πόλεμο, όπου στρατιωτικοί ιερείς μιλούσαν για »Ιερό Πόλεμο» και για το «ιερότατο αίμα « (αμάν).

Κατά την διάρκεια του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου ο Lord Halifax, υπουργός των εξωτερικών της Μεγάλης Βρεταννίας μίλησε για τον «Holy war», γιατί κατά την γνωμη του επρόκειται για την προάσπιση του Χριστιανισμού έναντι των εθνικοσοσιαλιστών αθεϊστών.

Αλλά το σημαντικότερο και εκπληκτικό παράδειγμα αποτελεί το τραγούδι του Κόκκινου Στρατού Swaschtsennaja Woina ( « Ο Ιερός Πόλεμος» ).

Η ισλαμική θρησκεία ανήκει , ως γνωστόν, στις αβρααμικές θρησκείες
και αυτονοήτως  ο «Ιερός Πόλεμος παίζει « έναν σημαντικό ρόλο, αλλά ο Τζιχάντ ερμηνεύεται διαφορετικά. Ενώ η επίσημη Θεολογία των Σουννιτών ομόφωνα την ερμηνεύει στηριζόμενη στην σούρα 9 41 ως προσπάθεια να ακολουθήσει ο πιστός με όλες τις δυνάμεις και με το πρόσωπό του τον δρόμο του Αλλάχ που σημαίνει, οτι αυτοί έχουν το καθήκον να προασπίσουν την θρησκεία τους έναντι κινδύνων και εχθρών, έχουν εκπρόσωποι σεχτών μίαν επιθετική θεώρηση, ή να καταβάλλουν προσπάθειες για την εξάπλωση του Ισλάμ σε όλον τον κόσμο (Σαουδική Αραβία πρωτοστατεί, Λιβύη υπό τον Γκαντάφι) ή να τον διαδώσουν μέσω πολέμου («Ισλαμικό κράτος»).

Το παράξενο έγκειται σε περιπτώσεις που θεολόγοι ή πολιτικοί καλούν τους μωαμεθανούς σε «Ιερόν Πόλεμον» κατά άλων μωαμεθανικών κρατών και κυβερνήσεων. Αυτό έχει συμβεί εκ μέρους Θεολόγων του Αλ-Αζχάρ Πανεπιστημίου του Καίρου που θεωρείται σε θρησκευτικά ζητήματα ανώτατη αυθεντία του σουννιτισμού έναντι του ιρακινού δικτάτορα Σαντάμ Χουσσείν. Πάλι αυτό το ειδικό πανεπιστήμιο καθώς και μωαμεθανοί Θεολόγοι από άλλες αραβικές χώρες κάλεσαν του πιστούς σε «Ιερόν Πόλεμον « κατά του εγκληματικού και αντιμωαμεθανικού «ΙσλαμικούΚράτους».

Πηγές

-C. Colpe, Der «Heilige Krieg“, Bodenheim 1994.
-Th. P. Murphy, The Holy War, Ohio 1976.
-A.Maalouf, Der Heilige Krieg der Barbaren, DieKreuzzüge aus der Sicht der Araber, 2003 (πολύ ενδιαφέρον γιατί πρόκειται για την αξιολόγηση των Σταυροφοριών εκ μέρους των Αράβων).
-D. Tessore, Der Heilige Krieg im Christentum und Islam, Patmos 2004.
-Ph. Buc, Heiliger Krieg, Gewalt im Namen des Christentums, Darmstadt 2015.
-Α.Τh. Khouri, Der Glaube des Islam, Leipzig 1983.
-P. Terz, Der „gerechte“ (der „heilige“) Krieg, Rechtsphilosophische Aspekte, in : Universtätszeitung Leipzig, 10/1991.

Το θέμα ήταν επί πολλά έτη αντικείμενο ειδικών πανεπιστημιακών διαλέξεων για μεταπτυχιακούς καθώς και για μέλλοντες διπλωμάτες από πολλές χώρες.

Καθημερινή (24.5.17)