Θεά – Μητριαρχία, Ιερά Οχτολογία 7ο

( Διάλογος με Χ. Γιανναρά, σχόλιο-μελέτη στο άρθρο του “Αμφίστομη θρησκοληψία”, δημοσιευθέν στην Καθημερινή ( ηλεκτρονική έκδοση , 27.4.14 )

Εισαγωγικές παρατηρήσεις

Με αυτό το σχόλιο-μελέτη περατώνεται η Ιερά Επταλογία.

Με την Πατριαρχία έχουμε ήδη ασχοληθεί. Σύμφωνα με την αρχή της ίσης μεταχείρισης είναι αναμφιβόλως αναγκαίο, σκόπιμο και δίκαιο να κάνουμε και την Μητριαρχία αντικείμενο μίας μελέτης.

Προβλήματα προσέγγισης

Η προσέγγιση στο άκρως ενδιαφέρον , αλλά πολύπλοκο θέμα βασίζεται σε ντοκουμέντα όπως π.χ. σε ύμνους και άλλα ποιήματα , τα οποία καλύπτουν μίαν εποχή 4500 ετών που σημαίνει ότι προέρχονται όχι μόνο από την Εποχή του σιδήρου, αλλά και από την Εποχή του Χαλκού πρωτίστως από την φωτοδότρια περιοχή της Μέσης Ανατολής, όπου έχει εφευρεθεί η γεωργία προ περίπου 10 χιλιάδων ετών και για αυτό έχει δημιουργηθεί ο πολιτισμός , έχουν εμπεδωθεί τα πρώτα κράτη και έχουν διατυπωθεί οι πρώτοι νομικοί κώδικες ήδη προ 4 χιλάδων ετών π.Χ., δηλαδή πολύ προ του γενικά γνωστού νομοθέτου Χαμουράμπι.

Σε ό,τι αφορά τις επιστημονικές πηγές, στηρίζεται η μελέτη στα συγγράμματα εξεχόντων ειδικών επιστημόνων και δη αρχαιολόγων, θρησκειολόγων, μυθολόγων, αρχαιοφιλολόγων, ιστορικών, εθνολόγων και κοινωνιολόγων. Λόγω χώρου δεν είναι δυνατό να αναφερθούν όλες οι πολυάριθμες πηγές. Το παρών κείμενο εστιάζεται μεταξύ του δημοσιογραφικού άρθρου και της εκλαϊκευμένης επιστημονικής μελέτης.

Εχει διαπιστωθεί, ότι περί του θέματος της Μητριαρχίας λείπει μία ομοφωνία των ειδικών επιστημόνων κάτι που ισχύει για πολλές πτυχές του. Μερικοί αμφιβάλλουν, εάν πράγματι υπήρχε η Μητριαρχία. Επίσης διατυπώνονται περί της έννοιας καθώς και περί του ορισμού της διαφορετικές αντιλήψεις. Πέραν τούτου έχει σχεδόν καθιερωθεί η συνήθεια, να έχει κάθε των προαναφερθουσών επιστημών τον δικό της ορισμό. Ιδιαιτέρως οι εκπρόσωποι της μαρξιστικής υλιστικής κοσμοαντίληψης πρεσβεύουν απόψεις, οι οποίες διαφέρουν τελείως από όλες τις άλλες. Το ίδιο ισχύει και για τους μυθολόγους.

Στην σχετικά μεγάλη διάρκεια των ερευνών περί της Μητριαρχίας ενμέρει ήδη από τον 18ο αι. και συστηματικά από τον 19ο αι. έχουν οι θεωρίες μεταλλαχθεί συχνά. Εν τω μεταξύ γίνονται συγκλονιστικά αρχαιολογικά ευρήματα πρωτίστως στην Κεντρική Ευρώπη, τα οποία ανατρέπουν ταχέως πάλαι αποδειχθείσες θεωρίες. Εκτός τούτου έχουν συστηματικές και πολυετείς έρευνες της Eθνολογίας συμβάλλει στον εμπλουτισμό των γνώσεων περί φαινομένων της Μητριαρχίας σήμερα σε 160 αυτόχθονες εθνότητες.

Η μεθοδική προσέγγιση θα συντελεσθεί ως εξής:

1. Εννοια και ορισμός. 2. Αρχαιολογικά ευρήματα σαν κυρία βάση της θεωρίας περί της Μητριαρχίας. 3.Υπολλείμματα της Μητριαρχίας στην Μυθολογία και στην Θρησκεία των υψηλών πολιτισμών της Μέσης Ανατολής. 4. Μία προσπάθεια ερμηνείας του φαινομένου της Μητριαρχίας. 5. Πηγές.

1. Ορισμός

Κατ αρχάς δέον να λάβουμε υπόψη τον ορισμό περί της Μητριαρχίας σε ένα από τα παγκοσμίως καταξιωμένα γλωσσολογικά λεξικά : «Εξουσία της μητέρας, κοινωνικό σύστημα, στον οποίο η γυναίκα κατέχει την προνομιακή θέση στο κράτος και στην οικογένεια καθώς και την διαδικασία της κληρονομίας και την κοινωνική θέση επί τη βάση της μητρικής προέλευσης» ( Ιδέ DUDEN, Das große Fremdwörterbuch, Herkunft und Bedeutung der Fremdwörter, Mannheim, Leipzig et alt., S. 852 ). Εν τούτοις, αυτός ο ορισμός έχει πολύ γενικό και πολυσύνθετο χαρακτήρα και επομένως είναι μάλλον ακατάλληλος για τους σκοπούς της μελέτης.

Για αυτό θα εξετάσουμε ποιός επίσης σύνθετος ( από πολλούς ειδικούς) ορισμός είναι σε γενικές γραμμές διεθνώς τουλάχιστον γνωστός, αν όχι αποδεκτός. Αλλά μεθοδικά είναι προτιμότερο να αναφέρουμετα καθοριστικά χαρακτηριστικά της Μητριαρχίας :

α) Η αφετηρία είναι , ότι εδώ γίνεται λόγος περί ενός κοινωνικού συστήματος.

β) Διοργάνωση όλων των κοινωνικών και νομικών σχέσεων επί τη βάση της μητρικής προέλευσης («μητρική γραμμή») .

γ) Οι θρησκευτικές αντιλήψεις έχουν σαν απαρχή μία Προγονική Γυναίκα ή μία Μεγάλη Θεά.

δ) Στην κοινωνία και στην θρησκεία διαδραματίζουν οι γυναίκες ένα καθοριστικό ρόλο.

Μερικοι επιστήμονες είναι όμως τόσο προσεκτικοί που μιλούν μόνο για ένα υποθετικό κοινωνικό σύστημα της Μητριαρχίας , στο οποίο κατέχουν οι γυναίκες αποκλειστικά την πολιτική εξουσία ( Ιδέ π.χ. Ε. W. Müller, Mutterrecht, in : Historisches Wörterbuch der Philosophie, 6/1984, S. 261 ). Σημειώνονται και πολλοί άλλοι ορισμοί της Μητριαρχίας, αλλά δεν είναι ούτε σκόπιμο, ούτε δυνατόν λόγω χώρου να αναφερθούν όλοι.

Πιό σημαντικές είναι άλλες καθοριστικές τοποθετήσεις, οι οποίες ασκούν επιρροή ακόμη και σήμερα στην ανάλογη επιστημονική μελέτη της Μητριαρχίας. Θα αναφερθούν μόνον οι σπουδαιότερες :

α ) Πρωτίστως Αγγλοι αρχαιολόγοι έχουν διατυπώσει τον 18ο και τον 19ο αι. την άποψη, ότι στην προϊστορική εποχή υπήρχε ένα πολιτιστικό μητριαρχικό φαινόμενο με κυρία βάση την λατρεία μίας Μεγάλης Θεάς .

β ) Οι κάπως αργοπορημένοι Γερμανοί ειδικοί έχουν πρεσβεύσει την αντίληψη, ότι κυρίως στην Νεολιθική Εποχή επικρατούσε η Μητριαρχία.

γ ) Ο Ιστορικός Υλισμός θεωρεί την Μητριαρχία ως γενική και απαραίτητη βαθμίδα της αρχαϊκής ιστορικής περιόδου. Επάνω σε αυτήν την βασική άποψη στηρίζεται η μαρξιστοειδής επιστήμη περί του πολιτισμού στα πλαίσια της αντιπαράθεσης με την Πατριαρχία και φυσικά πρωτίστως με την καπιταλιστική, η οποία έχει επιφέρει κατά την γνώμη της στον κόσμο τεράστια κακά, ενώ στο μητριαρχιακό παρελθόν όχι μόνον της Νεολιθικής ( 5500/5000-3000 π.Χ. ) και Μεσολιθικής ( 8000-5500/5000 π.Χ. ), αλλά και της Παλαιολιθικής Εποχής ( από την αρχή έως 8000 π.Χ., προσοχή : οι αριθμοί ισχύουν πρωτίστως για την Ευρώπη ) έχει επικρατήσει ο πρώτος κομμουνισμός στην ιστορία της ανθρωπότητας αναφέροντος τα όντως ευρεθέντα αγαλματάκια είδωλα θηλυκών «θεοτήτων» ! Αυτό το ονομάζουν επιστήμη και δη μοναδική.

δ ) Φεμινίστριες έχουν μάλλον λόγω πολιτικών επιδιώξεων επεξεργασθεί συστηματικά και σε πλατειά κλίμακα την θεωρία, ότι στην αρχική ιστορική περίοδο της ανθρωπότητας που είναι κανονικά προϊστορική, οι γυναίκες έχουν διαδραματίσει κυρίως στον τομέα του πολιτισμού έναν καθοριστικό ρόλο. Η αντιπαράθεση με αυτές τις απόψεις θα λάβει χώραν στο 4. σημείο του σκελετού.

ε ) Διαπιστώνουμε με ενδιαφέρον, ότι πολιτικοί στόχοι ακόμη και στην σημερινή Εθνολογία επηρεάζουν καθοριστικά την τοποθέτηση των γυναικών εθνολόγων έναντι του θέματος της Μητριαρχίας. Οι φεμινίστριες επιστήμονες στις προηγμένες χώρες απορρίπτουν την έννοια Μητριαρχία ήδη από τα 70χρονα του παρελθόντος αιώνα. Την ίδια τοποθέτηση έχει και η Κοινωνική Ανθρωπολογία , η οποία έπαυσε πλέον να χρησιμοποιεί αυτήν την έννοια σαν terminus technicus ( επιστημονκικό όρο ) .
Σε αντίθεση με αυτές υπερασπίζουν γυναίκες επιστήμονες από ασιατικές, αφρικανικές και λατινινοαμερικανικές χώρες , οι οποίες ασχολούνται επιστημονικά με τις δικιές τους εθνότητες τον όρο Μητριαρχία, με τον πολιτικό στόχο να αποδείξουν, ότι στις χώρες τους προ τηα αποικιοκρατίας και του εκχριστιανισμού ήταν η θέση των γυναικών στην κοινωνία ισχυρή και ότι η Πατριαρχία είναι προϊόν των Ευρωπαίων χριστιανών ( Ιδέ ειδικά Ifi Amadiume, Reinventing Africa : Matriarchy, Religion and Culture, London /N. Jersey1997 και M. Harroun Foster, Lost Women of the Patriarchy, Iroques Women in the Historical Literature, UCLA American Indian Studies Center, 1995 ).

Η σύγχονη Εθνολογία προτιμά τον όρο Matrilinearity, ο οποίος σημαίνει ότι η προέλευση από το θηλυκό (Προμάμη, γιαγιά, μητέρα έως την αρχική μητέρα) είναι διαδεδομένη σε κοινωνίες χωρίς κρατική οργάνωση, οι οποίες εξαρτώνται σχεδόν αποκλειστικά από την γεωργία και την κτηνοτροφία και παίζουν καθοριστικό ρόλο, όταν προκύπτουν προβλήματα της κληρονομιάς. Σε πολλές γηγενείς εθνότητες διαπιστώνεται και το ενδιαφέρον φαινόμενο της Matrilocality, το οποίο σημαίνει ότι σε περίπτωση γάμου ο γαμπρός μετακομίζει στην οικογένεια της νύφης.

2. Αρχαιολογικά ευρήματα σαν κυρία βάση της θεωρίας περί της Μητριαρχίας

Τα μόνα ευρήματα , τα οποία έχουν ίσως σχέση με την Μητριαρχία είναι τα πολυάριθμα είδωλα γυναικών με τεράστια στήθη , επίσης μεγάλες κοιλιές και μεριά. Αυτά έχουν βρεθεί πρωτίστως στην κεντρική Ευρώπη , ίσως γιατί εκεί οι παλαιοαρχαιολόγοι εργάζονται καλύτερα.

Στην Ελλάδα δεν έχει βρεθεί κανένα τέτοιο αγαλματίδιο από την Παλαιολιθική και την Μεσολιθική Εποχή που δεν σημαίνει , ότι δεν υπάρχουν στο ελληνικό έδαφος. Δυστυχώς έχουν επικεντρωθεί οι αρχαιολογικές ανασκαφές , εκτός από σπάνιες περιπτώσεις, στην κλασσική ελληνική εποχή.

Τα πιό γνωστά είδωλα είναι από την Νεώτερη Παλαιολιθική Εποχή η „Venus von Willensdorf“ ( 1908 ), η «Venus von Galgenberg“, η «Θεά» από το Kostjonki I ( 1983), τρεις έγκυες γυναίκες από τον ίδιο τόπο, πέραν αυτών από την Μεσολιθική Εποχή παχέα αλλά και μερικά λεπτά αγαλματίδια αλλά σαν θεές.
Στη Νεολιθική Εποχή είναι σχεδόν όλα τα ευρήματα γυναικίων αγαλματιδίων λεπτά ( στην Τουρκία και στη Μάλτα παχέα ), και με πολύ μικρά στήθη ( Ιορδανία ) και ξαφνικά εμφανίζονται και ευρήματα, τα οποία παριστάνουν άνδρες αγωνιζόμενους με πολεμικό πέλεκυ ! Εάν πράγματι υπήρχε η Μητριαρχία θα έχει περατωθεί οπωσδήποτε εδώ.

Στην Εποχή του Χαλκού έχουν αντικατασταθεί τα θηλυκά είδωλα εκτός από σπάνιες περιπτώσεις όπως τα ωραία γυναικεία αγαλματίδια απο τις Κυκλάδες , με ανδρικά ( άνδρες με όπλα ή σαν λέοντες ή καθήμενοι αρχοντικά), ( Ιδέ Brockhaus , Weltgeschichte, 1, S.56, 69, 80, 8, 89,95, 99/100, 119, και Brockhaus, Kunst und Kultur, 1, Mannheim , Leipzig, 1997, S. 30, 32-34, 41, 62, 150/151 ).

Και όμως, τα θηλυκά είδωλα ερμηνεύονται από κορυφαίους αρχαιολόγους τελείως διαφορετικά. Η μία σχολή απορρίπτει την άποψη σαν μη πειστική, ότι μέσω των αγλματιδίων θα μπορούσε να αποδειχθεί η ύπαρξη της Μητριαρχίας ήδη στην νεώτερη Παλαιολιθική Εποχή ( περίπου 30 χιλιάδες-8 χιλιάδες έτη π. Χ.) και εκτός τούτου δεν υφίστανται ανθρωπολογικά ευρήματα.
Ακόμη και ευρήματα από την Νεολιθική Εποχή στην Αίγυπτο, στην Κρήτη, στον ελλαδικό χώρο και στην ευρύτερη Μέση Ανατολή δήθεν δεν είναι ένδειξη ενός θρησκευτικού λειτουργήματος. Η άλλη σχολή υποστηρίζει ακριβώς το αντίθετο

Γενικά επικρατούσε πέραν τούτου ακόμη προ ολίγων ετών η θεωρία, ότι η Νεολιθική Εποχή ήταν ειρηνική. Τα ευρήματα ειδικών και πολυετών ανασκαφών στα 80χρονα στην Γερμανία κα στην Αυστρία έχουν αποδείξει αναμφιβόλως, ότι ήδη άρχισαν οι βίαιες και ενμέρει βάρβαρες συρράξεις μεταξύ των γεωργικών πληθυσμών . Σε μία περίπτωση έχουν οι εχθροί κατακρεουργήσει όλον τον πληθυσμό ενός χωριού ( Ιδέ J. Petrasch , Mord und Krieg in der Bandkeramik, in: Archäologisches Korrespondenzblatt 29/1999, S.505 ff.). Αυτό και άλλα παρόμοια παραδείγματα είναι ένδειξη του ιστορικού γεγονότος, ότι ήδη στην Νεολιθική Εποχή έχουν εμφανισθεί ενμέρει η κοινωνική διαφοροποίηση και οι ιεραρχίες με τα επακόλουθα που σημαίνει ότι έχουν διαδραματισθεί συγκρούσεις λόγω οικονομικών συμφερόντων και διανομής των παραχθέντων προϊόντων. Απλούστατα: Οποιο φύλο πεινούσε λόγω κλίματος, λήστευε βιαίως το γειτονικό εύπορο φύλο.

Συμπέρασμα

Από τον Νεώτερη Παλαιολιθική Εποχή έως την Εποχή του Χαλκού έχουν διαπιστωθεί σε ένα χρονικό διάστημα τουλάχιστον 25 χιλιάδων ετών θηλυκά είδωλα, τα οποία παριστάνουν θηλυκές θεότητες. Είναι ζήτημα ερμηνείας των αρχαιολογικών ευρημάτων, εάν μέσω αυτών μπορεί να αποδειχθεί το κοινωνικό σύστημα της Μητριαρχίας.

3.Υπολλείμματα της Μητριαρχίας στην Μυθολογία και στην Θρησκεία των υψηλών πολιτισμών της Μέσης Ανατολής

Μεταξύ της 2ης και της 3ης χιλιετηρίδας έχει η μητριαρχία αντικατασταθεί από την πατριαρχία. Αυτό το γεγονός αντικαθρεπτίζεται στον βαβυλωνικό μύθο της δημιουργίας του κόσμου, όπου εκτενέστατα περιγράφεται ο ΕΞΩΝΤΟΤΙΚΟΣ αγώνας μεταξύ της θεάς Tiamat και του θεού Marduk με πολυάριθμους συμμάχους.

Η ενασχόληση με το φαινόμενο της Μητριαρχίας έχει στηριχθεί πρωταρχικά στους περίφημους μύθους της Μέσης Ανατολής, οι οποίοι είναι όντως οι παλαιότεροι στην πολιτισμική ιστορία της ανθρωπότητας, μιά που η γραφή έχει εφευρεθεί σε αυτήν την περιοχή ήδη 3 χιλιάδες έτη π.Χ. !
Ενας από τους πιό σημαντικούς ιστορικούς της θρησκείας σε στενό συνδιασμό με τους μύθους, δηλαδή μυθολόγος ήταν ο Αγγλος Edwin O. James , ο οποίος έχει συγγράψει το διεθνώς γνωστότατο Standard-βιβλίο περί της Μητριαρχίας „The Cult of the Mother Goddess, An Archaeological and Documentary Study, London 1959 , («Η λατρεία της θεϊκής Μητέρας…» ) , το οποίο θεωρείται ακόμη και σήμερα σαν ένα κουλτ-έργο, αλλά εν τω μεταξύ έχει εξελιχθεί, όπως ήδη αποδείξαμε, η ειδική Αρχαιολογία περαιτέρω.
Αυτό το βιβλίο με βοήθησε ήδη στα 70χρονα να κατανοήσω καλύτερα τους πολυάριθμους μύθους σε στυλ ύμνων, τους οποίους έχω συλλέξει βαθμιαία και διαβάζω πάντα με θαυμασμό.

Είναι ενδιαφέρον, ότι οσυγγραφέας παρουσιάζει τα αγαλματάκια των θηλυκών θεών στην εξέλιξή τους : Αρχίζει με τις παλαιολιθικές παχές και άσχημες , περνάει αξιοθαύμαστα στις μεσολιθικές μισόχοντρες και υποφερτές, στις νεολιθικές λεπτές και ωραίες και φθάνει στις λίαν αισθητικές γυναίκες-θεές της Εποχής του Χαλκού ( ιδε E.J., παραπάνω, στην γερμανική μετάφραση «Der Kult der Großen Göttin“, Bern, 200, S. 57-107).

Σχετικά με τους μύθους περί των θεοτήτων στη Μέση Ανατολή, ας υπενθυμίσουμε, ότι αυτοί έχουν γραφεί στην εποχή της πατριαρχίας, δηλαδή της ανδροκρατίας. Ανδρες με ιερατικά αξιώματα, μερικές φορες ταυτόχρονα και βασιλείς, έχουν εφεύρει τις θεές μεν , αλλά έχουν λάβει υπόψη και τον ρόλο της γυναίκας για την κοινωνική συνοχή και ιδιαιτέρως για την θρησκευτική διαπαιδαγώγιση της νεολαίας και γενικά για την πολιτική επιρροή επί των πιστών.
Αυτό σημαίνει, ότι η θρησκεία δεν ήταν μόνον σαν ανθρώπινο φαινόμενο αναγκαία, αλλά άρχισε να μεταλλάσσεται και σε εργαλείο πολιτικής επικράτησης.

Από τα πολυάριθμα και εντυπωσιακά παραδείγματα, θα αναφερθούν δυστυχώς λόγω χώρου μόνο λίγα, αλλά εκφραστικά. Θα ήθελα να τονίσω, ότι έχω μεν μερικούς ύμνους, αλλά αυτοί δεν αρκούν να βγάλουμε πολλά συμπεράσματα. Ετσι στηρίζομαι σε ένα καταπληκτικό βιβλίο , πραγματικός θησαυρός το οποίο εμπεριέχει σχεδόν όλους τους ύμνους , οι οποίοι έχουν σχέση με την μητριαρχία (Ιδέ Vera Zingsem, Göttinnen großer Kulturen, Köln, 2005, 1η έκδοση : Der Himmel ist mein, die Erde ist mein, Göttinen großer Kulturen im Wandel der Zeiten, Tübingen, 1995) .
Αναφέρουμε σαν παράδειγμα ένα μικρό απόσπασμα από τον θρυλικό σουμερικό «Ιερό Γάμο» : «Υπερήφανος πλησιάζει ο βασιλεύς τα ιερά ισχία(μπούτια),-Υπερήφανος πλησιάζει ο Dumuzi τα ιερά ισχία της Ινάννας.-Ξαπλώνεται δίπλα της επάνω στο κρεβάτι…….-Αφού έχει εισβάλλει στο άγιο χνούδι της… « ( V.Z., παραπάνω, σελ.95).
H συνεύρεση ελάμβανε χώραν ανεξαιρέτως στο άδυτον του θεϊκού ναού, όπου ήταν το ζευγάρι μόνο του, δηλαδή ο βασιλεύς δεν ήθελε μάρτυρες σε περίπτπτωση σεξουαλικής ανικανότητας, που θα είχε σαν αποτέλεσμα την εκθρόνισή του. Εν ολίγοις , το θαύμα γινόταν χωρίς μάρτυρες, όπερ εστί γνωστόν και σε άλλα θαύματα.

Δική μου ερμηνεία της «ιεράς» συνεύρεσης :

α) Ο βασιλεύς ήταν στη Σουμερία, όπως και ο Φαραώ στην Αίγυπτο, υπεύθυνος για την επιτυχή γεωργία σαν κυρία βάση της διατροφής του πληθυσμού.

β) Ολοι ήταν πεπεισμένοι, ότι η γονιμότητα των φυτών, των ζώων καθώς και των ανθρώπων ήταν εξαρτημένη από την θεά της γονιμότητας και επομένως από την πράξη της συνεύρεσης του βασιλέως μα την ιέρεια σαν προσωποποίηση της θεάς Ινάννα ( ετυμολογική σημασία στην σουμερική γλώσσα : «Βασίλισσα του ουρανού και της Γης» , αλλά κατόπιν η πρώτη στην ιστορία της ανθρωπότητας θεά του έρωτα , του πολέμου και της ομορφιάς ( Ινάννα, Ισταρ, Αστάρτη, Αφροδίτη, Venus ).

γ) Αλλά το πιό σπουδαίο είναι μάλλον πολιτικής-εξουσιακής σημασίας. Από την μεγάλη ισχύ της μητέρας-θεάς υπό το νόημα της Ματριαρχίας έχουν παραμένει στην εξελιγμένη ανδροκρατική Μέση Ανατολή δύο πράγματα : το ένα ήταν η αποθέωση και απομάκρυνση της πάλαι ισχυρότατης θεάς στον ουρανό, δηλαδή πολύ μακριά από την εξουσία.
Αλλά πιό καθοριστικη ήταν η ερωτική συνεύρεση του βασιλέως με την εκπρόσωπο της θεάς. Από αυτήν ελάμβανε ο βασιλεύς κάθε χρόνο το άγιον χρίσμα της εξουσίας του, όπως χιλιετηρίδες αργότερα ο αυτοκράτορας από τον ρωμαιοκαθολικό πάπα η από τον ορθόδοξο πατριάρχη σαν conditio sine qua non (απολύτως απαραίτητη προϋπόθεση) για την αυτοκρατορική εξουσία.
Και από αυτό απορρέει το συμπέρασμα, πόσο ισχυρή είναι η θρησκεία και το ιερατείο. Οποιος δεν το λαμβάνει αυτό λόγω κουταμάρας ή αντιθεϊστικού ταλιμπανισμού υπόψη, παίζει όντως με την φωτιά. Voila

Αναφέρουμε ακόμη ένα απόσπασμα από το ποίημα „Ορκος της Ishtar“ : «Μεγαλειότατη Αστάρτη , Δημιουργός των ανθρώπων, -αυτή που προσδίδει στις «δυνάμεις της τάξης» διάρκεια, που κάθεται σε ένα υψηλό θρόνο !-Βασιλική Αστάρτη, εκθαυματική της Ιγκίγκου,-Δημιουργός όλων των ανθρώπων, αυτή που φροντίζει για τάξη των όντων» ( V. Z. παραπάνω…, S.120 ).

4. Μητριαρχία , Αιτιολόγηση, Ερμηνεία

Μόνον μέσω γνώσεων, ας είναι και πλουσιότατες, δεν είναι εφικτή η εξεύρεση και η επίλυση πολύπλοκων προβλημάτων. Αυτός είναι ο κύριος λόγος για την εφαρμογή της αναγνωρισμένης επιστημονικής μεθοδολογίας , οι οποία όμως έχει ως επί το πλείστον γενικό χαρακτήρα.
Η αφετηρία των μεθόδων και γενικά της μεθοδολογίας είναι συνήθως η γενική διαφοροποίηση μεταξύ του ιδεαλισμού και του υλισμού (μαρξισμού) μεν αλλά αυτό δεν επαρκεί για μία επιτυχή προσέγγιση στο συγκεκριμένο αντικείμενο.

Σχετικά με το σύνθετο φαινόμενο της Μητριαρχίας έχουν αναφερθεί οι ειδικές επιστήμες με την εκάστοτη μεθοδολογική τοποθέτηση και δή η Αρχαιολογία, η Θεολογία( ειδικά η ιστορία της θρησκείας), η Μυθολογία, , η Ιστορία, η Εθνολογία και η Κοινωνιολογία. Δέον να αναφερθούν και άλλες επιστήμες όπως οι Νευρωεπιστήμες όπως π.χ. η Νευρωβιολογία, η Νευρωφιλοσοφία, η Νευρωθεολογία κ.ο.κ. Αναφέρεται γενικά και η Ψυχανάλυση με τις δικιές της μεθόδους. Κανονικά θα έπρεπε να συγκροτηθούν οι απαραίτητες διακλαδικές επιστημονικές ερευνητικές ομάδες με επιδίωξη την επίλυση των υπαρχόντων προβλημάτων.
Αλλά μικροεγωϊσμοί των εκπροσώπων των ειδικών επιστημών καθώς και οργανωτικά και τεχνικά προβλήματα δυσχεραίνουν την δημιουργία τέτοιων μάλλον ιδανικών ερευνετικών προϋποθέσεων. Περί αυτού έχουμε σε υπεύθυνη θέση κάνει άκρως αρνητικές εμπειρίες.

Για αυτό θα εφαρμοσθεί εδώ μία άλλη προσέγγιση στο θέμα που θα ανταποκρίνεται στις αναγκαιότητες και στον χαρακτήρα του χωρίς να προτιμηθεί αποκλειστικά μία συγκεκριμένη μέθοδος.

Ο homo sapiens sapiens διέθετε επαρκή νοημοσύνη να παρακολουθεί το φυσικό του περιβάλλον , γιατί οι βιοτικές του συνθήκες ήταν άμεσα εξαρτημένες από αυτό. Εδώ γίνεται λόγος πρωτίστως γαι μία περίοδο δεκάδων χιλιετηρίδων , κατά την διάρκεια των οποίων ο άνθρωπος ζούσε σαν θηρευτής, τροφοσυλλέκτης και αλιεύς. Σύμφωνα με τον φυσιολογικό καταμερισμό της εργασίας ήταν το κυνήγι υπόθεση του άνδρα, ο οποίος ήταν επί ημέρες ή εβδομάδες καθ οδόν για την εξεύρεση του καταλλήλου θηράματος. Εν ολίγοις , ο άνδρας έλλειπε συχνότατα από τον τόπο διαμονής και έτσι δεν είχε και πολύ σχέση με τα παιδιά του, για τα οποία ήταν οι γυναίκες υπεύθυνες.

Ο άνθρωπος έκανε π. χ. την καθοριστική διαπίστωση, ότι το θηλυκό σε όλα τα όντα έπαιζε αντικειμενικά τον πρυτανεύοντα ρόλο:

α) Η γυναίκα συνέβαλε στην αναπαραγωγή του ανθρωπίνου γένους γιατί αυτή γεννούσε και έτσι χάριζε ζωή στο νήπιο. Αυτό είχε την ποιότητα ενός θαύματος.

β) Επειδή ο άνθρωπος δεν διέθετε γνώσεις για την κατανόηση του φαινομένου της εγκυμοσύνης, εμφανιζόταν αυτή σαν κάτι το μαγικό, σαν ένα μυστήριο και θεϊκό με πρωταγωνιστή την γυναίκα, απέναντι στην οποία οι άνδρες αισθανόταν δέος και ευγνωμοσύνη. Μάλλον αυτός είναι ο λόγος που τα παιδιά αγαπούν σε όλον τον κόσμο τη μητέρα περισσότερο από τον πατέρα.

γ) Η μητέρα συντηρούσε κατ αρχάς με το γάλα της το ανήμπορο νήπιο. Είναι ευκατανόητο , ότι μέσω αυτής της ικανότητας και επίτευξης το κύρος της μητέρας στη οικογένεια και στις μικρές κοινωνίες αναβιβαζόταν. Πέραν τούτου αισθανόταν το παιδί απέναντι στη μητέρα του, η οποία το ανάθρευε και το προστάτευε, απέραντι αγάπη και ευγνωμοσύνη.

δ) Υπό την ιδιότητα του τροφοσυλλέκτη έχει αποκτήσει η γυναίκα με την πάροδο του χρόνου ακριβείς και πολύτιμες γνώσεις περί των ιδιοτήτων των χόρτων, βοτάνων και των φρούτων . Μπορούσε π.χ. να ξεχωρίζει τα χρήσιμα από τα δηλητηριώδη χόρτα και βότανα και επί τη βάση μεγάλης εμπειρίας έχει διαπιστώσει ποιά από αυτά εμπεριείχαν ουσίες , οι οποίες προκαλούσαν παραισθήσεις και ποιά ήταν κατάλληλα για χρώματα. Απέκτησε την ικανότητα να παρασκεύαζει επί τη βάση των φυσικών προϊόντων την κατάλληλη διατροφή.

Τοιουτοτρόπως έχει μία γυναίκα διαπιστώσει τις διατροφικές ιδιότητες του σιταριού θέτοντας έτσι την βάση για την κοσμοϊστορική εφεύρεση της γεωργικής παραγωγής προ 9-10 χιλιάδων ετών στο βόρειο Ιράκ. Η γεωργία έθεσε τις βάσεις για τον πρώτο ανθρώπινο πολιτισμό, ο οποίος έχει ξεκινήσει από την Σουμερία (Νότιο Ιράκ και Ιράν). Ετσι θεωρούσαν οι άνδρες την γυναίκα σαν γνώστη και μάγισσα και μεγενθυνόταν απέναντί της το δέος και η ευγνωμοσύνη.

ε) Σε όλες τις εποχές και σε όλους τους πληθυσμούς εκτελούσε η γυναίκα το σημαντικότατο καθήκον του φρουρού του πυρός. Σε αυτόν τον τομέα ήταν όλη η οικογένεια εξαρτημένη από αυτήν.

ζ) Ενώ ο άνδρας έλλειπε, έχει η γυναίκα εφεύρει οικιακά σκεύη και τεχνικές προς διευκόλυνση των βιοτικών συνθηκών, γιατί αυτή και όχι ο άνδρας είχε στην διάθεσή της τον απαραίτητο χρόνο.

η) Είναι αυτονόητο, ότι αυτός ο καθοριστικός ρόλος της γυναίκας έχει αντικατοπτρισθεί στους πρώτους μύθους της ανθρωπότητας, οι οποίοι υπογραμμίζουν , ότι έχουν παρουσιαστεί πρώτα οι θεές και κατόπιν οι θεοί. Αλλά αυτή η διαδικασία έχει διαρκέσει επίσης χιλιάδες χρόνια (σχετικά με την Πατριαρχία ιδέ εδώ στην στήλη το ειδικό σχόλιο-μελέτη).

θ) Επομένως δεν είναι τυχαίο που σε όλους τους πολιτισμούς και σε όλες τις γλώσσες έχουν δοθεί στα φαινόμενα γή και φύση θηλυκά και όχι ανδρικά ονόματα.

Από τα προαναφερθέντα επιχειρήματα απορρέει το συμπέρασμα, ότι ο ρόλος της γυναίκας ήταν τόσο καθοριστικός που τα πρώτα είδωλα (αγαλματίδια ) αναπαραστούσαν γυναίκες και όχι άνδρες και διερωτάται κανείς, γιατί όχι πέραν τούτου και θεές, οι οποίες έχουν εμφανισθεί προ των θεών.
Εν κατακλείδι, η Μητριαρχία έχει προηγηθεί της Πατριαρχίας και διήρκησε πολύ περισσότερο απο αυτήν. Ενώ η Μητριαρχία ήταν κάτι το φυσικό , αποτελεί η Πατριαρχία ένα πολιτισμικό φαινόμενο και επομένως δεν έχει εμπεδωθεί εσαεί.
Υστερα από χιλιάδες χρόνια ανδροκρατίας-φαλλοκρατίας έχουν κατορθώσει γυναίκες στην Ευρώπη επί τη βάση σοσιαλιστικών/σοσιαλδημοκρατικών καθώς και προτεσταντικών αντιλήψεων να αναλάβουν σημαντικά καθήκοντα σε όλους τους τομείς της κοινωνίας, της πολιτικής, της οικονομίας κ.ο.κ.
Ιδιαιτέρως αξιοθαύμαστες είναι οι επιτυχίες των γυναικών στις βόρειες προτεσταντικές χώρες , όπου είναι αυτονόητο, να ασκεί μία γυναίκα το σημαντικό προεδρικό η και πρωθυπουργικό αξίωμα (ακόμη και για τον στρατό και την αστυνομία) και να αποτελείται η κυβέρνηση σε 50 τοις έως 70 τοις εκατόν από γυναίκες. Ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν και για άλλες θρησκείες, ιδίως για το τελείως καθυστερημένο και άκρως φαλλοκρατικό Ισλάμ με λίαν αρνητικά επακόλουθα για την κοινωνία.

Πηγές περί της Μητριαρχίας (όλες από την οικιακή μου Βιβλιοθήκη)

1.Επιστημονικές πηγές

-Die Frühgeschichte der Menschheit, Menschen der Urzeit, Von den Anfängen bis zur Bronzezeit ( Übers. aus dem Engl. „People of the Past. The Epic Story of Human Origins and Development“), Hrsg. K. Müller, Köln, 2004.
-V. Kruta, L Europe des origines. La protohistoire 6000-500 avant J.-C., Paris, 1992.
-E. Probst, Deutschland in der Steinzeit, Jäger, Fischer und Bauern zwischen Nordseeküste und Alpenraum, München, 1991.
-B. Hrouda (Hrsg.), Der Alte Orient, München, 2003.
-A. Bancroft, Origins of the Sacred-The Way of the Sacred in Western Tradition, London/New York, 1987.
-M. Eliada, La naissance du Monde, Paris, 1959.
-G. Lerner, The Creation of Patriarchy, Oxford University Press, 1986
-I. Seibert, Die Frau im Alten Orient, Leipzig, 1973.
-V. Zingsem, Göttinnen großer Kulturen, Köln, 2007.
-J. Edwin, The Cult of the Mother Goddes, London, 1959.
-M. Gimbuta, The Goddeses und Gods of Old Europe, London, 1974.
-C. Larrington (Edit.),The Feminist Companion to Mythology, London, 1992.
-W. Golther, Germanische Mythologie, Handbuch-Gesamtausgabe, Essen, 2004.
-S. et P. F. Botheroyd, Lexikon der keltischen Mythologie, Wien, 2004.

2.Eκλαϊκευμένες επιστημονικές πηγές

-G. Bellinger, Knaurs Lexikon der Mythologie, München 2004.
-M. Jordan, Myths of the World, London, 1996.
-S. Golowin / M. Eliade / J. Cambell, Die großen Mythen der Menschheit, Efstadt, 2007.
-V. Ions, History of Mythology, London, 1997.
-R. Storm, Die Enzyklopädie der Östlichen Mythologie (Übers. aus dem Englischen), München, 1999.
-H. MacCall, Mesopotamian Myths, London, 1987.
-W. Beltz, Das Tor der Götter, Altvorderasiatische Mythologie, Berlin, 1978.
-W. Beltz, Die Schiffe der Götter, Ägyptische Mythologie, Berlin, 1987.
-H. Gärtner, Kleines Lexikon der griechischen und römischen Mythologie, Leipzig, 1989.
-A. Birrell, Chinese Myths, London, 2000.

Ανάσταση στη Μυθολογία, Ιερά Οχτολογία 6ο

Ανάσταση στην Μυθολογία, Ιερά Οχτολογία, 6ο

( Διάλογος με Χ. Γιανναρά, σχόλιο-μελέτη στο άρθρο του , ηλεκτρονική έκδοση της Καθημερινής, 27. 4. 14 )

Δεν σκοπεύω να επαναλάβω τα πασίγνωστα περί της Ανάστασης του Ιησού Χριστού σύμφωνα με την Καινή Διαθήκη, την κυρία βάση της χριστιανικής θρησκείας. Πρόκειται αναμφιβόλως για  ένα μύθο.

Γι αυτό είναι αντικείμενο της ενασχόλησης το φαινόμενο της Ανάστασης στην μυθολογία και στην θρηκεία μερικών λαών. Ισως αυτή η μικρή έρευνα μας βοηθήσει να κατανοήσουμε καλύτερα το μήνημα της Αγίας Ανάστασης του Χριστιανισμού, αναξάρτητα από την συγκεκριμένη πίστη.

Τοποθετούμαι υπό την ιδιότητα του ΠΑΝΘΕΙΣΤΟΥ.

Σύμφωνα με τους ειδικούς ιστορικούς και θεολόγους εστιάζονται στο κέντρο του φαινομένου της Ανάστασης θεοί και ημίθεοι (μυθικοί ήρωες).
Σημειώνονται δύο κατηγορίες :

α) Θεοί και ήρωες, οι οποίοι τακτικά ετησίως πεθαίνουν και κατόπιν ανασταίνονται. Αυτοί είναι οι θεοί της βλάστησης. Η βαθμιαία εξαφάνιση της βλάστησης καθώς και η επέλαση της ξηρασιάς σημαίνουν ότι ο θεός πεθαίνει. Αυτό το θλιβερό γεγονός συνοδεύεται συνήθως με ιερολειτουργικά μοιρολόγια ( Ιδέ G. Billinger, Knaurs Lexikon Mythologie, München 2004, S.59/60 ).

Οταν όμως επανέρχεται ο πολυπόθητος καιρός της βροχής, και ξαναεμφανίζεται η βλάστηση προερχόμενη από τον Αδη, γίνεται αυτή υποδεχτή από τους ανθρώπους με χαρά, ενθουσιασμό και υμνολογίες. Ειδικά στις μυστηριακές ιερολειτουργίες (ύμνοι, ανταποκρινόμενοι χοροί ) λαμβάνει χώραν μία συνένωση των πιστών με τον αναστημένο θεό
( Ιδέ P. Fiebag et alt., Mysterien des Altertums , München, 2002, S. 156 ff. ).
Οι πιστοί θεωρούν την ανάσταση του θεού ως δικιά τους ανάσταση μετά τον θάνατο που σημαίνει, ότι εκφράζουν την μεγάλη χαρά τους για την μελλοντική τους ανάσταση εκ των προτέρων.

Στους θεούς της βλάστησης ανήκουν οι πιό σημαντικοί, οι οποίοι έχουν άμεση σχέση με θεές που τους μεταφέρουν από τον Αδη στη Γη, όπως ο Tamuzu ( Tumuzi ) μέσω της Ishtar ( ακκαδική θεά , συριακά Αshterut, ελλην. Αστάρτη, θεά του έρωτα και του πολέμου, πρότυπο για την Αφροδίτη), ο Osiris μέσω της Isis ( μαζί με τον γιό τους Horus αποτελούν μία ΤΡΙΑΔΑ  (Ιδέ Die Enzyklopädie der östlichen Mythologie, München, 1999, S. 67), ο Αδωνις ( κατ αρχάς φοινικικός θεός : «Κύριέ μου», εξ ου και Αδώνια : στην αρχαιότητα περίφημες μυστηριακές ιερολειτουργίες) μέσω της Αφροδίτης, ο φρυγικός θεός Αττις μέσω της Κυβέλης ( φρυγική θεά, Μεγάλη Μήτηρ, Magna Mater ) και η Περσεφόνη μέσω μίας άλλης θεάς , της Δήμητρας ( H. Gärtner, Kleines Lexikon der griechischen und römischen Mythologie, Leipzig, 1989, S. 298 ).

b) Σε αυτήν την κατηγορία ανήκουν θεοί ή ήρωες , τους οποίους έχουν θανατώσει θεοί ή άνθρωποι. Αυτοί ανασταίνονται ύστερα από ένα μικρό χρονικό διαστημα, π.χ. σύμφωνα με την χριστιανική πίστη έχει συντελεσθεί ύστερα από τρεις ημέρες ( ο μαγικός αριθμός 3 ) η Ανάσταση του Ιησού Χριστού. Αναφέρονται ακόμη μερικά παραδείγματα : θάνατος και ανάσταση του ινδουιστικού θεού του έρωτα Κάμ ( σανσκριτικά : ερωτικός πόθος), αλλά φιλοσοφικά είναι σύμφωνα με τις Vedas ( Αγια βιβλία προγενέστερης ελίτ-θρησκείας) προσωποποίηση της δύναμης του κόσμου. Τον τιμώρησε ο θεός Shiva μεταβάλλοντάς τον σε στάχτη, γιατί τον ενόχλησε στην διάρκεια του Yoga. Επαναγεννήθηκε και παντρεύτηκε την Ράτι ( λαγνεία ).

Περίπου την ιδια τύχη είχαν και ο ορφικός Ζαγρεύς,ο σιντοϊστικός (Ιαπωνία ) O-Kuni- nushi, o περουανικός θεός Ayar Cachi o πολυνέζικος θεός Ono, ο Ηρακλής μας και ο τευτονικός θεός Baldurn ή Baldr ( Ιδέ W. Golther, Germanische Mythologie, Handbuch, Gesamtausgabe, Essen, 2004, S.294 ff.,335 ff.423 ).

Συμπεράσματα
α) Το φαινόμενο της Ανάστασης είναι στοιχείο της μυθολογίας και των θρησκειών σε όλους τους σημαντικούς πολιτισμούς. Δηλαδή πρόκειται για κάτι το ανθρώπινο που σημαίνει, ότι ο άνθρωπος δημιουργεί τον μύθο σε συνδιασμό με την θρησκευτική πίστη , η οποία εστιάζεται στον εγκέφαλό του και δη στους νευρώνες  του, όπως έχουν αποδείξει οι ΝΕΥΡΩΕΠΙΣΤΗΜΕΣ.

β ) Η Ανάσταση αντανακλά στην μυθολογία την βλάστηση στην φύση ύστερα από τον χειμώνα κατά την διάρκεια του οποίου ο σπόρος των δημητριακών βρίσκεται στην γη («βασίλειο του θανάτου») και στην ουσία εκφράζει ΥΠΕΡΒΑΤΙΚΑ και μυστηριακά την αυτονόητη ελπίδα του ανθρώπου για μια ζωή ύστερα από τον φυσικό θάνατο.

γ ) Η Ανάσταση δεν μπορεί να αποδειχθεί μεν μέσω των φυσικών επιστημών, αλλά αποτελεί συστατικό στοιχείο παγκοσμίων θρησκειών εδώ και τουλάχιστον τέσσερις  χιλιάδες χρόνια.

δ) Η Ανάσταση του Ιησού Χριστό αποτελεί ένα μύθο ως έκφραση της απόλυτης προτεραιότητας της πίστης έναντι της ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΗΣ  ΓΝΩΣΕΩΣ.

Η πίστη όμως είναι προσωπική υπόθεση του ανθρώπου.

Αγία Τριάδα στη Μυθολογία, Ιερά Οχτολογία 5ο

Η (Αγία) Τριάδα πρωτίστως στη Μυθολογία διεθνώς

Το παρόν άρθρο δεν είναι επιστημονικό, ούτε εκλαϊκευμένο επιστημονικό, αλλά μάλλον πληροφοριακό και οπωσδήποτε χρήσιμο.

Στο κέντρο του εστιάζεται η ανάλογη λίαν ενδιαφέρουσα μυθολογία.

Θα ήθελα να επισημάνω, ότι η μυθολογία με βοήθησε πολύ για να κατανοήσω καλύτερα τις θρησκείες, μεταξύ αυτών και την χριστιανική, γιατί συνήθως
προηγήθηκαν οι μυθολογίες των θρησκειών, οι οποίες ούτως ή άλλως εχουν παραλάβει πολλά στοιχεία της εκάστοτε μυθολογίας και τα έχουν ενσωματώσει στο
δόγμα ή στην παράδοσή τους, δηλαδή τα έκαναν «αγια» (Γενικά ιδέ το περίφημο και άκρως διαφωτιστικό έργο του Γαλλορουμάνου ειδικού για Συγκριτικές Θρησκευτικές Επιστήμες

Misrea Eliade , Histoire des croyances et idees religieuses, 4 Tom., Paris 1976, 1992, σε γερμανική μετάφραση : Geschichte der religiösen Ideen, 4 Bände, ISBN 3-451-05274-1, Breisgau 1972, Budapest 2002 )

. Συνιστώ σε πιστούς, αθεϊστές, πολυθεϊστές και πανθεϊστές να μελετήσουν αυτό το σχεδόν συνταρακτικό επιστημονικό έργο).

Σε ό,τι αφορά την χριστιανική Αγία
Τριάδα, δεν σκοπεύω να φέρω γλαύκας εις Αθήνας. Εν τούτοις θα προσπαθήσω
συνοπτικά να περιγράψω τις μυθολογικές ρίζες του όντως πολύπλοκου χριστιανικού δόγματος της Αγίας Τριάδας, το οποίο από ό,τι θυμάμαι από το μάθημα των θρησκευτικών στο Γυμνάσιο, ουδείς έχει καταλάβει.

Τρεις πτυχές του προβλήματος ήταν τ για μας τελείως
ακατανόητες :
α) Πως είναι δυνατόν να είναι 1+1+1 =1 ; Δεν αποτελεί αυτό βαρειά προσβολή της ανθρώπινης νοημοσύνης ;
β) Πού έχει απομείνει η μητέρα ; Σε όλες τις ανδροκρατικές κοινωνίες αγαπούν τα παιδιά την μητέρα και φοβούνται τον πατέρα.
γ) Τί σημαίνει άραγε αυτό το «Αγιο Πνεύμα» ;

Η απάντηση του καθηγητή της θεολογίας ήταν πάντα η εξής : Αυτό είναι ιερό δόγμα και επομένως ζήτημα της πίστης.
Αλλά τότε δεν είχα ουδεμία ιδέα από την μεταφυσική και τον μυστικισμό του
Χριστιανισμού και τη μυθολογία διεθνώς.

Ο Αρειανισμός ( όνομα από τον
θεολογο Αρειο από στην Αλεξάνδρεια, 4ος αι. μ. Χ.) ήταν μία από τις σημαντικότερες θρησκευτικές αιρέσεις δίπλα στον Νεστωριανισμό και στον
Μονοφυσητισμό. Η κυρία ουσία της διδασκαλίας του ήταν ο ισχυρισμός, ότι ο Ιησούς Χριστός δεν είναι υπόσταση, αλλά μόνον δημιούργημα του μοναδικού Θεού.

Υστερα από σκληρές αντιπαραθέσεις με τον Αρειανισμό έχει σε δύο οικουμενικές
συνόδους ( το 325 και το 381) επεξεργασθεί και διαμορφωθεί το δόγμα , ότι ο Θεός είναι μία τρισυπόσταση μονάδα, μία Αγία Τριάδα αποτελούμενη από τον Πατέρα, τον Υιό και το Αγιο πνεύμα, το οποίο όμως προέρχεται μόνον από το Πατέρα. Δηλαδή πρόκειται στην ουσίας για θεολογικά κατασκευάσματα ανθρώπων (ιερέων και θεολόγων).

Βαθμιαία έχει προκύψει μία
διαφορά με την Ρωμαιοκαθολική έκκλησία, η οποία πρεσβεύει ακόμη την άποψη (επίσης δόγμα), ότι στο πλαίσιο της Trinitas ( γενική : Trinitatis ) το Αγιο Πνεύμα προέρχεται και από τον Υιό (filioque). Περί αυτού του θεολογικού προβλήμτος
έχουν λάβει χώραν μεγάλες διενέξεις μεταξύ των δύο χριστιανικών εκκλησιών. Το ενδιαφέρον πόβλημα έγκειται στο ό,τι κάθε χριστιανική εκκλησία είναι απολύτως πεπεισμένη, ότι κατέχει το πιό σωστό δόγμα.

Στην Δύση έχει το 1090 διατυπωθεί εκ μέρους του Roscelin de Compiegne η αιρετική άποψη περί του τριθεϊσμού, η οποία όμως έχει απορριφθεί από το Βατικανό ( Ιδέ Β.Sartorius, Die Orthodoxe Kirche, Übes. αus dem Französischen, Stuttgart, 1981, S. 61-63 και H. Biedermann, Knaurs Lexikon der Symbole, ISBN 3-89996-252-4, München, 2005, S.100) .

Παρεμπιπτόντως αναφέρω το Κοράνιο (σούρα 4, 169 : Αληθώς, ο Μεσσίας Ιησούς , ο υιός της Μαρίας είναι ο απεσταλμένος του Θεού. «Γι αυτό να πιστεύετε στον Θεό και στον απεσταλμένο του, αλλά να μην λέτε : Τριάδα» ) και σούρα 5, 116 , σελ. 124 : “Δεν είναι αλήθεια, ότι δίπλα στον Θεό υπάρχουν ακόμη δύο θεοί, ο Ιησούς και η Μαρία» (Ιδέ Der Koran, ISBN 3-86047-455-3, Verlag Julius Kitts Nachfolger, Leipzig-M.Ostrau). Εδώ τα μπέρδεψε ολίγον τι ο προφήτης Μωάμεθ. Σε σύγκριση με την πολύπλοκη Αγία Τριάδα είναι αυτό το δόγμα απλό και κατανοητό .

Πολλοί ιστορικοί πρεσβεύουν τηνάποψη, ότι αυτή η απλότητα είναι ένας από τους καθοριστικούς λόγους για την σχετικά ταχεία αποδοχή του Μωαμεθανισμού από τους λαούς της Μέσης Ανατολής. Τον απλό λαό δεν πολυενδιαφέρουν πολύπλοκα και δυσνόητα θεολογικά κατασκευάσματα.

Διατί κατέχει ο αριθμός τρία μίαν ιδιαίτερη, σχεδόν μαγική σημασία ;
Ο αριθμός τρία με τις πολλές εκφάνσεις του είναι σχεδόν σε όλους τους πολιτισμούς και σε όλες τις μεγάλες θρησκείες γνωστός. Υπάρχει μεταξύ των
ειδικών αρχαιολόγων ομοφωνία περί της προέλευσης του μύθου του αριθμού τρία, ο οποίος κατόρθωσε να διεισδύσει στην μυθολογία, ακόμη και στις καλές τέχνες , στην θρησκεία, στην πολιτική, στην θεωρία του κράτους κ.λ.π.

Εχει διαπιστωθεί, ότι ήδη στην Μεσολιθική Εποχή ( 8000 έως περίπου 5500 π.Χ.) λόγω συνθηκών ξωής των κυνηγών , τροφοσυλλεκτών και αλιέων καθώς και για την τύχη μετά του θανάτου οι άνθρωποι έχουν συνειδητοποιήσει, ότι τρία φαινόμενα παίζουν καθοριστικό ρόλο : η Σελήνη, η Γη και ο Αδης.

Επειδή όμως η θήρα ήταν ιδιαιτέρως την νύχτα υπό το φως της σελήνης επιτυχής, έχει ανακηρυχθεί η σελήνη
σε ανώτατη θεότητα μεν, αλλά αξιολογούσαν και την (μητέρα) γη και σκεφτόταν και το μέλλον μετά του θανάτου που σημαίνει ότι το μεταφυσικό και μυστικιστικό ήταν στενότατα συνδεδεμένο με την ανθρώπινη ύπαρξη. Ετσι έχει δημιουργηθεί στην
πολιτιστική ιστορία της ανθρωπότητας ανεξαιρέτως σε όλες τις ανθρώπινες ομάδες η πρώτη Τριάδα : Σελήνη, Γη, Αδης.

Σε μερικές περιπτώσεις αποτελείται η Τριάδα από την Σελήνη, τον Ηλιο και την Γη ή τον Αδη.

Οι ειδικοί αρχαιολόγοι αναφέρουν πολυάριθμα παραδείγματα , όπως τρεις λίθοι γύρω από την κεφαλή του νεκρού (προ 25 χιλιάδων ετών ), αναπαράσταση τριών πουλιών, τριών κοσμητικών δοντιών ζώων, τριών γραμμών κλπ. (Ιδέ A. Bancroft, Mythen, Kultstätten und die Ursprünge des Heiligen, ISBN 3491691133 , übers. Aus dem Englischen, Düsseldor, 2004, S. 68/69, 99, 181ff.) ή τρίγωνα χαραγμένα επί οστέων τουλάχιστον 7000 π.Χ., ακόμη και σχήματα τριγώνου ως αναπαράσταη του γυναικείου σεξουαλικού οργάνου ή το τρίφυλλο ως σύμβολο του ανδρικού σεξουαλικού οργάνου (Ιδέ Η.Βiedermann, Knaurs Lexikon der Symbole, München, 2004, S. 99).

Στην Νεολιθική Εποχή, στην Εποχή του Χαλκού καθώς ειδικά στην Εποχή του Σιδήρου έχουν πολλαπλασιασθεί στην μυθολογία
και στι πρώτες θρησκείες τα τρία σύμβολα, αλλά το πιό καθοριστικό ήταν αμέσως με την εισαγωγή της γεωργικής τέχνης αυτονοήτως απο την Μέση Ανατολή η αναβίβαση του ηλίου σε υψίστη θεότητα , γιατί αυτός έχει συμβάλλει μέσω των αχτίνων του στην ωρίμανση των δημητριακών. Αυτό σημαίνει, ότι η τύχη της
σωτήριας γεωργικής παραγωγής ήταν τελείως εξαρτημένη από τον ΑΡΣΕΝΙΚΟ ΘΕΟ ΗΛΙΟ.

Τοιουτοτρόπως έχει εμπεδωθεί για χιλιάδες χρόνια η νέα δυναμικότατη Τριάδα Ηλιος-Γη-Αδης. Ταυτόχρονα έχει βαθμιαία προετοιμασθεί η κοσμοϊστορική άνοδος της πατριαρχίας.

Εχουν εμφανισθεί πολυάριθμα σύμβολα του αριθμού . Λόγω χώρου αναφέρω μόνον τα σπουδαιότερα και πιό γνωστά.

Είναι καταπληκτικό, ότι το ανήσυχο και άκρως δημιουργικό αρχαίο ελληνικό πνεύμα έχει ασχοληθεί ακόμη και με αυτόν τον αριθμό και με τα συναφή.

Για τον μυστικιστή Πυθαγόρα ήταν π.χ. το τρίγωνο σύμβολο της γέννησης του σύμπαντος. Ας υπενθυμίσουμε, ότι το γνωστό θεώρημα του φιλόσοφου και μαθηματικού στηρίζεται επίσης στο τρίγωνο. Αυτό ήταν γνωστό στους Βαβυλωνίους χίλια χρόνια προ του Πυθαγόρα, ο οποίος σπούδαζε
την επιστήμη των Αιγυπτίων και Βαβυλωνίων επί πολλά χρόνια.Πυθαγόρειοι γενικά περί του αριθμού 3 : Αρχή-Μέση-Τέλος.

Ο Ξενοκράτης (τί εντυπωσιακό όνομα !) αξιολόγησε το τρίγωνο ως θεϊκό. Στην Βόρεια Ιταλία ήταν η τριφασική μητέρα (Matres, Matronae, Matrae) αντικείμενο λατρείας. Στρην αρχαία ελληνική Θρησκεία ήταν γνωστή η Τριάδα Ζεύς-Αθηνά-Απόλλων.

Πολύ εντυπωσιακό και ολίγον τι και φιλοσοφικό είναι το ινδικό Trimurti ( Brahma, Shiva, Vishnu) , γιατί πρόκειται αληθώς για ένα ΤΡΙΣΥΠΟΣΤΑΤΟ
ΘΕΟ. Μερικοί θεολόγοι το έχουν ήδη επισημάνει. Γνήσια φιλοσοφική είναι η «Αγία
Τριάδα» (Trikaya : Τρία Σώματα ως σύμβολο της γνώσης : Bodhi) του Βουδδισμού : Dharmakaya ( Αληθινή ύπαρξη), Nirmanakaya (Ιστορική Διαμόρφωση, Gautama Buddha), Smboghakaya (Ευλογία της Κοινότητας).
Σε αυτήν την Τριάδα στηρίζεται ακόμη μία : Triratna : Τα τρία Διαμάντια : Νόμος-Βούδας-Κοινότητα.

Μία άλλη ινδική θρησκεία, ο Γιαϊνισμός, έχει την δική του «Αγία Τριάδα» : Σωστή Πίστη -Σωστή Πράξη- Σωστή Γνώση. Σύμφωνα με τον ινδουϊσμό συμβολίζει ακόμη και το το τριμερές καμάκι τον θεό Shiva ( Δημιουργία-Υπαρξη- Καταστροφή), (Ιδέ Η. Biedermann, παραπάνω, S.102/103, U. Becker, Lexikon der Symbole, ISBN 3-89836-219-1, Köln, 1992, S. 58/59, U. Müller-Kaspar, Die Welt der Symbole, Ein Lexikon, Wien, 2005, S. 63-65).

Στην Θεωρία του κράτους (Αριστοτέλης ) είναι δύο Τριάδες καθοριστικής σημασίας : οι τρεις εξουσίες : νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική (πάνω από
δύο χιλιάδες έτη προ του Locke και του Montesqieu )
καθώς και τα τρία συστατικά στοιχεία του κράτους : εξουσία, πληθυσμός, έδαφος (2.200 έτη προ του κορυφαίου ειδικού της Θεωρίας του Κράτους Jellinek).

Στην Φιλοσοφία (Schelling) χρησιμοποιείται η Τριάδα Θέση- Αντίθεση- Σύνθεση.Τριάδα του Εγέλου : Είναι- Ουσία- Εννοια. Ο Νεοπλατωνισμός : Ουσία -Δύναμις- Ενέργεια. Αυγουστίνος : Είναι-Γνώσις- Βούλησις  και  Ευήθεια-Γνώσις-Αγάπη

Αλλά η πιό γνωστή παγκοσμίως είναι η ιδεολογική και πολιτική Τριάδα της Γαλλικής Επανάστασης (1789) Liberte, Egalite, Fraternite (Ελευθερία,Ισότητα, Αδελφοσύνη).

Συμπέρασμα

Η Τριάδα είναι γνωστό πανάρχαιο, ειδωλολατρικό , μυθολογικό, θρησκευτικό, μυστικιστικό, φιλοσοφικό και πολιτικό σύμβολο, αλλά η Αγία Τριάδα του Χριστιανισμού είναι ένα καθαγιασμένο θρησκευτικό σύμβολο με δική του σημασία, κάτι που ενδιαφέρει στην ουσία μόνον τους πιστούς.Στην ουσία ισχύει το ίδιο και για τον Ινδουισμό.

Προσθήκη  :

Στην αιγυπτιακή θρησκεία υπήρχε η (Αγία ) Τριάδα Ισις , Οσίρις και Ωρος, δηλαδή Μητέρα, Πατέρας και Υιός. Στη Σουμερία υπήρχε επίσης μία Τριάδα, αλλά με διαφορετική προτεραιότητα : Πατέρας Ανου, η θεϊκή Μητέρα Νίνμαχ και ο Υιός  Ταμούζ.

Εν ολίγοις :΅Η “Αγία Τριάδα” του Χριστιανισμού α) έχει εκδιώξει λόγω της ανδροκρατίας την γυναίκα , β) την έχει αντικαταστήσει με το ουδέτερο άκρως φαντασιακό “Αγιο Πνεύμα” και γ) η πανάρχαια παγανιστική (Αγία) Τριάδα έχει στην ουσία παραληφθεί και συνεχιστεί από τους Θεολόγους, οι οποίοι τελικά έχουν δημιουργήσει ένα θεολογικό οικοδόμημα, το οποίο έχει ανακηρυχθεί σε θρησκευτικό δόγμα.

Δημοσιευθέν συχνά στην Καθημερινή, τελευταία φορά στις 15.11.16.

Αγιον Φως , Ιερά Οχτολογία, 4ο

Συμφωνώ με το άρθρο του κ. Γιανναρά. Μου φαίνεται απίστευτο που μερικοί Ταλιμπάν ιεράρχες (δεν είναι όλοι έτσι) δεν απαίτησαν ακόμη το ανάθεμα γι αυτόν. Πάντως κατανοώ πλήρως την αγανάκτησή του για μερικά παρωχημένα έθιμα. της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Αγιον Φως, Ιερά Οχτολογία, 4ο
Περί του «Αγίου Φωτός»

Μυθολογική πτυχή

Συστηματικές μυθολογικές γνώσεις (όχι μόνον παλιμπαιδιστικά αποφθέγματα) είναι η conditio sine qua non για την κατανόηση του ζητήματος περί του
Αγίου Φωτός.

Λόγω πολυποίκιλων ορισμών περί του Μύθου είναι προτιμότερο να μην αναφέρω
κανέναν. Παγκοσμίως είναι γνωστό, ότι οι μύθοι έχουν προηγηθεί των θρησκειών,
οι οποίες όμως εχουν για πολλούς λόγους παραλάβει στοιχεία των μύθων, τα οποία ενσωμάτωσαν ακόμη και σε θρησκευτικά δόγματα. Οι Μύθοι χρησιμοποιούνται για να δοθεί στην ανθρώπινη ζωή ΝΟΗΜΑ. Τα πιό σπουδαία είδη μυθών ειδικά για την θρησκεία είναι τα ακόλουθοι :

α ) Μύθοι που ασχολούνται με την δημιουργία του σύμπαντος ( θεογενίες, κοσμογονίες, ανθρωπογονίες ).
β ) Μύθοι που έχουν ως αντικείμενο το τέλος του κόσμου ( εσχατολογίες ).
γ ) Μύθοι που ασχολούνται με την πορεία του κόσμου (περίοδοι, μεταμορφώσεις ).
δ ) Σωτηριολογίες ( Μεσσιανισμοί ).

O μύθος είναι συχνότατα συνυφασμένος με σύμβολα, τα οποία εκφράζουν το υποσυνείδητο, αλλά και θρησκευτικές δοξασίες ( σταυρός ), ακόμη και πολιτικές αντιλήψεις ( σφυροδρέπανο, σβάστικα ).

Ενας από τους πιό αρχαίους και πιό γνωστούς μύθους στην ιστορία της ανθρωπότητας είναι ο μύθος περί του φωτόςκαι δη δυαδιστικά (dualisme)
ως εξής : Το φως και το σκοτάδι είναι ένα δυαδικό φαινόμενο αντιθέτων δυνάμεων.
Το φώς έχει ως δημιουργό και σύμβολο τον ήλιο, ο οποίος έχει φέρει το φως στο αρχικό χάος του σκοταδιού. Ετσι αποτελεί το φως μία θετική δύναμη και την άμεση γνώση, ενώ η σελήνη εμπεριέχει την γνώση μόνον επί τη βάσει εικασιών.

Το αρχαιότατο ντοκουμέντο, στο οποίο αναφέρεται το φως φυσικά σε συνδυασμό με τον ήλιο είναι ο Υμνος του Ηλίου ως βάση της νέας θρησκείας του αρχαϊκού μονοθεϊσμού, τον οποίο είχε εμπεδώσει μέσω μεγάλης βίας ο Φαραώ Echnaton ( Amenophes 4ος, 1400 π. Χ. ) : «Ωραίος παρουσιάζεσαι στο φωτεινό πεδίο του ουρανού, εσύ ζωντανέ ήλιε και γέμισες με την ωραιότητά σου όλες τις χώρες».

Ο νεοβαβυλωνικός ύμνος προς τιμήν του θεϊκού ηλίου Shamash ( 9ος αι. π. Χ.) είναι πιό σύνθετος, γιατί συνενώνει το φως, τον ήλιο, τον θεό με
τον αγώνα κατά του κακού : «αυτός που φωτίζει το σκοτάδι, που φωτίζει τον ουρανό, αυτός που καταστρέφει το κακό στον ουρανό και στην γη, είσαι εσύ Θεέ Shamash… Όλοι οι ηγεμόνες και όλοι οι επουράνιοι θεοί χαίρονται. Στο φέγγος σου βλέπουν το απόκρυφο, για αυτό είναι το βήμα τους σίγουρο στην λάμψη του φωτός σου».

Συμπέρασμα : Στην αρχαιότατη μυθολογία είναι το φως γνωστότατο και διαδεδομένο σύμβολο της σωστής γνώσης.

Θρησκευτική πτυχή

Η αρχαία ιρανική θρησκεία του Ζωροαστρισμού , ονομαζόμενη έτσι από τον ιδρυτή της και προφήτη Ζωροάστρη ( περσικά Zarathustra ) με ανώτατο θεό τον Ahuramazda (εξ ού και Μαζδαϊσμός) είναι η πρώτη θρησκεία του κόσμου, η οποία στηριζόταν στον αγώνα μεταξύ του φωτός ( Ormuzd ) και του σκοταδιού ( Ahriman ) και φιλοσοφικά-ηθικά στον δυαδισμό μεταξύ του καλού και του κακού. Στα
έργα του Zarathustra που γεννήθηκε το 1748 π.Χ. (τα έχω όλα στην βιβλιοθήκη μου) χρησιμοποιείται ήδη η λέξη ΦΩΤΟΣΤΕΦΑΝΟ, το οποίο έχουν παραλάβει και οι Βουδιστές (500 π.Χ. )

Αυτή η λίαν ενδιαφέρουσα θρησκεία με μεγίστη επίδραση σε άλλες θρησκείες έχει ταυτίσει το βασίλειο του φωτός με τον θεό και το σκοτάδι με τον δαίμονα. Ο πιστός έχει την επιλογή, να ακολουθήσει τον δρόμο του φωτός που σημαίνει του καλού και της αλήθειας ή τον δρόμο του σκοταδιού, δηλαδή του κακού και του ψέματος. Στην πρώτη περίπτωση θα πάει στον παράδεισο ( περσική λέξη : περιφραγμένος κήπος ) και στην δεύτερη στην κόλαση.

O άκρως δημιουργικός Ζωροάστρης έχει επεξεργασθεί στα γραπτά του ( Gathas ) τρία δυαδιστικά συστήματα, όπως π.χ. το κοσμολογικό, το ηθικό και το θρησκευτικό καθώς και τις ακόλουθες δοξασίες, τις οποίες έχει παραλάβει και ο Χιστιανισμός : ο ΜΥΘΟΣ του σωτήρα, η αισιόδοξη εσχατολογία, η οποία διακηρύττει τον τελικό θρίαμβο του καλού επί του κακού, πέραν τούτου την διδασκαλία περί της ανάστασης του σώματος, τον μύθο του μάγου κτλ.

Ο συμβολισμος του φωτός και του πνεύματος έχει εξελιχθεί περαιτέρω επίσης στην Περσία από τον Μανιχαϊσμό και την Γνώση. Ο δημιουργός αυτής της θρησκείας Μάνι 2ος αι. μ.Χ. έχει αναβιβάσει το φώς με τις πολυποίκιλες θρησκευτικές, φιλοσοφικές και ηθικές ερμηνείες σε κύριο κορμό της διδασκαλίας του καταπληκτικού του έργου.

Ευκαιρίας δοθείσης μέτρησα στα λίαν ενδιαφέροντα ιερά κείμενα του Μανιχαϊσμού τις λέξεις-κλειδιά, οι οποίες εμπεριέχουν το φως : Θεϊκόν Φως, Ψυχή
του φωτός, Πατήρ του φωτός ,Υιοί του φωτός , Φύση του φωτός, Παράδεισος του
φωτός, Γη του φωτός, Νέο Βασίλειο του φωτός, Στοιχεία του φωτός, Σταυρός του
φωτός, Γυναίκες του φωτός, Μορφή του φωτός, Παλάτι του φωτός, Αποστολος του
φωτός, Πλοίο του φωτός κτλ. (Ρωμαίοι : ex oriente lux : από την Ανατολή (προέρχεται) το φως ).

Η πλούσια διδασκαλία του Μανιχαϊσμού περί του φωτός έχει επιδράσει στο αρχικό
στάδιο τον Χριστιανισμού. Το πιό γνωστό παράδειγμα είναι η εικόνα του Ιησού
Χριστού με φωτοστέφανο και εκατέρωθεν της κεφαλής το μικρό αλλά λίαν σημαντικό κείμενο με μεγίστη αυτοπαποίθηση «Εγώ ειμί το φως». Αλλά και άλλοι άγιοι παριστάνονται στις χριστιανικές ζωγραφιές με φωτοστέφανο.

Το παράξενο όμως έγκειται στο ό,τι οι ιερείς και ιδιαιτέρως οι επίσκοποι και οι πατριάρχες ειδικά των ορθόδοξων χριστιανών έχουν αυτονοήτως απορρίψει μαζί με το αρχαίο ελληνικό πνεύμα ( αργότερα το ξανανακάλυψαν ) και την ενδυμασία των αρχαίων Ελλήνων και έδωσαν στην περσική ενδυματολιγική επιλογή προτεραιότητα, η οποία ούτως ή άλλως κατόρθωσε να επικρατήσει σε όλην την Μέση Ανατολή και πέρα από αυτήν.

Εγείρονται μερικά ερωτήματα :

α ) Παραμένουν στοιχεία ειδωλολατρικού χαρακτήρα που έχει προ σχεδόν δύο χιλιάδων ετών παραλάβει ο Χριστιανισμός και ενσωματώσει στην δοξασία και την παράδοσή του ακόμη ειδωλολατρικά ; Η απάντηση είναι αναμφιβόλως αρνητική, γιατί αυτά τα στοιχεία έχουν μεταλλαχθεί ριζικά. Αυτό σημαίνει, ότι αυτά είναι ήδη από αιώνες συστατικά στοιχεία του Χριστιανισμού και δη της χριστιανικής παράδοσης.

β ) Προκαλούν τέτοια στοιχεία στους ανθρώπους, ιδιαιτέρως στους αθεϊστές ζημίες ; Ασφαλώς όχι. Επομένως δεν υφίσταται λόγος να τα λοιδωρούν οι μη πιστοί. Οι πολιτισμένοι τρόποι συμπεριφοράς απαιτούν περαν τούτου τον σεβασμό της πίστης και της παράδοσης των συμπολιτών.

γ ) Ανήκουν η μεταφορά του Αγίου Φωτός με αεροπλάνο από τα Ιεροσόλυμα στην Αθήνα καθώς και η υποδοχή του με τιμή αρχηγού κράτους στην χριστιανική παράδοση ; Αναμφιβόλως όχι, γιατί πρόκειται για ένα φαινόμενο μόνον εδώ και περίπου 40 ετών και εκτός τούτου υπάρχει κίνδυνος να γελοιοποιηθεί μία ολόκληρη αξιόλογη θρησκεία.

δ ) Αποτελεί η κριτική σε αυτόν τον τουλάχιστον παράξενο και περιττό τρόπο μεταφοράς του Αγίου Φωτός αντιχριστιαική κριτική; Οχι δα. Τότε θα επρεπε να ήταν και ο κ. Γιανναράς αντίχριστος.

ε ) Είναι αντίχριστος όποιος ασκεί κριτική στον κλήρο ; Η απάντηση είναι επίσης αρνητική. Αυτό μας έλλειπε.Αλλο το θρησκευτικό δόγμα και άλλο ο κλήρος.

Πηγές

-Die Gnosis, Band 1 (Zeugnisse der Kirchenväter), Band 2 (Koptische und
mandäische Quellen), Band 3 ( Der Manichäismus , J. P. Asmusen et alt.,
insbesondere S. 111-116) ,Düsseldorf, 2007 ) .

-M. Eliade, Histoire des croyances et idees religieuses, Tome 2, Paris 1992,
cap. 27 -29.

-Der Große Brockhaus, Geschichte, Band 1, Leipzig, Mannheim, 2001, S. 225.

-Der Alte Orient in Stichworten , hrsg. von H. Fraydank et alt., Leipzig 1978,
S. 489.

-Lexikon der Antiken Welt, hrsg von C. Andresen et alt., Band 1, Tübingen,
Zürich, 2001, S.1100.

Δημσιεθέν συχνά, τελευταία φορά στην Καθημερινή (21.5.17)

Θεός στη Μυθολογία και στην Θρησκεία, Ιερά Οχτολογία, 3ο

Θεός στη Μυθολογία και στην Θρησκεία, Ιερά Οχτολογία, 3ο

( Διάλογος με Χ. Γιανναρά, σχόλιο-μελέτη στο άρθρο του ” Αμφίστομη θρησκοληψία”, δημοσιευθέν στην Καθημερινή ( ηλεκτρονική έκδοση, 27. 4. 14 )

Στο κέντρο της ενασχόλησης με αυτό το αληθώς λίαν ενδιαφέρον και από κάθε άποψη πολύπλοκο και καυτό θέμα εστιάζονται μόνον οι σπουδαιότερες από τις υφιστάμενες πολυάριθμες πτυχές και δη πρωτίστως η φιλοσοφική, η μυθολογική και εν μέρει η ιστορική πτυχή. Επίσης θα ασχοληθούμε με τα θεμιτά ερωτήματα πότε, που και διατί έχει επιβληθεί η πατριαρχία (ο Θεός ).

Κατ αρχάς αναφέρονται οι ονομασίες του Θεού σε μερικές ξένες γλώσσες : λατινικά : Deus, από αυτό σε ρωμανικές γλώσσες (γαλλικά : Dieu, ισπανικά : Dios, πορτογαλλικά : Deus, ιταλικά: Dio ), αρχαία κελτικά : Devus, σανσκριτικά και αρχαία ιρανικά : Deva, λεττονικά και λιθουανικά : Dieva , γερμανικά : Gott , αγγλικά : God , περσικά : Khoda και Bagd (Ιδέ Bagdad : Δώρον του Θεού), σλαβικά : Bogd ( Ιδέ το όνομα Bogdan : Δώρον του Θεού), Εβραϊκά : JHWH = Γιάχβε , Αραμαϊκά (γλώσσα του Ιησού Χριστού) : Ελάχ , αραβικά : Αλάχ και Ιλάχ. Ενδιαφέρουσες συγγένειες των ινδοευρωπαϊκών γλωσσών !

Διεθνώς είναι ίδιον να αναφερθούν πρωτίστως οι αρχαίοι Ελληνες φιλόσοφοι. Δεν είναι όμως σύνηθες να αραδιάζονται γνωμικά και αποφθέγματα χωρίς την απαραίτητη φιλοσοφική ερμηνεία ως πλαίσιο.
Μία συστηματική μελέτη στα παρελθόντα χρόνια των πολλών και λίαν διαφορετικών απόψεων των φιλοσόφων είναι η βάση για την εξής αξιολόγηση :

Οι περισσότεροι φιλόσοφοι προ του Σωκράτη ακόμη και σε περιπτώση που μιλούσαν για Θεό ή και σπάνια για Θεούς , εννοούσαν μάλλον το  Θείον (lat. Divinum) ως  κάτι το αφηρημένο και αιώνιο, χωρίς αρχή και τέλος και ως  αιτία όλων των υπαρχόντων ( Θαλής, Αναξίμανδρος, και Πυθαγόρας ) .Ο Αναξίμανδρος έχει πέραν τούτου 2400 χρόνια προ του Δαρβίνου διατυπώσει το εξής συγκλονιστικό : «Εξ αλλοειδών ξώων ο άνθρωπος εγεννήθη» (Αναξιμάνδρου, Απόσπ. 12, 10, Diels ). Αυτό εκφράζει υλιστική κοσμοαντίληψη par excellence.

Ο Ξενοφάνης ήταν ο πρώτος φιλόσοφος, ο οποίος εστράφει κατά των ανθρωπομόρφων θεών και διετύπωσε στην εποχή της ειδωλολατρείας την ενδιαφέρουσα άποψη, ότι υπάρχει μόνον ένας μη αθρωπόμορφος θεός, ο οποίος εκτός τούτου είναι ακίνητος.

Με χαρίεντα τρόπο έχει λοιδορήσει τους πολυθεϊστές : «Για τους Αιθίοπες είναι οι θεοί τους μελαψοί και με μικρές μύτες , για τους Θράκες είναι οι δικοί τους γαλανομάτες και ξανθοκόκκινοι» ( Clemens Alex., Strom.VII 22, 1=DK 21 B 16 ) και το διεθνώς πασίγνωστο : Εάν τα βόδια και τα άλογα είχαν χέρια για να ζωγραφίσουν και να δημιουργήσουν έργα, τότε θα ζωγράφιζαν τους θεούς και θα κατασκεύαζαν αγάλματα των θεών κατά την ίδια τους μορφή, τα άλογα άλογα και τα βόδια επίσης βόδια (ελεύθερη μετάφραση), (Clemens Alex. Strom. V 109, 3=DK 21 B 15 ).Aπό αυτά απορρέει το συμπερασμα ότι ο Ξενοφάνης μπορεί να χαρακτηρισθεί μάλλον ως μονοθεϊστής.

Ο Αναξιμένης θεωρούσε πανθεϊστικά τον αέρα ως απαρχή των πάντων : «Από αυτόν προέρχεται, αυτό που γίνεται, αυτό που είναι και αυτό που θα γίνει, επίσης οι θεοί και το θεϊκό» ( Hippolytos ,Ref. 1 7 1 = DK 13 A ). Ο Εμπεδοκλής, ο Αναξάγορας και ο Ηράκλειτος έχουν προσδιορίσει το θείον  τελικά ως λόγο ή ως σοφία. Οι ειδικοί φιλόσοφοι ( Ιδέ Lexikon der Alten Welt, hrsg. von Carl Andresen et alt., Band 2, Düsseldorf 2001, S.1263 και H. Seidel, Von Thales bis Platon, Berlin 1980, S. 72) ερμηνεύουν τον Ηράκλειτο υπό το πνεύμα του πανθεϊσμού. Αυτή η αξιολόγηση βασίζεται πρωτίστως στην άποψή του, ότι στην ουσία η αρχή της μεταλλαγής με σύμβολο το πυρ είναι ο φυσικός νόμος του σύμπαντος και εκτός τούτου ότι «ο θεός είναι : ημέρα νύχτα, χειμώνας καλοκαίρι, πόλεμος ειρήνη…» (Iππόλυτος, Ref. IX 10,8 = DK 22 B 103) .

Εχουμε διαπιστώσει, ότι ο μεγάλος υλιστής φιλόσοφος Δημόκριτος και ο ποιητής Πίνδαρος είχαν παρόμοιες πανθεϊστικές αντιλήψεις. Ο Δημόκριτος ονόμαζε π.χ. το πνεύμα υπό την μορφή του πυρός ως θεό (Aetios, 1, 7, 16 ) και ο Πίνδαρος είπε « Τί είναι ο Θεός ; Ο,τι είναι το παν» ( Πινδάρου, Απόσπ. 129, Bowra). Πανθεϊστικές τάσεις διαπιστώνουμε και στον Ξενοφώντα : « Το θείον ότι τοσούτον και τοιούτόν εστίν ώσθ άμα πάντα οράν και πάντα ακούειν και πανταχού παρείναι και άμα πάντων επιμελείσθαι» ( Ξενοφώντα, Απομν. Α, ΙV, 18, « Το θείον είναι τόσο μεγάλο και τέτοια είναι η δύναμή του, ώστε συγχρόνως τα πάντα βλέπει, τα πάντα ακούει, παντού είναι παρών και συγχρόνως φροντίζει για όλα» ).

Είναι εντυπωσιακό που ο Δημόκριτος ήταν στην ιστορία της φιλοσοφίας ο πρώτος , ο οποίος σκεπτόμενος σύμφωνα με την αιτιολογική αρχή έχει επισημάνει, ότι οι πρώτοι άνθρωποι δεν ηταν σε θέση να καταλάβουν, ποιά ήταν η αιτία για τα επικίνδυνα φυσικά φαινόμενα, όπως τις αστραπές και τις εκλείψεις του ηλίου και έχοντας μεγάλο φόβο πίστεψαν ότι η κινητήρια δύναμη για όλα αυτά ήταν θεϊκά όντα (Sextus Empiricus, Gegen die Wissenschaftler 9, 24 ).

Αυτή η άποψη έχει επικρατήσει και διδάσκεται ακόμη στα πανεπιστήμια, αλλά όπως φαίνεται, αν και σωστή δεν είναι μόνη της επαρκής.
Πάλι νευρωεπιστήμονες έχουν αποδείξει, ότι στους νευρώνες εστιάζεται και το αίσθημα της ευγνωμοσύνης για την ύπαρξη του ανθρώπου και τις ωραιότητες της φύσης έναντι κάποιας ανώτερης δύναμης έξωθεν της ανθρώπινης ύπαρξης που έχει ονομασθεί κατ αρχάς θεά και ύστερα από πολλλές χιλιετηρίδες θεός.

Δέον να προσθέσουμε και έναν πρακτικό, μάλλον κοινωνικοπολιτικό λόγο, τον οποίο έχει επισημάνει όχι ένας θρήσκος, αλλά ο μεγάλος αθεϊστής Voltaire, ο οποίος έχει  διατυπώσει  στο έργο του Epitre a l auteur du livre des trois imposteurs (1769, V. 23 , in: Geflügelte Worte, hrgsg. Von K. Böttcher, Leipzig, 1988, S. 26) την εξής άποψη : «   si dieu n’existe pas il faudrait l’inventer “( «Εάν δεν υπήρχε ο Θεός, θα έπρεπε κανείς να τον εφεύρει» ) σκοπεύωντας να υπογραμμίσει το μεγάλο  ρόλο της θρησκείας για την επικράτηση ηθικών αξιών  και για την κοινωνική συνοχή.

Ηδη από τη Μεσολιθική εποχή των αρχαιοτάτων σαμάνων σε όλον τον κόσμο , σε όλα τα φύλα και σε όλους τους λαούς έως σήμερα υφίστανται θρησκείες σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις με το απαραίτητο ιερατείο ως μεσολαβητή μεταξύ του ανθρώπου και του Θεού ( Ιδέ εκτενέστατα  το εκπληκτικό βιβλίο A. Bancroft , Origins of the Sacred-The Way of the Sacred in Western Tradition, London/New York, 1987 ).

Οταν λοιπόν κάτι σημειώνεται εδώ και πολλές χιλιάδες έτη (το επιβεβαιώνει η αρχαιολογία)  έτη σε όλην την ανθρωπότητα, είναι  φυσικό, αυτονόητο και απαραίτητο για πολλούς ανθρώπους.
Θα  ήταν προτιμότεο να κάνουμε διαχωρισμό μεταξύ της πίστης , της συγκεκριμένης θρησκείας και ιδιαιτέρως της εκκλησίας (ιερείς).

Οι θρησκείες έχουν κατά πολύ συμβάλλει μέσω των ηθικών αρχών στον εκπολιτισμό λαών. Αναφέρουμε μόνον τα πιό γνωστά παραδείγματα : εκπολιτισμός των Ρώσων και των βαλκανικών λαών μέσω της Ορθοδοξίας, των πολυάριθμων αρχαίων γερμανικών και κελτικών  λαών και φύλων  μέσω του  Ρωμαιοθολικισμού, εκπολιτισμός λαών στην Ασία μέσω του Ινδουϊσμού και του Βουδισμού.

Ο καθοριστικός ρόλος της χριστιανικής θρησκείας στην διαδικασία της εθνογένεσης όλων των ευρωπαϊκών εθνών και ιδιαιτέρως των Ισπανών, των Πολωνών, των Ρώσων και
των βαλκανικών , ιδιαιτέρως των Ελλήνων είναι γνωστότατος .

Ιδιαιτέρως εμείς οι Πόντιοι θα χάναμε χωρίς την χριστιανική θρησκεία την συνείδηση των Ρωμαίων (προ της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας και από τα μέσα του 19ου αι.των Ελλήνων) και εγώ προσωπικά δεν θα ονομαζόμουν Παναγιώτης, άλλά ίσως Αμπτουλλάχ (δούλος του Αλλάχ).

Στο σχόλιο περί της πίστης έχουμε επί τη βάση των ερευνών ειδικών νευρωεπιστημόνων υπογραμμίσει, ότι η πίστη εστιάζεται μέσα στα εγκεφαλικά κύτταρα που σημαίνει ότι η πίστη είναι πρωϊόν των νευρώνων . Αλλά η συγκεκριμενοποίηση του θείου είναι στην ιστορική διαδρομή καθώς και στους κύκλους πολιτισμούς πολυποίκιλη και λίαν διαφορετική ( παγανισμός, ειδωλολατρεία, πολυθεϊσμός, μονοθεϊσμός, πανθεϊσμός), δηλαδή δεν σημειώνεται η πίστη μόνον σε ένα θεό για όλους και εσαεί. Επομένως είναι το θείον  , ανεξάρτητα από την συγκεκριμένη μορφή του, νοητικό κατασκεύασμα του ανθρώπου όμως, όπως αποδεικνύει η ανθρώπινη ιστορία, λίαν απαραίτητο.

Αυτά τα γράφω, αν και δεν είμαι πιστός χριστιανός, αλλά σύγχρονος ΠΑΝΘΕΙΣΤΗΣ : το “θείον” είναι διάχυτο παντού :  στην φύση, στον άνθρωπο και στο σύμπαν, στο γνωστό και στο άγνωστο.

Σε σύγκριση με τον μονοθεϊσμό φαίνεται ο πανθεϊσμός από επιστημονική άποψη πιό πειστικός. Σύμφωνα με την επικρατούσα άποψη, θεωρεί ο πανθεϊσμός το αιώνιο σύμπαν και δή την ενέργεια ή την δύναμη που όλα τα έχει δημιουργήσει φυσικά εξελικτικά και στην διάρκεια δισεκατομμυρίων ετών ως μοναδική πραγματικότητα και τον κόσμο ως αυτογέννητο. Μπορεί να προσδοθεί χωρίς πολλά προβλήματα στην αιώνια ενέργεια το επίθετο θεϊκή ή και να την ονομάσει κανείς Θεότητα. Ο πανθεϊστής δεν χειάζεται οπωσδήποτε έναν διαμεσολαβητή μεταξύ της έτσι εννοούμενης Θεότητας και του εαυτού του.

Πολύ διαφορετικές είναι οι μονοθεϊστκές θρησκείες επί τη βάσει της Παλαιάς Διαθήκης, η οποία είναι η μυθολογία του εβραϊκού λαού, αλλά αναβιβασμένη σε θρησκεία, σύμφωνα με την οποία ένας συγκεκριμένος θεός έχει σε μίαν εβδομάδα δημιουργήσει όλο το σύμπαν.

Ανεξάρτητα από την συγκεκριμένη ονομασία του είναι ο θεός προϊόν του ανθρώπου και δη της πίστης του. Οταν όμως κάποιος πιστεύει υπό την έννοια του μεταφυσικού στην ύπαρξη του Θεού,τότε μεταμορφώνεται το κατασκεύασμα των νευρώνων του σε κάτι το πραγματικό, εκφάνσεις του οποίου είναι οι ναοί, το ιερατείο, η λογοτεχνία, η υπέροχη μουσική, η ενδιαφέρουσα παράδοση, αλλά δυστυχώς και οι απάνθρωποι θρησκευτικοί πόλεμοι κοκ.

Πότε, πού και διατί έχει αντικαταστήσει ο θεός την θεά ;

Πολλοί ειδικοί αρχαιολόγοι πρεσβεύουν την άποψη, ότι η ριζική μεταλλαγή των παραγωγικών δυνάμεων μέσω της εφεύρεσης του αλετριού, η επιτευχθείσα υπερπαραγωγή των δημητριακών προϊόντων και επί τη βάση αυτή ο αυξανόμενος πλούτος έχουν συμβάλλει δυναμικά στην αύξηση της αξίας των αγρών, στις βίαιες διενέξεις περί της αγροτικής ιδιοκτησίας, στην ενδυνάμωση του ρόλου του άνδρα στο πλαίσιο της οικογένειας και της κοινωνίας, στην διάσπαση της κοινωνίας σε στρώματα και τάξεις και στην συγκρότηση κρατών.

Αυτοί ήταν οι λόγοι που μεταξύ της 2ης και της 3ης χιλιετηρίδας π. Χ. έχει η πατριαρχία ( όρος της κοινωνικής ανθρωπολογίας ) βαθμιαία αντικαταστήσει εσαεί την μητριαρχία ( Ιδέ G. Lerner, Die Entstehung des Patriarchats ( orig. „The Creation of Patriarchy“, Oxford University Press, 1986 ) , Frankfurt/ New York, 1995, S.185-192).

Ταυτόχρονα άλλαξαν τα πρυτανεύοντα σύμβολα, όχι πλέον η θηλυκιά σελήνη , η ανώτατη θεότης πρωτίστως στην Παλαιολιθική, Μεσολιθική, εν μέρει και στην Νεολιθική εποχή, αλλά ο αρσενικός ήλιος ως ανώτατος θεός, όχι πιά η γυναικοκρατία αλλά η φαλλοκρατία ( ανδροκρατία ), όχι η θεά αλλά ο θεός, στην Μεσοποταμία όχι πλέον η Tiamat αλλά ο Marduk. Εδώ αναφέρεται εκτενέστατα ο σκληρός και φονικός αγώνας μεταξύ των θηλυκών και των αρσενικών θεών. Τελικά έχουν οι αρσενικοί θεοί παραγκωνίσει τις θηλυκές θεές δια παντός.

Ετσι εξηγείται η επικράτηση του θεού στις μονοθεϊστικές θρησκείες και είναι αυτονόητο, γιατί οι κορυφές των μονοθεϊστικών θρησκειών αποτελούνται αποκλειστικά από άνδρες. Αυτό έχει συμβεί πρώτα στην Μέση Ανατολή (Σουμερία/ Ακκαδία, Αίγυπτος).

—————————————————-

Ο Θεός ως αντικείμενο επιστημονικής έρευνας ;

Ηδη από την εποχή του κοσμοϊστορικού ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΥ που σημαίνει του Jus rationis (Δίκαιον του Ορθού Λόγου=Ορθολογισμός) ανήκουν στα αντικείμενα ( στον ενικό : object (αγγλ.), objet (γαλλ.), objekt (γερμ.), objeto (ισπαν), oggetto (ιταλ.), objeto (πορτογ., με διαφορετική προφορά) ερευνών όλα, μα όλα. Ο θεός ή οι θεοί (η Ινδία έχει γενικά 300 χιλιάδες θεούς, η Κίνα δεν έχει ούτε ένα).

Το σέβομαι που εσείς στηρίζεστε στην πίστη και αποκλειστικά στην ελληνική γλώσσα. Αυτό όμως δεν ισχύει και για τις επιστήμες. Οχι πλέον το μεσαιωνικό “πίστευε και μη ερεύνα”. Αυτά έχουν στην Ευρώπη παρέλθει εσαεί, αλλά όπως βλέπω, στην Ελλάδα όχι ακόμη.

Πάντως η γλωσσική ομφαλοσκόπηση που έχει ήδη αγγίξει τα όρια της αυτοπεριχαράκωσης είναι κυρίως τώρα στην εποχή της παγκοσμιοποίησης πολύ μαζοχιστική. Οποιος δεν το λαμβάνει αυτό υπ όψη καταποντίζεται.

Καθημερινή (6.3.16)