Μυστικισμός ( Αποκρυφισμός ), Διάλογος με τον Θεολόγο Χρήστο Γιανναρά

Μυστικισμός (Αποκρυφισμός), Διάλογος με τον Θεολόγο κ. Χρήστο Γιανναρά

Συνέχεια της ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΗΣ αντιπαράθεσης

Πολύ συχνά έχει ο κ. Γιανναράς τοποθετηθεί σε ζητήματα του «Ερωτος» μεταξύ πιστών και Θεού, δυστυχώς χωρίς να εξηγήσει,τί άραγε εννοεί. Αλλά τα περί τέτοιου «Ερωτος» είναι μυστικισμός par excellence. Αυτός είναι ο κύριος λόγος για να εστιάσω το Μυστικισμό στο επίκεντρο του παρόντος ειδικού σχολίου. Κατ´ αρχάς θα αναφέρω συνοπτικά το δικό μου Gredo που είναι η ΕΠΙΣΤΗΜΗ, με την οποία ο «Ερωτας» του Μυστικισμου αυτονοήτως δεν έχει ουδεμία σχέση.

Η Επιστήμη είναι ένα σύστημα γνώσεων σε κατάσταση αέναης εξέλιξης περί των ιδιοτήτων, αιτιακών αλληλουχιών και νομοτελειών της φύσης ,της κοινωνίας και της σκέψης σε μορφή εννοιών, κατηγοριών,κανόνων, θεωριών και υποθέσεων. Επιστήμη είνα επίσης η εργασία, η οποία παράγει γνώσεις, οι οποίες δέον να αποδειχθούν μέσω των κανόνων της λογικής και κριτικής σκέψης έτσι ως σωστές, ώστε να αναγνωρίζονται ως τέτοιες από τους ειδικούς επιστήμονες ομόφωνα ( consensus professorum et doctorum ), (1).

Είναι αυτονόητο, ότι μόνον οι επιστήμονες-ερευνητές είναι σε θέση να εκφέρουν συγκροτημένη άποψη περί της συγκεκριμένης επιστήμης των και όχι οι δημοσιογράφοι ή οι αδαείς.

Μπορεί κανείς να αποκτήσει επιστημονικές γνώσεις πρωτίστως μέσω απαραιτήτων σπουδών ή εν μέρει μερικές γνώσεις μελετώντας κατάλληλα κείμενα με την προϋπόθεση, ότι κατέχει τις βάσεις την
επιστημονικής Μεθοδολογίας. Είναι περιττό να επισημάνουμε, ότι αποφθέγματα, παροιμίες και συναισθηματισμοί δεν συμβάλλουν στην απόκτηση σοβαρών επιστημονικών ή φιλοσοφικών γνώσεων. Τέτοιοι παλιμπαιδισμοί που ούτως ή άλλως προκαλούν μεγάλη ζημία σε αδαείς αναγνώστες , είναι στην προηγμένη Ευρώπη τελείως άγνωστοι.

Μυστικισμός

Χωρίς σοβαρές γνώσεις περί του Μυστικισμού ( Μ.) μάλλον δεν είναι δυνατό να εννοήσουμε, ποιό είναι το συχνό μήνυμα των άρθρων του κ. Χρήστου Γιανναρά ( Χ.Γ. ). Γι ´ αυτό θα ασχοληθούμε με τις πιό σημαντικές διαστάσεις αυτού του πανάρχαιου και λίαν ενδιαφέροντος φαινομένου ακόμη και στο
παρόν.

Τί σημαίνει υπό τον φακό της Φιλοσοφίας στην
ουσία του ο Μυστικισμός ;

Πρόκειται για μίαν ιδιαίτερη μορφή της θρησκευτικής θεοσέβειας και εμπειρίας , η οποία έγκειται σε μίαν απομάκρυνση από τον κόσμο των αισθήσεων και του νου και στην στροφή προς την βαθειά ενώραση με σκοπό την δημιουργία μίας ψυχικής κατάστασης (Εκστασις ), μέσω της οποίας επιτυγχάνεται μία Ενωσις της ανθρώπινης ψυχής με τo Θείον. Το ανάλογο θρησκευτικό βίωμα επιτυγχάνεται όχι μέσω της γνώσης της επίσημης θεολογικής διδασκαλίας , άλλα μέσω της Γνώσεως του Θεoύ (cognito dei experimentalis et non doctrinalis) , (2). Αυτός ο τρόπος της σύσμειξης έχει ονομασθεί unio mystica και αποτελεί το καθοριστικό χαρακτηριστικό στοιχείο κάθε έκφανσης του Μ. (3) Αυτή η διαδικασία προϋποθέτει την αυτοπροσφορά του ανθρώπου ως συγκεκριμένη ένδειξη της ελεύθερής του επιλογής.

Λόγω χώρου θα αναφερθεί εδώ μόνον συνοπτικά η εξέλιξη αυτού του φαινομένου ως κάτι το ανθρώπινο που σημαίνει, ότι πέραν του νοητού ( λόγου ) υφίστανται και άλλα συστατικά στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης.

Με τον Μ. ασχολούνταιη Ιστορία, η Φιλολογία, η Ιστορία των Θρησκειών, Η Ψυχολογία των Θρησκειών, η Ψυχοανάλυση , τελευταία γίνεται λόγος και για μία Μυστολογία ή και Μυστογραφία.

Ο Μ. έχει εμφανισθεί ήδη στην προϊστορική σαμανική εποχή, όταν ήταν αναγκαίο να ενωθούν οι άνθρωποι με το θεϊκό μέσω του σαμάνου ( μάγου), οποίος ήταν σε θέση με την βοήθεια ειδικών ουσιών ,της μουσικής και του χορού να το επιτύχει αυτό.

Στην παγκόσμια μυθολογία θεωρείται όμως ο αιγύπτιος θεός της σοφίας Θωτ ως μυθικός εμπεδωτής του Αποκρυφισμού, τον οποίο αργότερα έχουν ασπασθεί και οι αρχαίοι Ελληνες στους οποίους αυτός έγινε γνωστός με την ονομασία Ερμής Τρισμέγιστος.

Ο διεθνώς κορυφαίος ιστορικός της Θρησκείας Mircea Eliade αξιολογεί αυτό το κράμα διαφορετικών παραδόσεων ως «εσχατολογικές και αποκαλυπτικές εικασίες». Ηδη σε αυτά τα μυστήρια αναφέρονται ο υπερβατικός «άγιος λόγος», η αποθέωσης του ανθρώπου και ο απαθανατισμός.

Η κυρίαρχη ίδέα του Ερμητισμού είναι σύμφωνα με τα ερμητικά βιβλία ( Corpus hermeticum, »Σμαράγδινοι Πίνακες») η αντιστοιχία μεταξύ του κατώτερου κόσμου των φαινομένων και του ανώτερου κόσμου του πνεύματος. Στα πλαίσια των μυστηρίων για τους θεούς Ισις και Οσιρις ήταν η μυστικιστική εμπειρία με την θεότητα εφικτή μόνον εκ μέρους των ιερέων ύστερα από νηστεία δέκα ημερών. Αλλά σύμφωνα με την μονιστική και ταυτόχρονα πανθεϊστική Θεολογία του Ερμητισμού στην αισιόδοξη εκφανση μπορεί ο
πιστός μέσω της θέασης του ωραίου κόσμου ως θεϊκού δημιουργήματος να αγγίξει τον Θεό, ο οποίος είναι Ενας, Ολα και Δημιουργός, γι` αυτό ανομάζεται και Πατήρ. Ομως σύμφωνα με την απαισιόδοξη έκφανση του Ερμητισμού αποτελεί ο κόσμος κάτι το αρνητικό, , δεν είναι δημιούργημα του (πρώτου) Θεού, γιατί αυτός βρίσκεται πέραν της ύλης και στο Μυστικό της ύπαρξής του. Επομένως είναι προτιμότερο να απομακκρυνθεί από τον κόσμο, εάν θέλει να συναντήσει και τελικά να ενωθεί τον Θεό.

Υφίσταται και μία πολυ ενδιαφέρουσα φιλοσοφική πτυχή : Τό Θείον και το πνευματικό συστατικό (Νους) στοιχείο του ανθρώπου είναι ταυτόσημα. Οπως η Θεότης , έτσι και ο ανθρώπινος νους εμπεριέχει ζωή και φως (4).

Αλλά πιό ενδιαφέρονταγια το θέμα μας είναι τα Ορφικά και τα Φρυγικά Μυστήρια καθώς και ηλατρεία του Διονύσου με τα εξής καταπληκτικά, θα λέγαμε δικαίως σύγχρονα στοιχεία : α ) Το μυστήριον δεν μπορεί να διδαχθεί, πρέπει ο άνθρωπος να κάνει την δική του εμπειρία. β ) Στην διάρκεια της τελετής του μυστηρίου συσμίγει ο άνθρωπος τελείως με τo Θείον. γ ) Πραγματοποίηση της Ενώσεως με το Θείον μέσω της Εκστάσεως με την βήθεια ήπιας μουσικής και ειδικού ομαδικού χορού . δ ) Ειδικά στην λατρεία του Διονύσου σημειώνεται πέραν τούτου και η Ενώραση . Ο Πλάτων γράφει στον «Φαίδρο» , ότι σκοπός των μυστηρίων είναι να ανυψωθεί η ψυχή εκεί, από όπου έχει κάποτε κατεβεί στην γη (5).

Από αυτόν τον Μ. επί τη βάσει της εμπειρίας διαφέρουν κάπως ο θησκευτικός/θεολογικός και ο ιδεαλιστικός/φιλοσοφικός Μ., ενώ οι υλιστές φιλόσοφοι απέρριπταν ανεξαιρέτως τον Μ. Ο Μ. σημειώνεται π.χ. στον Χριστιανισμό, στον Ιουδαϊσμό ( Kabbala και Chassidim), (6) ,στην αρχαία κινεζική φιλοσοφία και θρησκεία του Ταοϊσμού, στον ινδικό Βουδδισμό, ιδιαιτέρως στην φιλοσοφία του Yoga, στον Ισλάμ ( Σουφισμός/Δερβίσηδες ) και στην ιουδαϊκή παράδοση ( Kabbala και Chassidim).

Ειδικά στον Σουφισμό και στον Χασιδισμό είναι η Ενωση με τον Θεό στενά συνυφασμένη με Εκσταση μέσω μαγικής και γλυκήτατης μουσικής, με υπέροχα τραγούδια και με χορό (έχω μία μεγάλη συλλογή μουσικής περί αυτού), (7).

Οι σημαντικότεροι μυστικιστές φιλόσοφοι και θεολόγοι ήταν μεν ο νεοπλατωνικός Πλωτίνος ( 3ος αι. ) ,ο Διονύσιος Αρεοπαγίτης ( 5οςαι.Επίσκοπος
στην Αθήνα) και πολύ αργότερα ο Γερμανός Meister Ecκhart ( 13oς/14ος αι. ) και ο Ρώσσος Iwan Kirejeskij (19ος αι. ) , αλλά ο Πλάτων έχει αναφέρει στο
Συμπόσιον (211 a-d) τον Ερωτα ως πρώτος : Πρόκειται για την μυστικιστική θέαση του αρχικού Ωραίου συγκεκριμένου και τελικά ως Ιδέα.

Δεν είναι τυχαίο που ο μεγάλος Γερμανός μυστικιστής Eckhart έχει επηρεασθεί από τις ιδέες του Πλάτωνα. Με τον Πλωτίνο άρχισε η εξέλιξη του Μ. σε φιλοσοφικό επίπεδο. Κατά την άποψη του Πλωτίνου αποτελεί το Εν το ανώτατο σκαλοπάτι του Είναι, ενώ η Υλη είναι το κατώτατο. Η Ενωσις συντελείται βαθμιαία και κλιμακωτά.Δεν σκοπεύουμε να εμβαθύνουμε, αλλά τα πιό σπουδαία στοιχεία αυτής της αντίληψης δέον να αναφερθούν. Ο Πλωτίνος απέρριψε ριζικά την ύλη και παρέλαβε μυστικιστικά στοιχεία.

Ο Διονύσιος Αρεοπαγίτης έχει πρωτίστως στο έργο του „Περί της μυστικιστικής θεολογίας“ υπογραμμίσει , ότι α ) ο Θεός ειναι πολύ διαφορετικός από ό,τι μας είναι γνωστό και επομένως δεν είναι ανάγκη να τον περιγράψουμε, β ) ότι υπάρχει μία στενή σύνδεση μεταξύ του κόσμου και του θεού μέσω του διαχύτου φωτός του και γ ) ο άνθρωπος ως σκεπτόμενον ον πρέπει να καταλάβει το νόημα της ύπαρξής του σε μία μυστικιστική διαδικασία της προσέγγισης και τελικά της Ενώσεως με τον Θεό. Αυτό όμως μπορεί να επιτευχθεί, μόνον όταν ο άνθρωπος απομακρυνθεί από τον υλικό κόσμο. Σύμφωνα με τον μυστικισμό του διαδραματίζονται τρία στάδια : Κάθαρσις, Φώτισις και Ενωσις. Ο Μ. του εμπεριέχει και πανθεϊστικές τάσεις, κάτι που έχει επηρεάσει σημαντικά τον Μ. στον ευρωπαϊκό Μεσαίωνα (8).

Πολύ ενδιαφέρουσα, σχεδόν συνταρακτική είναι η άποψη του Meister (Magister) Eckhart (13ος αι.) , ο οποίος έχει παραθέσει στο έργο του «Opus tripartitum“ («Εργο τριών τεμαχίων») τις στην εποχή εκείνη επικίνδυνες σχεδόν πανθεϊστικές απόψεις του :

Νοητικός τρόπος της απελευθέρωσης της ανθρώπινης υποκειμενικότητας από τα γήινα προβλήματα μέσω της υπέρβασης του νου έως την τελική Ενωση με την πρώτη . Στον ανθρώπινο νου προσδίδονται θεϊκές ιδιότητες και η δημιουργική αρχή . Ο Θεός γεννιέται στην Ψυχή του ανθρώπου μέσω ενός «μικρού ψυχικού σπινθήρα». Υστερα από την εισχώρηση του Χριστού στη καθαρη ουσία του ανθρώπου εκλαμβάνει αυτή ένα Θείο Είναι , το οποίο μπορεί να κάνει υπέρβαση έναντι της νοημοσύνης και της βούλησης. Ακριβώς σε
αυτόν τον Σπινθήρα της ζωής λαμβάνει χώραν η ουσιαστική Ενωσις του ανθρώπου με τον Θεό.
Η άποψη περί του «μικρού σπινθήρα της ζωής» προέρχεται στην ουσία από τους στωικούς Φιλόσοφους, ότι πρόκειται για ένα σπινθήρα του θεϊκού φωτός , το οποίο προσλαμβάνει όλον τον κόσμο και το ανθρώπινο σώμα και εστιάζεται στην κορυφή της ψυχής .

Ο Eckhart απέρριψε την παραδοσιακή έννοια του Θεού ως πρόσωπο και έχει διατυπώσει την γνώμη, ότι ο Θεός είναι μία οντότητα, το γνήσιο Είναι, η πρώτη αιτία, η εσωτερική βάση του ανθρώπου, ένας γνήσιος νους και μία ολότητα του κοσμικού και του ανθρώπινου Είναι. Ο Θεός είναι ως ανώτατη οντολογική και ηθική εξουσία το Είναι, το Καλό, το Αληθινό και το Ενα (9).Η γνώμη του περί της έννοιας του θεού : Ο Θεός ως καθαρή ύπαρξη, πρώτη αιτία, και ως ολότης της ανθρώπινης ύπαρξης. Εν ολίγοις πρόκειται και εδώ για μία κάπως πανθεϊστική αντίληψη . Εχει θεαθεί την σχέση μεταξύ του Θεού και του ανθρώπου όχι ως σχέση μεταξύ του κυρίου και του δούλου, αλλά ως σχέση της ίσης Αγάπης (10).
Δεν είναι επομένως τυχαίο που η Sancta Inquisition τον τιμώρησε ως αιρετικό.

Ο μυστικισμός ήταν και είναι περαιτέρω υπεραναπτυγμένος στην Ορθόδοξη Εκκλησία και ιδιαιτέρως στην Ρωσσική. Ο πιό γνωστός θεολόγος εκπρόσωπος αυτής της ανθρωποαντίληψης ήταν ο Iwan Kirejewskij, ο οποίος θεωρούσε την κοινωνία της εκκλησίας ως σοπορνοστ ( Ενωσις) όλων των πιστών στο μυστικιστικό σώμα του Χριστού. Στο έργο του „ Περί της αναγκαιότητας και της δυνατότητας νέων αρχών στην φιλοσοφία“ έχει διατυπώσει το φιλοσοφικό του credo ως εξής : απόρριψη του ορθολογισμού,του δυτικοευρωπαϊκού σχολαστικισμού και των απολύτων
δικαιωμάτων περί της ιδιοκτησίας καθώς και αποδοκιμασία του ατομικισμού, γιατί και τα δύο είναι οι σάπιες ρίζες της δυτικής σκέψης, η οποία ανταποκρίνεται μόνον εν μέρει στην ολότητα του κόσμου, ενώ το ρωσσικό ορθόδοξο πνεύμα λόγω της πίστης μπορεί να αντικατροπτίζει την ολότητα των πραγμάτων ! Ο ορθολογισμός και η σωφροσύνη , για τα οποία φταίει ο Αριστοτέλης (!) , είναι κατά την γνώμη του άχρηστα και απορριπτέα πράγματα! Ολα αυτά δεν είναι η πραγματική αλήθεια, στην οποία οδηγεί μόνον η πίστη της Ορθόδοξης Εκκλησίας (11).

Κατά την γνώμη μου αυτός συγχίζει την ατομικότητα με τον ατομικισμό και τον εγωϊσμό. ακριβώς όπως και οι περισσότεροι Ελληνες ορθόδοξοι θεολόγοι.

Ο Γερμανός προτεστάντης Θεολόγος και Φιλόsοφος του Πολιτισμού Ernst Troeltsch έχει παραθέσει τα καθοριστικά στοιχεία του δυτικού Μ. ευστοχότατα :

1.Εσωτερικότητα του θρησκευτικού βιώματος. Πρωτεραιότητα της αίσθησης προ του νου. 2. Πρωτεραιότητα του ατομικισμού και της ψυχολογικής ενδοσκόπησης. 3. Οχι η επίσημη Εκκλησία , αλλά το ελεύθερο πνεύμα καθορίζει την θρησκευτική τοποθέτηση και γενικά την θρησκευτικότητα. 4. Το Θείον είναι εσωτερικευμένο, κατοικεί στην ψυχή του μυστικιστή , δεν εστιάζεται έξω από αυτόν. 5. Κυριαρχία του πνεύματος μέσω της «θείας υιοθεσίας». 6. Σε σύγκριση με την προσωπική εμπειρία έχει η ιστορία μόνον μία δευτερεύουσα σημασία.7. Προτεραιότητα της ελευθερίας της συνείδησης ως συστατικού στοιχείου του ανθρώπου έναντι του φυσικού δικαίου. 8. Παράδοση, λατρεία και επίσημα θεσμά είναι περιττά.9. Ο ατομισμός εστιάζεται στο επίκεντρο.

Ο θεολογικός μυστικισμός παίζει και στην ισλαμική θρησκεία έναν σημαντικό ρόλο και δη σε μερικές περιπτώσεις με ισχυρές πολιτικές εκφάνσεις.

Πολύ ενδιαφέρον είναι αυτό που γράφει ένας από τους μεγαλύτερους μωαμεθανούς μυστικιστές Al Dshunaid , ο οποίος διατυπώνει την ακόλουθη άποψη : Μέσω της αυταπάρνησης και της αφοσίωσης στον Θεό, είναι εφικτό να υπερβεί „η οδός της αγάπης’“ την αυστηρότητα του Θεού.

Αλλά οι υπεύθυνοι ιεράρχες αντέδρασαν σε τέτοιες αντιλήψεις δρακόντεια : Σταύρωσαν τον Πέρση Al-Halladsh και θανάτωσαν το 1191 ύστερα από διαταγή του Salah Adin έναν άλλον μεγάλο μυστικιστή, τον Suhraward ως αιρετικό. Ένας εκπρόσωπος τουμυστικιστικού πανθεϊσμού, ο Ibn Arabi (13oς αι.) έχει επισημάνει την απόλυτη εσωτερικότητα του Θεού, ο οποίος αφομοιώνει αυτούς που αγαπούν το σύμπαν και τους ανθρώπους (13).

Μία ιδιαίτερη έκφανση του ισλαμικού Μ. είναι ο Σουφισμός ( Τασαβούφ ), από την αραβική λέξη σουφ ( μαλλί, ιμάτιο). Σκοπός του είναι η απόκτηση άμεσης γνώσης του θεού, κάτι που δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω της διαμεσολάβησης ενός ιερέως ή γενικά μέσω του Κορανίου.

Πρόκειται συγκεκριμένα για την Αδελφότητα των Δερβισών (από το περσικό Darwesh ), οι οποίοι προσπαθούσαν να επιτύχουν την Ενωση με τον Θεό μέσω της εκστάσεως δια ειδικού χορού του βαθμιαίως επιταχυνομένου στριφογυρίσματος και θρησκευτικών ασμάτων.
Κάποτε όμως τους έχει και αυτούς τιμωρήσει η επίσημη μουσουλμανική εκκλησία (14).
Ο εμπεδωτής του Σουφισμού Mevlana Celaleddin Rumi απότην Κόνυα (Ικόνιο, (13oς αι. ) έχει μεταξύ άλλων εκφέρει την γνώμη, ότι δέον να καούν
«όλα τα εγώ στο πυρ του Θείου». Σύμφωνα με την θεωρητική τοποθέτηση των σουφιστών πρέπει αυτός που επιθυμεί να είναι ένα με τον Θεό (Φάνα), να έχει σε αυτόν απόλυτη εμπιστοσύνη (tawwakul) και πέραν τούτου να ακολουθήσει την οδό ( Ταρίγκα ) για να βρεθεί στην μυστικιστική κατάσταση ( Χαλ ). Τρεις συγκεκριμένες προϋποθέσεις είναι απαραίτητες : φόβος ή κάθαρση, αγάπη ή θυσία και γνώση.

Στα πλαίσια και της πρώτης μονοθεϊστικής Θρησκείας, του Ιουδαϊσμού έχει εμφανισθεί σχετικά αργά τον 18οαι. στους Ανατολικούς ευρωπαίους Εβραίους ( Ashkenasim ) μία μυστικιστική σέκτα, o Χασιδισμός ως αντίδραση των θεοσεβών ( Chassidim ) Εβραίων στον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό (15). Η Ενωσις με τον Θεό επί τη βάσει της αντίληψης αυτής της μυστικιστικής σέκτας εμπεριέχει στοιχεία του πολυθεϊσμού.

Ο ευρωπαϊκός ορθολογισμός (ius rationis ) ως το αποκορύφωμα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού έχει παραγκωνίσει μαζί με την θρησκεία και τον Μ.
Και όμως : Ισως να είναι έκπληξη, που ακόμη και στην νεώτερη εποχή σημειώνονται σε μερικούς φιλόσοφους μυστικιστικές τάσεις αλλά μάλλον αντιδραστικού χαρακτήρα (π.χ. Jaspers,“Lehre vom “Umgreifenden“ και Heidegger „Weltfrömmigkeit,“ επιρροή επί του Χ.Γ.;).

Συμπεράσματα :

α ) Πολλές θρησκείες και ιδιαιτέρως και οι τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες γνωρίζουν τον μυστικισμό.
β ) Ο μυστικισμός αντιτίθεται στο μονοπώλιο ερμηνείας των ιερών κειμένων εκ μέρους του εκάστοτε ιερατικού κατεστημένου.
γ ) Το κατεστημένο τιμωρεί συχνά σκληρά τους μυστικιστές ως αιρετικούς.
δ ) Σημειώνονται από κοινωνική και πολιτική άποψη δύο κύριες κατευθύνσεις του Μ., μία αντιδραστική και μία προοδευτική.
ε) Διαπιστώνουμε όλως αντικειμενικά στα κείμενα του κ. Χ.Γ. τάσεις ενός συνδιασμού πλατωνικής σκέψης , μυστικισμού, ίσως και πανθεϊσμού. Πάντως αυτός δεν έχει πολύ σχεση με την επίσημη ορθόδοξη Εκκλησία.
Κανονικά θα έπρεπε να συμβάλλει στο παρελθόν με τις γνώσεις και το κύρος του στην ανανέωση της ορθόδοξης θεολογίας. Δυστυχώς δεν έχει να αναδείξει
επί αυτού του πεδίου ουσιώδεις επιτυχίες. Ο Μεσαίωνας επικρατεί ακόμη στην ορθόδοξη Εκκλησία και στην Θεολογίας της.

Πηγές

1.Ιδέ J.Mittelstraß et alt. ( Edit. ), Enzyklopädie, Philosophie und Wissenschaftstheorie,vier Bände, Band 4, ISBN 3-476-02012-6, Stuttgart/Weimar 2004, S.719/720
2. G. Wehr, Europäische Mystik, ISBN 3-926642-54-8, Wiesbaden , S. 8-14,17-26
3. Ιδέ J.Mittelstraß et alt. ibid., Band 2, S.947-949.
4.Ιδέ M. Eliade, Geschichte der religiösen Ideen ( Orig. Histoire des croyances et idees religieuses, Paris 12978, 1992), ISBN 3-451-05274-1, Band 2, Breisgau 2002, S. 245-256
5. Iδέ εκτενέστατα P.Fiebag /E.Gruber/ R. Holbe, Mysterien des Altertums, ISBN-3-426-66469-0, Gütersloh/München 2002, S.145, 147, 153, 157.
6. Ιδέ Kabbala ,Eine Textauswahl, hrsg. von H. Werner, ISBN 3-899836-349-X, Köln 2002
7. M. Klaus/M. Buhr (Edit.), Philosophisches Wörterbuch, Band 2, Leipzig, 1969, S. 752-754.
8. Ιδέ εκτενέστατα Η.- N. Wöhler, Geschichte der mittelalterlichen Philosophie, Lehrbuch ( Εγχειρίδιο ), ISBN 3-326-00464-8, Berlin, 1990, Seite 13-15.
9. Ιδέ id., S. 169-175
10. Ιδέ H.-N, Wöhler, ibid., S.173/174
11.Ιδέ Ian Buruma / Avishai Margalit, Okzidentalismus, Der Westen in den Augen seiner Feinde ( Orig. : Occidentalism. The West in the Eyes of ist
Enemies, New York,, 2004), ISBN 3-446-20614-0, München / Wien 2005, pp.79-85
12. Ernst Troeltsch , Aufsätze zur Geistesgeschichte und Religionssoziologie, ISBN 3-511-06214-4
13. Ιδε Yves Thoraval, Lexikon der islamischen
Kultur ( Orig. Dictionnaire de civilisation musulmane, Paris, 1995) , ISBN 13 : 978.3.937872.05.6, pp. 333-336).

14. Ιδέ id., p. 96).

15. Iδέ J. Maier, Judentum von A-Z, Glauben, Geschichte, Kultur, ISBN 978.3.86756.011.5, Erfstadt, 2001, S.91-94

Καθημερινή (28.12.2013 ) και επεξεργασμένο ( 11.12.1016 )

———————————————————–

O Πυθαγόρας έμαθε και παρέλαβε το Μυστικισμό στην Αίγυπτο.
Η επιστήμη έχει απελευθερωθεί από την θρησκεία και το μυστικισμό της ήδη τον 6ο αι. π.Χ. στην Ιωνία, όπου δίδασκαν οι πρώτοι φιλόσοφοι της Ευρώπης που ήταν ΥΛΙΣΤΕΣ. Αυτοί έθεσαν την βάση της επιστημονικής σκέψης.
Αλλά τελικά έχει η επιστήμη απελευθερωθεί από την θρησκεία και τον άκρατο μυστικισμό της μέσω του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού.

Καθημερινή ( 14.5.17)

 

Hinterlasse eine Antwort

Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht.

Du kannst folgende HTML-Tags benutzen: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>