Θεός στη Μυθολογία και στην Θρησκεία, Ιερά Οχτολογία, 3ο

Θεός στη Μυθολογία και στην Θρησκεία, Ιερά Οχτολογία, 3ο

( Διάλογος με Χ. Γιανναρά, σχόλιο-μελέτη στο άρθρο του ” Αμφίστομη θρησκοληψία”, δημοσιευθέν στην Καθημερινή ( ηλεκτρονική έκδοση, 27. 4. 14 )

Στο κέντρο της ενασχόλησης με αυτό το αληθώς λίαν ενδιαφέρον και από κάθε άποψη πολύπλοκο και καυτό θέμα εστιάζονται μόνον οι σπουδαιότερες από τις υφιστάμενες πολυάριθμες πτυχές και δη πρωτίστως η φιλοσοφική, η μυθολογική και εν μέρει η ιστορική πτυχή. Επίσης θα ασχοληθούμε με τα θεμιτά ερωτήματα πότε, που και διατί έχει επιβληθεί η πατριαρχία (ο Θεός ).

Κατ αρχάς αναφέρονται οι ονομασίες του Θεού σε μερικές ξένες γλώσσες : λατινικά : Deus, από αυτό σε ρωμανικές γλώσσες (γαλλικά : Dieu, ισπανικά : Dios, πορτογαλλικά : Deus, ιταλικά: Dio ), αρχαία κελτικά : Devus, σανσκριτικά και αρχαία ιρανικά : Deva, λεττονικά και λιθουανικά : Dieva , γερμανικά : Gott , αγγλικά : God , περσικά : Khoda και Bagd (Ιδέ Bagdad : Δώρον του Θεού), σλαβικά : Bogd ( Ιδέ το όνομα Bogdan : Δώρον του Θεού), Εβραϊκά : JHWH = Γιάχβε , Αραμαϊκά (γλώσσα του Ιησού Χριστού) : Ελάχ , αραβικά : Αλάχ και Ιλάχ. Ενδιαφέρουσες συγγένειες των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών !

Διεθνώς είναι ίδιον να αναφερθούν πρωτίστως οι αρχαίοι Ελληνες φιλόσοφοι. Δεν είναι όμως σύνηθες να αραδιάζονται γνωμικά και αποφθέγματα χωρίς την απαραίτητη φιλοσοφική ερμηνεία ως πλαίσιο.
Μία συστηματική μελέτη στα παρελθόντα χρόνια των πολλών και λίαν διαφορετικών απόψεων των φιλοσόφων είναι η βάση για την εξής αξιολόγηση :

Οι περισσότεροι φιλόσοφοι προ του Σωκράτη ακόμη και σε περιπτώση που μιλούσαν για Θεό ή και σπάνια για Θεούς , εννοούσαν μάλλον το  Θείον (lat. Divinum) ως  κάτι το αφηρημένο και αιώνιο, χωρίς αρχή και τέλος και ως  αιτία όλων των υπαρχόντων ( Θαλής, Αναξίμανδρος, και Πυθαγόρας ) .Ο Αναξίμανδρος έχει πέραν τούτου 2400 χρόνια προ του Δαρβίνου διατυπώσει το εξής συγκλονιστικό : «Εξ αλλοειδών ξώων ο άνθρωπος εγεννήθη» (Αναξιμάνδρου, Απόσπ. 12, 10, Diels ). Αυτό εκφράζει υλιστική κοσμοαντίληψη par excellence.

Ο Ξενοφάνης ήταν ο πρώτος φιλόσοφος, ο οποίος εστράφει κατά των ανθρωπομόρφων θεών και διετύπωσε στην εποχή της ειδωλολατρείας την ενδιαφέρουσα άποψη, ότι υπάρχει μόνον ένας μη αθρωπόμορφος θεός, ο οποίος εκτός τούτου είναι ακίνητος.

Με χαρίεντα τρόπο έχει λοιδορήσει τους πολυθεϊστές : «Για τους Αιθίοπες είναι οι θεοί τους μελαψοί και με μικρές μύτες , για τους Θράκες είναι οι δικοί τους γαλανομάτες και ξανθοκόκκινοι» ( Clemens Alex., Strom.VII 22, 1=DK 21 B 16 ) και το διεθνώς πασίγνωστο : Εάν τα βόδια και τα άλογα είχαν χέρια για να ζωγραφίσουν και να δημιουργήσουν έργα, τότε θα ζωγράφιζαν τους θεούς και θα κατασκεύαζαν αγάλματα των θεών κατά την ίδια τους μορφή, τα άλογα άλογα και τα βόδια επίσης βόδια (ελεύθερη μετάφραση), (Clemens Alex. Strom. V 109, 3=DK 21 B 15 ).Aπό αυτά απορρέει το συμπερασμα ότι ο Ξενοφάνης μπορεί να χαρακτηρισθεί μάλλον ως μονοθεϊστής.

Ο Αναξιμένης θεωρούσε πανθεϊστικά τον αέρα ως απαρχή των πάντων : «Από αυτόν προέρχεται, αυτό που γίνεται, αυτό που είναι και αυτό που θα γίνει, επίσης οι θεοί και το θεϊκό» ( Hippolytos ,Ref. 1 7 1 = DK 13 A ). Ο Εμπεδοκλής, ο Αναξάγορας και ο Ηράκλειτος έχουν προσδιορίσει το θείον  τελικά ως λόγο ή ως σοφία. Οι ειδικοί φιλόσοφοι ( Ιδέ Lexikon der Alten Welt, hrsg. von Carl Andresen et alt., Band 2, Düsseldorf 2001, S.1263 και H. Seidel, Von Thales bis Platon, Berlin 1980, S. 72) ερμηνεύουν τον Ηράκλειτο υπό το πνεύμα του πανθεϊσμού. Αυτή η αξιολόγηση βασίζεται πρωτίστως στην άποψή του, ότι στην ουσία η αρχή της μεταλλαγής με σύμβολο το πυρ είναι ο φυσικός νόμος του σύμπαντος και εκτός τούτου ότι «ο θεός είναι : ημέρα νύχτα, χειμώνας καλοκαίρι, πόλεμος ειρήνη…» (Iππόλυτος, Ref. IX 10,8 = DK 22 B 103) .

Εχουμε διαπιστώσει, ότι ο μεγάλος υλιστής φιλόσοφος Δημόκριτος και ο ποιητής Πίνδαρος είχαν παρόμοιες πανθεϊστικές αντιλήψεις. Ο Δημόκριτος ονόμαζε π.χ. το πνεύμα υπό την μορφή του πυρός ως θεό (Aetios, 1, 7, 16 ) και ο Πίνδαρος είπε « Τί είναι ο Θεός ; Ο,τι είναι το παν» ( Πινδάρου, Απόσπ. 129, Bowra). Πανθεϊστικές τάσεις διαπιστώνουμε και στον Ξενοφώντα : « Το θείον ότι τοσούτον και τοιούτόν εστίν ώσθ άμα πάντα οράν και πάντα ακούειν και πανταχού παρείναι και άμα πάντων επιμελείσθαι» ( Ξενοφώντα, Απομν. Α, ΙV, 18, « Το θείον είναι τόσο μεγάλο και τέτοια είναι η δύναμή του, ώστε συγχρόνως τα πάντα βλέπει, τα πάντα ακούει, παντού είναι παρών και συγχρόνως φροντίζει για όλα» ).

Είναι εντυπωσιακό που ο Δημόκριτος ήταν στην ιστορία της φιλοσοφίας ο πρώτος , ο οποίος σκεπτόμενος σύμφωνα με την αιτιολογική αρχή έχει επισημάνει, ότι οι πρώτοι άνθρωποι δεν ηταν σε θέση να καταλάβουν, ποιά ήταν η αιτία για τα επικίνδυνα φυσικά φαινόμενα, όπως τις αστραπές και τις εκλείψεις του ηλίου και έχοντας μεγάλο φόβο πίστεψαν ότι η κινητήρια δύναμη για όλα αυτά ήταν θεϊκά όντα (Sextus Empiricus, Gegen die Wissenschaftler 9, 24 ).

Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει και διδάσκεται ακόμη στα πανεπιστήμια, αλλά όπως φαίνεται, αν και σωστή δεν είναι μόνη της επαρκής.
Πάλι νευρωεπιστήμονες έχουν αποδείξει, ότι στους νευρώνες εστιάζεται και το αίσθημα της ευγνωμοσύνης για την ύπαρξη του ανθρώπου και τις ωραιότητες της φύσης έναντι κάποιας ανώτερης δύναμης έξωθεν της ανθρώπινης ύπαρξης που έχει ονομασθεί κατ αρχάς θεά και ύστερα από πολλλές χιλιετηρίδες θεός.

Δέον να προσθέσουμε και έναν πρακτικό, μάλλον κοινωνικοπολιτικό λόγο, τον οποίο έχει επισημάνει όχι ένας θρήσκος, αλλά ο μεγάλος αθεϊστής Voltaire, ο οποίος έχει  διατυπώσει  στο έργο του Epitre a l auteur du livre des trois imposteurs (1769, V. 23 , in: Geflügelte Worte, hrgsg. Von K. Böttcher, Leipzig, 1988, S. 26) την εξής άποψη : «   si dieu n’existe pas il faudrait l’inventer “( «Εάν δεν υπήρχε ο Θεός, θα έπρεπε κανείς να τον εφεύρει» ) σκοπεύωντας να υπογραμμίσει το μεγάλο  ρόλο της θρησκείας για την επικράτηση ηθικών αξιών  και για την κοινωνική συνοχή.

Ηδη από τη Μεσολιθική εποχή των αρχαιοτάτων σαμάνων σε όλον τον κόσμο , σε όλα τα φύλα και σε όλους τους λαούς έως σήμερα υφίστανται θρησκείες σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις με το απαραίτητο ιερατείο ως μεσολαβητή μεταξύ του ανθρώπου και του Θεού ( Ιδέ εκτενέστατα  το εκπληκτικό βιβλίο A. Bancroft , Origins of the Sacred-The Way of the Sacred in Western Tradition, London/New York, 1987 ).

Οταν λοιπόν κάτι σημειώνεται εδώ και πολλές χιλιάδες έτη (το επιβεβαιώνει η αρχαιολογία)  έτη σε όλην την ανθρωπότητα, είναι  φυσικό, αυτονόητο και απαραίτητο για πολλούς ανθρώπους.
Θα  ήταν προτιμότεο να κάνουμε διαχωρισμό μεταξύ της πίστης , της συγκεκριμένης θρησκείας και ιδιαιτέρως της εκκλησίας (ιερείς).

Οι θρησκείες έχουν κατά πολύ συμβάλλει μέσω των ηθικών αρχών στον εκπολιτισμό λαών. Αναφέρουμε μόνον τα πιό γνωστά παραδείγματα : εκπολιτισμός των Ρώσων και των βαλκανικών λαών μέσω της Ορθοδοξίας, των πολυάριθμων αρχαίων γερμανικών και κελτικών  λαών και φύλων  μέσω του  Ρωμαιοθολικισμού, εκπολιτισμός λαών στην Ασία μέσω του Ινδουϊσμού και του Βουδισμού.

Ο καθοριστικός ρόλος της χριστιανικής θρησκείας στην διαδικασία της εθνογένεσης όλων των ευρωπαϊκών εθνών και ιδιαιτέρως των Ισπανών, των Πολωνών, των Ρώσων και
των βαλκανικών , ιδιαιτέρως των Ελλήνων είναι γνωστότατος .

Ιδιαιτέρως εμείς οι Πόντιοι θα χάναμε χωρίς την χριστιανική θρησκεία την συνείδηση των Ρωμαίων (προ της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και από τα μέσα του 19ου αι.των Ελλήνων) και εγώ προσωπικά δεν θα ονομαζόμουν Παναγιώτης, άλλά ίσως Αμπτουλλάχ (δούλος του Αλλάχ).

Στο σχόλιο περί της πίστης έχουμε επί τη βάση των ερευνών ειδικών νευρωεπιστημόνων υπογραμμίσει, ότι η πίστη εστιάζεται μέσα στα εγκεφαλικά κύτταρα που σημαίνει ότι η πίστη είναι πρωϊόν των νευρώνων . Αλλά η συγκεκριμενοποίηση του θείου είναι στην ιστορική διαδρομή καθώς και στους κύκλους πολιτισμούς πολυποίκιλη και λίαν διαφορετική ( παγανισμός, ειδωλολατρεία, πολυθεϊσμός, μονοθεϊσμός, πανθεϊσμός), δηλαδή δεν σημειώνεται η πίστη μόνον σε ένα θεό για όλους και εσαεί. Επομένως είναι το θείον  , ανεξάρτητα από την συγκεκριμένη μορφή του, νοητικό κατασκεύασμα του ανθρώπου όμως, όπως αποδεικνύει η ανθρώπινη ιστορία, λίαν απαραίτητο.

Αυτά τα γράφω, αν και δεν είμαι πιστός χριστιανός, αλλά σύγχρονος ΠΑΝΘΕΙΣΤΗΣ : το “θείον” είναι διάχυτο παντού :  στην φύση, στον άνθρωπο και στο σύμπαν, στο γνωστό και στο άγνωστο.

Σε σύγκριση με τον μονοθεϊσμό φαίνεται ο πανθεϊσμός από επιστημονική άποψη πιό πειστικός. Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη, θεωρεί ο πανθεϊσμός το αιώνιο σύμπαν και δή την ενέργεια ή την δύναμη που όλα τα έχει δημιουργήσει φυσικά εξελικτικά και στην διάρκεια δισεκατομμυρίων ετών ως μοναδική πραγματικότητα και τον κόσμο ως αυτογέννητο. Μπορεί να προσδοθεί χωρίς πολλά προβλήματα στην αιώνια ενέργεια το επίθετο θεϊκή ή και να την ονομάσει κανείς Θεότητα. Ο πανθεϊστής δεν χειάζεται οπωσδήποτε έναν διαμεσολαβητή μεταξύ της έτσι εννοούμενης Θεότητας και του εαυτού του.

Πολύ διαφορετικές είναι οι μονοθεϊστκές θρησκείες επί τη βάσει της Παλαιάς Διαθήκης, η οποία είναι η μυθολογία του εβραϊκού λαού, αλλά αναβιβασμένη σε θρησκεία, σύμφωνα με την οποία ένας συγκεκριμένος θεός έχει σε μίαν εβδομάδα δημιουργήσει όλο το σύμπαν.

Ανεξάρτητα από την συγκεκριμένη ονομασία του είναι ο θεός προϊόν του ανθρώπου και δη της πίστης του. Οταν όμως κάποιος πιστεύει υπό την έννοια του μεταφυσικού στην ύπαρξη του Θεού,τότε μεταμορφώνεται το κατασκεύασμα των νευρώνων του σε κάτι το πραγματικό, εκφάνσεις του οποίου είναι οι ναοί, το ιερατείο, η λογοτεχνία, η υπέροχη μουσική, η ενδιαφέρουσα παράδοση, αλλά δυστυχώς και οι απάνθρωποι θρησκευτικοί πόλεμοι κοκ.

Πότε, πού και διατί έχει αντικαταστήσει ο θεός την θεά ;

Πολλοί ειδικοί αρχαιολόγοι πρεσβεύουν την άποψη, ότι η ριζική μεταλλαγή των παραγωγικών δυνάμεων μέσω της εφεύρεσης του αλετριού, η επιτευχθείσα υπερπαραγωγή των δημητριακών προϊόντων και επί τη βάση αυτή ο αυξανόμενος πλούτος έχουν συμβάλλει δυναμικά στην αύξηση της αξίας των αγρών, στις βίαιες διενέξεις περί της αγροτικής ιδιοκτησίας, στην ενδυνάμωση του ρόλου του άνδρα στο πλαίσιο της οικογένειας και της κοινωνίας, στην διάσπαση της κοινωνίας σε στρώματα και τάξεις και στην συγκρότηση κρατών.

Αυτοί ήταν οι λόγοι που μεταξύ της 2ης και της 3ης χιλιετηρίδας π. Χ. έχει η πατριαρχία ( όρος της κοινωνικής ανθρωπολογίας ) βαθμιαία αντικαταστήσει εσαεί την μητριαρχία ( Ιδέ G. Lerner, Die Entstehung des Patriarchats ( orig. „The Creation of Patriarchy“, Oxford University Press, 1986 ) , Frankfurt/ New York, 1995, S.185-192).

Ταυτόχρονα άλλαξαν τα πρυτανεύοντα σύμβολα, όχι πλέον η θηλυκιά σελήνη , η ανώτατη θεότης πρωτίστως στην Παλαιολιθική, Μεσολιθική, εν μέρει και στην Νεολιθική εποχή, αλλά ο αρσενικός ήλιος ως ανώτατος θεός, όχι πιά η γυναικοκρατία αλλά η φαλλοκρατία ( ανδροκρατία ), όχι η θεά αλλά ο θεός, στην Μεσοποταμία όχι πλέον η Tiamat αλλά ο Marduk. Εδώ αναφέρεται εκτενέστατα ο σκληρός και φονικός αγώνας μεταξύ των θηλυκών και των αρσενικών θεών. Τελικά έχουν οι αρσενικοί θεοί παραγκωνίσει τις θηλυκές θεές δια παντός.

Ετσι εξηγείται η επικράτηση του θεού στις μονοθεϊστικές θρησκείες και είναι αυτονόητο, γιατί οι κορυφές των μονοθεϊστικών θρησκειών αποτελούνται αποκλειστικά από άνδρες. Αυτό έχει συμβεί πρώτα στην Μέση Ανατολή (Σουμερία/ Ακκαδία, Αίγυπτος).

—————————————————-

Ο Θεός ως αντικείμενο επιστημονικής έρευνας ;

Ηδη από την εποχή του κοσμοϊστορικού ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ που σημαίνει του Jus rationis (Δίκαιον του Ορθού Λόγου=Ορθολογισμός) ανήκουν στα αντικείμενα ( στον ενικό : object (αγγλ.), objet (γαλλ.), objekt (γερμ.), objeto (ισπαν), oggetto (ιταλ.), objeto (πορτογ., με διαφορετική προφορά) ερευνών όλα, μα όλα. Ο θεός ή οι θεοί (η Ινδία έχει γενικά 300 χιλιάδες θεούς, η Κίνα δεν έχει ούτε ένα).

Το σέβομαι που εσείς στηρίζεστε στην πίστη και αποκλειστικά στην ελληνική γλώσσα. Αυτό όμως δεν ισχύει και για τις επιστήμες. Οχι πλέον το μεσαιωνικό “πίστευε και μη ερεύνα”. Αυτά έχουν στην Ευρώπη παρέλθει εσαεί, αλλά όπως βλέπω, στην Ελλάδα όχι ακόμη.

Πάντως η γλωσσική ομφαλοσκόπηση που έχει ήδη αγγίξει τα όρια της αυτοπεριχαράκωσης είναι κυρίως τώρα στην εποχή της παγκοσμιοποίησης πολύ μαζοχιστική. Οποιος δεν το λαμβάνει αυτό υπ όψη καταποντίζεται.

Καθημερινή (6.3.16)

Hinterlasse eine Antwort

Deine E-Mail-Adresse wird nicht veröffentlicht.

Du kannst folgende HTML-Tags benutzen: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>