Αχαιοί, Δαναοί, Ελληνες, Ιωνες, Γραικοί, Ρωμιοί

Αχαιοί, Δαναοί, Ελληνες Ιωνες, Γραικοί, Ρωμιοί

Περί των ελληνικών εθνωνύμιων
Ακόμη και σε ιδιαιτέρως κρίσιμους καιρούς δεν πρέπει να παύσουμε να ενδιαφερόμαστε για ειδικές πτυχές της εθνικής μας ταυτότητας.
Η εθνική ονομασία (εθνωνύμιο) είναι μερικές φορές σε θεση να δημιουργήσει σημαντικά διεθνή προβλήματα, όπως έχει ήδη διαπιστωθεί σχετικά με το επίσημο όνομα του κρατιδίου των Σκοπίων.

Αλλά  τα προαναφερθέντα εθνωνύμια έχουν προκαλέσει στην διάρκεια της ιστορίας των Ελλήνων προβλήματα ερμηνείας. Αφετηρία της συγκεκριμένης θεώρησης του ζητήματος πρέπει να είναι η αναγνώριση της ύπαρξης μίας ελληνικής συνείδησης ως γεγονός. Κατόπιν μπορούμε να συζητήσουμε άνετα περί των διαφορετικών εθνωνυμίων.

Η προσέγγισή μου στο θέμα βασίζεται στην μεθοδολογική αρχή της ιστορικά συγκεκριμένης και σχετικής αλήθειας, ότι δηλαδή γεγονότα και γνώμες από το παρελθόν να θεωρούνται στο ιστορικό τους πλαίσιο ( τόπος και χρόνος ) και όχι με κριτήρια του παρόντος, και ότι η αλήθεια δεν είναι απόλυτη. Μία άλλη αρχή έγκειται στό γεγονός, ότι εθνωνύμια δίδονται συχνά από γειτονικές εθνότητες η από λαούς με ανώτερο πολιτισμό. Ας αναφέρουμε και την αρχή της ματαλλαγής εννοιών και φαινομένων.

Αχαιοί (Δαναοί)

Με αυτά τα ονόματα ήταν οι πρόγονοι των Αρχαίων Ελλήνων στην προϊστορική εποχή γνωστοί στους γείτονές τους. Το εθνωνύμιο Δαναοί έχει βρεθεί σε ντοκουμέντα των Ασσυρίων. Αρχαιολόγοι βρήκαν πέραν τούτου σφηνωειδή κείμενα των Χιττιτών , στα οποία αναφέρονται κάποιοι Ahhijawa ληστές οι οποίοι είχαν επιτεθεί την Τροία ( στα χιττίτικα Truisa ) η Ιλιος (αργότερα Ιλιον, στα χιττίτικα Wilusa). Προστάτης της Τροίας ήταν ο θεός Apalunia (Απόλλων ). Επίσης γίνεται λόγος για διενέξεις περί της πόλης Milavata (Μίλητος). Μερικοί αρχαιολόγοι όμως απορρίπτουν αυτήν την άποψη.
Πέραν τούτου έχουν βρεθεί ιερογλυφικά κείμενα από το 1225 π.Χ. περί του αιγυπτολυβικού πολέμου, στον οποίο συμμετείχαν ως μισθοφόροι (σύνηθες) και κάποιοι Aqaiwascha. Και αυτή η γνώμη έχει μερικούς αντίπαλους. Ο Ομηρος αποκαλεί όλους τους συμμετέχοντες στον Τρωϊκό Πόλεμο Αχαιούς.

Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη μεταξύ των αρχαιολόγων αποτελούσαν οι Δαναοί την πολεμική αριστοκρατία των Αχαιών. Σε ένα επίσημο ντοκουμέντο της αρχαίας Αιγύπτου από τον 12οαι. π.Χ. αναφέρει ο Φαραώ Ραμσής 3ος μεταξύ πολλών «Λαών της Θαλάσσης» και κάποιους Danuna, αλλά και εδώ δεν σημειώνεται ομοφωνία.

Ιωνες

Οι Ιωνες ήταν το πιό αρχαίο ελληνικό φύλο και ανήκε στα σημαντικότερα φύλα, αλλά έγινε διεθνώς γνωστό ύστερα από την εποίκηση της Δυτικής Μικράς Ασίας. Οι Ασσύριοι τους ονάμασαν Γιαβνάϊ, οι Εβραίοι Γιαβάν και οι Πέρσες Γιαούνα. Οι Αραβες μας ονομάζουν Γιουνάνι, η Ελλάδα είναι γνωστή ως Γιουνάν, ενώ άλλοι ανατολικοί λαοί χρησιμοποιούν για την Ελλάδα το τοπωνύμιο Γιουνανιστάν. Με το εθνωνύμιο Γιουνάνι εννοούν ανεξαιρέτως όλους τους Ελληνες.

Από αυτούς κατάγονται οι Μικρασιάτες και οι περισσότεροι Πόντιοι από τα παράλια του Εύξεινου Πόντου και δη από την Σινώπη έως την Τραπεζούντα. Ελληνες

Ελληνες

Το εθνωνύμιο Ελληνες ήταν γενικά γνωστό ήδη στην Ιλιάδα.
Οι Ελλοί η Σελλοί ήταν μία μικρή φυλή από την Δωδώνη η από την Θεσσαλία. Ο Θουκυδίδης (ι,3,2) πρεσβεύει την άποψη ότι η Φθιώτιδα είναι η γενέτειρα των Ελλήνων, ενώ ο Ησίοδος χρησιμοποιεί το ενδιαφέρον εθνωνύμιο «Πανέλληνες» (erg. 528) και ο Αρχίλοχος (Fr. 52) ονομάζει όλα τα υπάρχοντα φύλα Ελληνες. Η γλωσσική ρίζα της είναι η λέξη σέλας η οποία σημαίνει φώς και συμβολικά επίσης έξυπνος.

Ο ρήτορας Ισοκράτης αναβιβάζει κάθε βάρβαρο (ξένο) σε Ελληνα, ο οποίος έχει ελληνική παιδεία : “[66] τίνα γὰρ εὑρήσομεν τῶν τότε γενομένων,
εἰ τοὺς μύθους ἀφέντες τὴν ἀλήθειαν σκοποῖμεν,
τοιαῦτα διαπεπραγμένον, ἢ τίνα τοσούτων μεταβολῶν ἐν τοῖς πράγμασιν αἴτιον γεγενημένον;
ὃς αὑτὸν μὲν ἐξ ἰδιώτου τύραννον κατέστησε,
τὸ δὲ γένος ἅπαν ἀπεληλαμένον τῆς πολιτείας
εἰς τὰς προσηκούσας τιμὰς πάλιν ἐπανήγαγε,
τοὺς δὲ πολίτας ἐκ βαρβάρων μὲν Ἕλληνας
ἐποίησεν, ἐξ ἀνάνδρων δὲ πολεμικούς,
ἐξ ἀδόξων δ’ ὀνομαστούς” (Ευαγόρας).

Ισοκράτης, Πανηγυρικός, ιγ, 50.”Τοσούτον δ’ απολέλοιπεν η πόλις ημών περί το φρονείν και λέγειν τους άλλους ανθρώπους, ώσθ’ οι ταύτης μαθηταί των άλλων διδάσκαλοι γεγόνασι και το των Ελλήνων όνομα πεποίηκε μηκέτι του γένους αλλά της διανοίας δοκείν είναι, και μάλλον Έλληνας καλείσθαι τους της παιδεύσεως της ημετέρας ή τους της κοινής φύσεως μετέχοντας”.

Το εθνωνύμιο Ελλην έγινε παγκοσμίως γνωστό από την νικητήρια ναυμαχία της Σαλαμίνας : ” Ιτε παίδες Ελλήνων …” Με την ανακήρυξη του Χριστιανισμού σε αυτοκρατορική θρησκεία έχουν ονομασθεί όλοι οι χριστιανικοί πληθυσμοί  Ρωμαίοι, ενώ το εθνωνύμιο Ελλην έχει επίσημα απορριφθεί ως ειδωλολατρικό, αλλά ήδη το 1204 άρχισε να χρησιμοποιείται  αυτό σποραδικά  ( Γ. Γεμιστός :  «εσμέν Έλληνες το γένος, ως η τε φωνή και η πάτριος παιδεία μαρτυρεί». Και όμως, υπήρχαν στην Ρωμαϊκή Ανατολικοί Αυτοκρατορία πολλοί  λαοί , οι οποίοι ήταν μεν χριστιανοί, αλλά όχι Ελληνες.

Υστερα από αιώνες  έχουν στα πλαίσια της ευρωπαϊκής Αναγέννησης ξεθάψει την έννοια Ελληνες οι Ευρωπαίοι Ουμανιστές τον 15ο αι.,στην ουσία φιλόλογοι και θαυμαστές του αρχαίου ελληνικού πνεύματος . Αυτοί όμως εννοούσαν με την έννοια Ελλην μόνον τους αρχαίους Ελληνες.

Γραικός

Αυτό εθνώνυμο είναι αρχαιότατο και προέρχεται από μία μικρή φυλή από την Δωδώνη ή από την Βοιωτία με το όνομα Γραίοι.

Οι Ρωμαίοι το παρέλαβαν από Ιλλυρίους προγόνους των Αλβανών και των Μαυροβουνίων ή από τους Ελληνες αποίκους της Σικελίας και πρόσθεσαν το εθνωνυμικό στοιχείo c , όπως π.χ. Germanus-Germanicus, Gallus-Gallicus : Ετσι δημιουργήθηκε το εθνώνυμο Graecus, το οποίο είναι η βάση της ονομασίας μας σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες από την αρχαιότητα έως σήμερα.

Το εθνώνυμο Graecus ήταν κατ αρχάς τελείως ουδέτερο. Αργότερα όμως έχει προσλάβει μίαν πολύ υποτιμητική σημασία σε τέτοιο βαθμό που ακόμη και σήμερα σημαίνει στα Γαλλικά η λέξη grec Ελληνας ή και απατεώνας ! ( Rene Olivier, Wörterbuch Französisch-Deutsch, 12. Edit., Leipzig, 1985, S.258).
Μας εiναι γνωστό εκτός τούτου και το περιφρονητικό Graeculus («μικρός Ελληνας») με την αρχική σημασία «τιποτένιος Ελληνας». Δηλαδή ήδη στην αρχαιότητα άρχισε ο διαχωρισμός μεταξύ των ένδοξων αρχαίων Ελλήνων και των Ελλήνων της μεγάλης παρακμής. Οι αρχαίοι Ρωμαίοι έχουν διατυπώσει τη λέξη Graecus , την οποία έχουν παραλάβει μαζί με τα Λατινικά όλοι οι άλλοι ευρωπαϊκοί λαοί. Ακόμη και οι Ρώσοι την χρησιμοποιούν.

Ρωμιός

Το εθνωνύμιο Ρωμιός ( Ρωμαίος) είναι ελληνική παραλλαγή του εθνωνυμίου Romanus, δηλαδή υπήκοος της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (Imperium Romanum Orientalis ) ανεξάρτητα από την εθνότητά του. «Το Βυζάντιο ήταν η ελληνική μονοπολιτιστική αυτοκρατορία, μετάλλαξη της ρωμαϊκής σε χριστιανική, ανατολική, με την Κωνσταντινούπολη ως πρωτεύουσα, και όλοι έγιναν Ρωμιοί. Από πού προέρχεται, λοιπόν, η ρωμιοσύνη ; Οι Ρωμαίοι είναι οι Βυζαντινοί, αλλά η λέξη “Βυζαντινός” δεν υπάρχει στο Βυζάντιο». Γλύκατζη-Αρβελερ, Το Βήμα (9.1.17) . Στην Ρωμαϊκή Ανατολική Αυτοκρατορία ζούσαν πολλοί λαοί  (π.χ. Αρμένοι, Σλάβοι, Ιλλύριοι, Σύροι, Αιγύπτιοι, Εβραίοι, Αραβες και πολυάριθμα φύλα της Μικράς Ασίας ) που ήταν  μεν χριστιανοί, αλλά όχι Ελληνες.

Το εθνωνύμιο Ελλην  αναγεννήθηκε επίσημα τον 19ο αώνα ! Από Γραικούς και Ρωμιούς έγιναν Ελληνες. Η εμπέδωση αυτού του εθνωνυμίου ήταν επίτευξη των μορφωμένων Ελλήνων, γι αυτό και σημειώνεται γενικά η άμεση σύνδεσή της με πολιτισμό και καλλιέργεια, ενώ το εθνωνύμιο Ρωμιός σημαίνει μάλλον καθυστερημένος και αγροίκος .

Συμπέρασμα : Στην Ευρώπη συνδέεται το Εθνωνύμιο Ελληνες με τους αρχαίους ημών, ενώ το εθνωνύμιο Γραικός αφορά τους σημερινούς Ελληνες, οι οποίοι δεν χαίρουν ιδιαίτερης εκτίμησης εκ μέρους της Δύσης. Σπάνια χρησιμοποιείται και η έκφραση «Οι αρχαίοι Γραικοί».

Πηγές

Αναφέρονται μόνον τα πιό σπουδαία λεξικά, γιατί τα ειδικά επιστημονικά συγγράμματα είναι πολυάριθμα και με εκτενείς τίτλους.

-Lexikon der Alten Welt ,edit. Von C. Andresen et alt., 3 Bände, Düsseldorf, 2001 (Πληροφορία : Αυτό το Standard-Λεξικό (3500 σελίδες ) είναι έργο 236 ειδικών επιστημόνων από τα πανεπιστήμια όλων των γερμανόφωνων χωρών : Γερμανία, Αυστρία, και ενμέρει Ελβετία. Ετσι εργάζονται οι Ευρωπαίοι επιστήμονες).

-Brockhaus, Weltgeschichte, 6 Bände, Leipzig, Mannheim, 1997.
-Der Brockhaus, Geschichte, Frühzeit und Altertum, Grundlage der Geschichte, 3 Bände, Mannheim, 2001.
-Große Enzyklopädie, 10 Bände, Köln, 1990.
-Dictionnaire de la civilisation greque,  Paris, 1996.
-Lexikon der Antike, Edit J. Irmscher, Leipzig, 1987.
-Schachermeyr, Hethiter und Achäer, 1935.
-F.Cassola, La Ionia nel mondo miceneo, 1957.
-J. G., Das große Lexikon der Völker, Köln.
-H. Haarmann, Kleines Lexikon der Völker, München, 2004.

Δημοσιευθέν στην ηλεκτρονική έκδοση της Καθημερινής ( 17.3.14 )

 

 

Hinterlasse eine Antwort

Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht.

Du kannst folgende HTML-Tags benutzen: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>