Ελευθερία, Διάλογος με τον Θεολόγο Χρήστο Γιανναρά, Ελευθερία Λόγου

Διάλογος με τον Θεολόγο κ. Γιανναρά

Ευχαριστώ τον κ. Χρήστο Γιανναρά που έχει παραθέσει την θεολογική, στην ουσία μυστικιστική βασική άποψη περί της ελευθερίας, κάτι που προορίζεται για ιερείς, θεολόγους και γενικά για μορφωμένους πιστούς. Η καλύτερη κατανόηση του κειμένου του θα ήταν αναμφιβόλως ευκολότερη και πειστικότερη, εάν είχε αναφέρει τον Απόστολο Παύλο, ο οποίος έχει διατυπώσει την Ελευθερία ως δώρον του Θεού εν Χριστώ που συνεπάγεται και ανταπόκριση του ανθρώπου απέναντι στην κοινωνία. Αν και δεν χρησιμοποίησε την έννοια Ευθύνη, μάλλον εννοούσε την σχέση μεταξύ Ελευθερίας και Ευθύνης. Αυτή η εντυπωσιακή και σωστή άποψη ισχύει και σήμερα.

Αλλά ας υπενθυμίσουμε,ότι στην εποχή του επικρατούσαν όχι οι υπέρμαχοι του δουλοκτητικού συστήματος Πλάτων και Αριστοτέλης, αλλά οι Στωϊκοί (επίσης οι Επικουρικοί και οι Κυνικοί Φιλόσοφοι), οι οποίοι έχουν συνδυάσει το ζήτημα
της Ελευθερίας με τον ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟ υπό το νόημα της Ελευθερίας για όλους τους ανθρώπους. Ο ιστορικός Διονύσιος ο Αλικαρνασσεύς έχει επισημάνει τον ανθρώπινο χαρακτήρα της ελευθερίας, κάτι σαν φυσικό δίκαιο : “Εμφυτος πάσιν ανθρώποις ο της ελευθερίας πόθος”. Κάπως έτσι άρχισαν οι επιθέσεις κατά του δουλοκτητικού συστήματος. Ο Απόστολος Παύλος έχει συνεχίσει εντατικότατα τον αγώνα για την απελευθέρωση των σκλάβων.

Ας μου επιτρέψει λοιπόν να παρουσιάσω την βασική αντίληψη περί της ΕΛΕΥΘΕΡΙΑΣ υπό τον φακό της Φιλοσοφίας, της Ιστορίας των Ιδεών, της Πολιτολογίας, της Κοινωνιολογίας και της Νομικής Επιστήμης.

Η πολυπλοκότητα του θέματος απαιτεί μία συστηματική θεώρηση ειδάλλως υφίσταται κίνδυνος διολίσθησης σε δεκάδες θεμάτων.Παρακάτω δεν σκοπεύω να αναφέρω όλες τις πολυάριθμες διατυπωθείσες γνώμες γύρω από την Ελευθερία στο παρελθόν, αλλά μόνον τις σημαντικότερες κατευθύνσεις στην θεωρία και στην πράξη.

Υπό τον φακό της Φιλοσοφίας η Ελευθερία σημαίνει σε γενικές γραμμές πρωτίστως την ΣΧΕΣΗ του ανθρώπου στην αντικειμενική Αναγκαιότητα
(νομοτέλεια) στη φύση και στην κοινωνία και ιδιαιτέρως το επίπεδο και την ποιότητα της γνώσης περί αυτής και περί της εφαρμογής της. Για την επίτευξη αυτού του σκοπού είναι απαραίτητες πρωτίστως οικονομικές, πολιτικές νομικές και ιδεολογικές προϋποθέσεις.

Υπό τον φακό της Πρακτικής Φιλοσοφίας και της Πολιτολογίας η Ελευθερία αποτελεί ένα βασικό κριτήριο για την διοργάνωση της κοινωνίας και ιδιαιτέρως των πολιτικών θεσμών της, οι οποίοι έχουν μεταξύ άλλων το καθήκον να προσταστεύσουν την Ελευθερία των πολιτών έναντι άλλων πολιτών καθώς και έναντι της κρατικής εξουσίας. Πέραν τούτου πρέπει ένα φιλελεύθερο (αστικό) κοινωνικό σύστημα να συμβάλλει στα πλαίσια των δυνατοτήτων του στην πραγματοποίηση της αυτοεκπλήρωσης των πολιτών. Η πιό σημαντική προϋπόθεση για αυτό είναι το δημοκρατικό σύστημα που σημαίνει γενικά το δικαίωμα της πολιτικής συμμετοχής των πολιτών στο πολιτικό γίγνεσθαι.

Σύμφωνα με τις επικρατούσες φιλοσοφικές και πολιτικές επιστήμες στην Ευρώπη διαχωρίζεται η ΑΡΝΗΤΙΚΗ ( Ελευθερία από κάτι : ανυπαρξία
εξαναγκασμού και καταπίεσης έξωθεν πρωτίστως εκ μέρους του κράτους, της κοινωνίας και άλλων ατόμων : Ελευθερία των πράξεων, σύμφωνα με Hobbes I.Kant „πολιτική αυτοδιάθεση“, Hegel : Ναι μεν χωρίς καταπίεση, αλλά οπωσδήποτε «Einsicht in die Notwendigkeit“ : „επίγνωση της Αναγκαιότητας») από την ΘΕΤΙΚΗ Ελευθερία (Ελευθερία για κάτι : μέσω δημιουργηθησών συνθηκών εκ μέρους της κοινωνίας και του κράτους δύναται ο πολίτης να υλοποιήσει τις βασικές επιδιώξεις βίου : Ελευθερία της Βούλησης ή και Αυτονομία) Εξαρτάται όμως από την ποιότητα των συνθηκών,εάν αυτές π.χ. είναι επαρκείς για να αναπτύξει ο πολίτης τις ικανότητές του.

Υπό τον φακό της Κοινωνιολογίας διαχωρίζεται η liberte civile από την liberte naturell. Αρχικά έχουν διατυπωθεί και οι δύο εκφράσεις από το μεγάλο Γάλλο διαφωτιστή J.J.Rousseau.

H liberte civile σημαίνει ότι ο πολίτης έχει συνειδητοποιήσει το πλαίσιο των υπαρχουσών δυνατοτήτων των ενεργειών του επί τη βάσει του σεβασμού των κοινωνικών κανόνων και του νόμου. Δηλαδή ο συνειδητός πολίτης γνωρίζει τους κανόνες και τους νόμους και τους σέβεται αυτοβούλως, γιατί μόνον έτσι μπορεί να υπάρξει και να λειτουργήσει μία κοινότητα ανθρώπων.
Τοιουτοτρόπως δημιουργείται μία σταθερή ΣΧΕΣΗ μεταξύ όλων των πολιτών.

Η liberte naturell (φυσική Ελευθερία) αφορά το πλαίσιο των δυνατοτήτων πέραν των αμοιβαίων υποχρεώσεων σεβασμού των κοινών αξιών, κανόνων και τρόπων προς ικανοποίηση των αναγκαιοτήτων. Ετσι έγκειται η φυσική Ελευθερία στην ικανότητα του ανθρώπου, να υλοποιήσει στα πλαίσια των δυνατοτήτων του τις θεμιτές επιθυμίες του.

Υπό τον φακό της Ιστορίας της Φιλοσοφίας και της Ιστορίας των Ιδεών θα αναφέρουμε μόνον τις καθοριστικές απόψεις περί της Ελευθερίας.

Ο Αριστοτέλης έκανε διάκριση μεταξύ της εκουσίας και της ακουσίας ανθρώπινης συμπεριφοράς : Ακούσιο είναι ό,τι γίνεται υπό πίεση ή λόγω άγνοιας. Εκούσιο θεωρείται αυτό του οποίου η βασική αρχή εστιάζεται στον ενεργούντα άνθρωπο , ο οποίος έχει πλήρη επίγνωση των συνθηκών της ενέργειάς του (Ηθικά Νικομάχεια, ΙΙΙ, 3). Εδώ σημειώνεται μία σύνδεση μεταξύ της ελεύθερης επιλογής επί τη βάσει της ιδίας Βούλησης και της ανάλογης επίγνωσης.
Ετσι έχει εμπεδωθεί για πρώτη φορά η Θεωρία της Ελευθερίας της Βούλησης.

Στην εποχή του φεουδαλισμού έχει επικρατήσει η θεωρία του Thomas Aquin (Ακινάτης), σύμφωνα με την οποία όλη η σκέψη και οι πράξεις του ανθρώπου έχουν ήδη προκαθορισθεί εκ μέρους του Θεού ως έκφραση της Βούλησής του. Επειδή ο Θεός είναι ελεύθερος, προσδίδεται εκ των προτέρων και στον άνθρωπο ελευθερία ( Summa theologica II, 19, 10). Σε αυτήν την άποψη βασίζεται η Ελευθερία στον Ρωμαιοκαθολικισμό που είναι αποκλειστικά πνευματική και Ελευθερία της Βούλησης, της οποίας όμως ο Θεός αποτελεί τον ανώτερο σκοπό. Ετσι θεωρεί η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία τον εαυτό της συνδετικό κρίκο μεταξύ του Θεού και του Ανθρώπου με επιδίωξη την πραγματοποίηση της ανθρώπινης ελευθερίας.

Στην ευρωπαϊκή ιστορία σημειώνονται κινήματα για την Ελευθερία καθώς και ντοκουμέντα περί της Ελευθερίας. Το πιο σημαντικό ντοκουμέντο είναι η Magna Charta Libertatum  (Μεγάλη Χάρτα των Ελευθεριών, 1215)  και οι civil liberties (αστικές ελευθερίες) στην Αγγλία, η οποία προηγείτο στο πεδίο των Ελευθεριών και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Ευρώπη.Σημαντικότατη ήταν  η συμβολή των Διαφωτιστών στην επίτευξη  της απελευθέρωσης του ανθρώπου από παρωχημένα θρησκευτικά δόγμαστα και θρησκευτικές δεισιδαιμονίες.

Η αστική ταξη έχει δημιουργήσει ως έκφραση των δικών της οικονομικών συμφερόντων και των ταξικών επιδιώξεών  της φυσικά μίαν τελείως διαφορετική άποψη περί της Ελευθερίας και δη την Ελευθερία ως κοινωνική, στην ουσία ως ταξική απαίτηση : εξολόθρευση του φεουδαλικού συστήματος και επικράτηση της καπιταλιστικής ατομικής ιδιοκτησίας στα μέσα παραγωγής. Η νέα κοινωνική τάξη είχε αποκτήσει οικονομική ισχύ και έχει επιδιώξει με μεγίστην επιτυχία μέσω της αστικής επανάστασης το 1789 τα πολιτικά δικαιώματα,συγκεκριμένα τα ανθρώπινα δικαιώματα ( „droits de l homme“ ως «φύσει δίκαιον», „jus naturae“ ή „jus naturalis“),τα οποία όμως σχετικά ταχέως ύστερα από την επικράτηση της μπουρζουαζίας έχουν μετονομασθεί στο πρώτο σύνταγμα σε δικαιώματα του πολίτου („droits du citoyen“ ως «θέσει δίκαιον» , „jus positivum“).

Στην διαμόρφωση της ευρωπαϊκής αντίληψης περί της Ελευθερίας έχει συμβάλλει σημαντικά ο Ισπανολλανδοεβραίος φιλόσοφος Baruch (E)Spinoza, ο οποίος διεπίστωσε ως πρώτος μίαν διαλεκτική ΣΧΕΣΗ μεταξύ της Ελευθερίας και της αντικειμενικής Αναγκαιότητας ( «Ονομάζω λοιπόν ένα πράγμα ελεύθερο, εάν αυτό υφίσταται και λειτουργεί μόνον μέσω της αναγκαιότητας της φύσης του» ( Briefwechsel 228 ff.).
Ετσι ερμηνεύεται η Ελευθερία ως επίγνωση της αναγκαιότητας. Σχεδόν την ίδια άποψη έχει διατυπώσει και ο μεγάλος Γερμανός φιλόσοφος Hegel : „Μία ελευθερία, η οποία δεν θα είχε ουδεμία αναγκαιότητα, και μόνον η αναγκαιότητα χωρίς ελευθερία, αυτά είναι αόριστοι και ουχί αληθείς ορισμοί. H ελευθερία είναι στην ουσία της συγκεκριμένη, για την αιωνιότητα αυτοκαθορισμένη και έτσι ταυτόχρονα αναγκαία»»( Werke, 8, 110ff.).

Από την Ιστορία της Φιλοσοφίας είναι πασίγνωστο, ότι ο Karl Marx έχει παραλάβει πολλές ιδέες του Hegel, τις έχει συνδυάσει με τον υλισμό και εμπέδωσε τον Διαλεκτικό Υλισμό, ο οποίος αυτονοήτως εφαρμόσθηκε και στην μαρξιστική αντίληψη περί της Ελευθερίας.

Τα κύρια συστατικά στοιχεία αυτής της άποψης είναι επίσης α) η διαλεκτική ΣΧΕΣΗ μεταξύ της Αναγκαιότητας και της Ελευθερίας , β) η Ελευθερία ως επίγνωση της αντικειμενικής Αναγκαιότητας, γ) η εφαρμογή αυτής της Αναγκαιότητας στην κοινωνική πράξη, δ) η Ελευθερία αποτελεί μία συγκεκριμένη ιστορική κατηγορία και ε) η Ελευθερία δε είναι ουδέποτε και πουθενά απόλυτη.

Το τελευταίο διαπιστώνεται πρωτίστως στα σημαντικότα διεθνή ντοκουμέντα περί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και ελευθεριών. Ως παραδείγματα αναφέρουμε τα άρθρα 9 ( Προσωπική ελευθερία ), 12 (Ελεύθερη διακίνηση), 18 (Ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας) και 19 (Ελευθερία της έκφρασης της γνώμης) της Διεθνούς Σύμβασης περί των Αστικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων απο το 1966. Κάθε άρθρο εμπεριέχει απαραίτητους περιορισμούς δια νόμου του εκάστοτε κράτους. Στην ουσία θα σήμαινε απόλυτη Ελευθερία τελικά αναρχισμό.

Αλλά υπάρχει και μία άκρως ενδιαφέρουσα πτυχή της Ελευθερίας, εάν λάβουμε υπ` όψη την σχέση της με την Υπευθυνότητα του ατόμου έναντι της κοινωνίας και του πολίτου έναντι του κράτους, ενώ η Ελευθερία σε συνδυασμό με ατομικισμό (όχι ατομικότητα), εγωϊσμό και συμφεροντολογία είναι για μίαν κοινωνία και για ένα κράτος αναμφιβόλως καταστροφική. Ακριβώς αυτό συμβαίνει στην Ελλάδα εδώ και 200 χρόνια και ιδιαιτέρως στο παρόν ως συνέπεια του πλαστού ευδαιμονισμού και του πρωτόγονου ηδονισμού στα πλαίσια ενός τριτοκοσμικού ψευτοσοσιαλισμού σε όλην την εποχή της Μεταπολίτευσης.

Πηγές

-Αριστοτέλης, Ηθικά Νικομάχεια, Αθήνα 2011, σ. 43-61 ( Γ Βιβλίο ).-Aristoteles, Nikomachische Ethik, Köln 2009, S. 55-87 ( Drittes Buch ).-I.Kant, Grundlegung der Metaphysik der Sitten, ISBN 978-1484032169, Frankfurt.
1986 (Erst-Asusgabe, Riga 1786)-J.S. Mill, Über die Freiheit (Orig. On Liberty), ISBN 978-3-15-003491-0, Stuttgart 2013.-C. Taylor, Negative Freiheit, Zur Kritik des neuzeitlichen Individualismus,ISBN 3-518-28627-7, Frankfurt /M. 1999.-E. Fromm, Die Furcht vor der Freiheit, ISBN 3-423-35024-5, München 1995.

-Ilustrierte Geschichte der westlichen Philosophie ( The Oxford illustrated
History of Western Philosophy, edit. by Anthony Kenny et Oxford University Press, 1994 ), ISBN 3-89340-022-2, Köln 1995, S. 133 ( Descartes ),211, 359 ( Fichte ), 219ff. ,360 f. ( Hegel ), 198-200 ( Kant ), 169 f. ( Leibniz), 163 f. ( Spinoza ), 337 f. ( Hobbes ), 344 f. ( Locke ), 364 ( J. St. Mill ),340 ( Milton ), 347 ( Montesquieu ), 352 ( Paine ), 349 f. ( Rousseau ).

-Philosophisches Wörterbuch, hrsg. von Georg Klaus / Manfred Buhr, Band 1, Leipzig 1969, S.374-377.

-Enzyklopädie Philosophie und Wissenschaftstheorie, hrsg. von Jürgen Mittelstraß, Band 1. ISBN 3-476-02012-6, Stuttgart 2004, S.675 – 682.

-Lexikon zur Soziologie (128 Autoren) , hrsg. von Werner Fuchs-Heinritz et alt., ISBN 3-531-11417-4, Opladen 1995, S. 213.

-Kleines Politik-Lexikon, hrsg. von Carsten Lenz / Nicole Ruchlak, ISBN 3-486-25110-4, München / Wien 2001, S. 67/68.

-Geschichte des wissenschaftlichen Denkens im Altertum, hrsg, vonFritz Jürss, Akademie der Wissenschaften, Berlin 1982, S. 167, 182, 328, 385,
588.

-Kulturgeschichte der Antike, Griechenland, hrsg. von Reimar Müller, Akademie
der Wissenschaften, Berlin 1976, S. 21, 202, 224, 249, 252. Καθημερινή ( 30.12.2016, 5.3.17, 2.7.17)

—————————————————–

Ελευθερία του Λόγου, Οχι απόλυτη

Διαπιστώνουμε, ότι αν και πρόκειται για ανθρώπινα δικαιώματα και ελευθερίες, δεν γίνεται στον τύπο ουδεμία αναφορά σε αυτά. Υπάρχουν και άλλα βασικά προβλήματα προσέγγισης. Γενικά εγείροντα μερικά ερωτήματα :

Τί σημαίνει η ελευθερία της σκέψης ; Είναι δυνατόν να έχει κάθε πολίτης την δική του άποψη περί αυτού ;  Αν υπάρχουν ντοκουμέντα διεθνούς βεληνεκούς, ποιά είναι αυτά ; Εχουν τα ανθρώπινα δικαιώματα απόλυτο ή σχετικό χαρακτήρα ; Διατί επικρατεί στην ελληνική κοινή γνώμη και όχι μόνον σε αυτήν ένα μεγάλο εννοιολογικό χάος ακόμη και όταν πρόκειται για διεθνώς αναγνωρισμένους όρους ; Διατί λείπει πράγματι  η λογική προσέγγιση και συνήθως υπερτερεί ο σουρεαλισμός ; Διατί λείπουν ευραίως σοβαρές γνώσεις και αντί αυτού γίνεται φθηνή πολιτικολογία , αλλά σπάνια νηφάλια και λογική συζήτηση ;

Εδώ εφαρμόζουμε μίαν ιστορική προσέγγιση επί τη βάσει επίσημων ντοκουμέντων χωρίς ιδεοληψίες και χωρίς τον γελοίο νεοελληνικό υπερεξυπνακισμό.
Η ελευθερία της σκέψης και του λόγου ανήκει στα βασικά δικαιώματα και στις ελευθερίες του ανθρώπου και είναι πρωτίστως επίτευξη της μεγάλης αστικής επανάστασης στη Γαλλία ( 1789 ).

Στα πλαίσια του φεουδαλικού κοινωνικοπολιτικού συστήματος έχει αναπτυχθεί βαθμιαία η αστική τάξη , η οποία κατείχε ήδη τα πρωτεία στις παραγωγικές δυνάμεις και γενικά στην οικονομία, αλλά της έλλειπαν τα πολιτικά δικαιώματα και οι ελευθερίες. Αυτή η ιστορική αντίθεση έχει περατωθεί με την επανάσταση. Η αστική τάξη δεν είχε λόγο να διατυπώσει οικονομικά, γι αυτό έχει ανακηρύξει μόνον πολιτικά δικαιώματα.

Η Διακήρυξη των δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτου ( Declaration des droits de l homme et du citoyen ) είναι διεθνώς το πρώτο επίσημο ντοκουμέντο, το οποίο αναφέρει το δικαίωμα της „ελεύθερης ανακοίνωσης των σκέψεων και των απόψεων“: “Η ελεύθερη ανακοίνωση των σκέψεων και των απόψεων είναι ένα από τα πιό πολύτιμα δικαιώματα του ανθρώπου. Ο καθείς μπορεί να λέγει, να γράφει και να εκτυπώνει με την επιφύλαξη της υπευθυνότητας για την κατάχρηση αυτής της ελευθερίας στις περιπτώσεις , τις οποίες κανονίζει ο νόμος“ ( άρθρο 11 ).

Λοιπόν δαπιστώνουμε , ότι το ανθρώπινο δικαίωμα της ελεύθερης σκέψης και άποψης ευθύς εξ αρχής δεν είναι απόλυτο, αλλά περιορίζεται από νόμους του κράτους, οι οποίοι εκφράζουν την „volonte generale“ („γενική θέληση“ ) του λαού . Το επίθετο „γενική“ σημαίνει, ότι η νικηφόρα αστική τάξη ήταν βαθέως πεπεισμένη, ότι εκπροσωπεί όλους τους πολίτες.

Τα ιδεώδη της Γαλλικής Επανάστασης επηρέασαν όλον τον κόσμο. Οι άλλες χώρες της Ευρώπης τα έχουν μεν υιοθετήσει παραλαμβάνοντας το σχήμα και όχι όλες και το περιεχόμενο, γιατί σε αυτές έλλειπαν και ακόμη λείπουν οι απαραίτητες κοινωνικές και άλλες προϋποθέσεις. Σε αυτές τις χώρες ανήκει και η Ελλάδα με μίαν ανεπαρκώς εξελιγμένη αστική τάξη ( Ιδέ Π. Κονδύλης, Οι αιτίες της παρακμής της σύγχρονης Ελλάδας , Η καχεξία του αστικού στοιχείου στη νεοελληνική κοινωνία και ιδεολογία, 2011 ) και εκτός τούτου με μίαν υποανάπτυκτη κρατική, νομική και φορολογική συνείδηση των πολιτών.

Πέραν τούτου υπάρχουν επίσημα πολιτικές δυνάμεις, οι οποίες στην ουσία δεν είναι διατεθειμένες να αναγνωρίσουν το αστικό κράτος και τους νόμους του μεν, αλλά απαιτούν απόλυτα δικαιώματα, απόλυτες ελευθερίες, απόλυτη κοινωνική δικαιοσύνη κοκ. για τον εαυτό τους. Με μεγίστη υπεροψία αγνοούν ακόμη και τα διεθνή ντοκουμέντα, τα οποία εμπεριέχουν κανονισμούς περί των ανθρωπίνων δικαιωμάτων και των ελευθεριών. Ετσι δημιουργείται στην κοινωνία μία κατάσταση της συλλογικής παράνοιας. Παρακάτω θα αναφέρουμε τα πιό σημαντικά δεθνή ντοκουμέντα περί του θέματός μας.

Η περιφημη „Γενική Διακήρυξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων „ του Οργανισμού των Ηνωμένων Εθνών ( 1948 ) ασχολείται με το εν τω μεταξύ διευρεθέν δικαίωμα χωρίς περιορισμό : „ Κάθε άνθρωπος εχει την απαίτηση για ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας. …“(άρθρο 18 ). Αλλά η „Διεθνής Σύμβαση περί των πολιτικών και των αστικών δικαιωμάτων ( 1966 ) είναι πιό συγκεκριμένη και εκτός τούτου εμπεριέχει περιορισμούς δια νόμου στα άρθρα 19 και 20. Πρώτα το άρθρο 18 : « 1. Ο καθείς έχει το δικαίωμα για ελευθερία της σκέψης, της συνείδησης και της θρησκείας… „. Στα παρακάτω άρθρα υπάρχουν όμως περιορισμοί : „1. Ο καθείς έχει το δικαίωμα , να εκφράζει την γνώμη του οριστικά. … 3. „Η άσκηση του δικαιώματος συνεπάγεται ιδιαίτερες υποχρεώσεις και ιδιαίτερη υπευθυνότητα. Γι αυτό μπορεί να περιορισθεί. Οι περιορισμοί όμως πρέπει να προβλέπονται δια νόμου και να είνα απόλυτα απαραίτητοι α ) για τα δικαιώματα και την καλή φήμη άλλων και β ) για την προστασία της εθνικής ασφάλειας, της δημόσιας τάξης , της υγείας του λαού ή της ηθικής“. Συνιστούμε στους αναρχικούς να το διαβάσουν αυτό πολύ προσεκτικά.

Το επόμενο άρθρο είναι σαν να έχει γραφεί ειδικά για την Χρυσή Αυγή : „Κάθε υποστήριξη εθνικής, ρατσιστικής ή θρησκευτικής εχθρότητας, η οποία θεωρείται παρότρυνση για φυλετική διάκριση, έχθρα η βία, απαγορεύεται δια νόμου“. Σημειώνονται και άλα παρόμοια διεθνή ντοκουμέντα με τέτοιους κανόνες.

Το κύριο πρόβλημα δεν  είναι το ελευθέρως σκέπτεσθαι, αλλά το ασυδότως εκφράζεσθαι. Εχουμε ήδη διαπιστώσει μερικές ενδιαφέρουσες εκφάνσεις του φαινομένου:

α ) Το απόλυτο και δη η απόλυτη αλήθεια π.χ. της κομμουνιστικής ιδεολογίας, είναι κάτι που αντιτίθεται σε δύο βασικές αρχές της μαρξιστικής θεωρίας : η αλήθεια είναι σχετική και κριτήριο για την αλήθεια είναι η πραγματικότητα και όχι οι ιδεοληψίες και οι φαντασίες. Ούτε στις θρησκείες δεν υπάρχουν στην ουσία απόλυτες αλήθειες, αλλά η πίστη που και αυτή όμως δεν είναι δυνατόν να χαρακτηρισθεί ως κάτι το απόλυτο.

β ) Η υπερβολή στον πολιτικό λόγο : Αντί να αντικατοπτρίζεται η αντικειμενικη πραγματικότητα, διαστρεβλώνεται αυτή όλως βολονταριστικά για πολιτικές σκοπιμότητες. Διεθνώς αναγνωρισμένοι όροι χρησιμοποιούνται τελείως εσφαλμένα και αμετροεπέστατα. Εδώ αναφέρουμε μόνον τα πιό φρέσκα παραδείγματα, όπως „χούντα“ ( η κυβέρνηση ), „ολοκαύτωμα „ των Ελλήνων εκ μέρους της Τρόϊκας, „γενοκτονία“ των παράνομων μεταναστών στην Μανωλάδα „ ξεπούλημα του ελληνικού πλούτου“, „φασίστρια“ Μέρκελ, “γκάγκστερ” πολιτικοί της κυβέρνησης και άλλα παροξυστικά.

γ ) Η διαδικασία της προλεταριοποίησης και χειρότερα, εν μέρει της αλητοποίησης της ελληνικής γλώσσας όχι μόνον γενικά στην κοινωνία, αλλά, ω φευ, ακόμη και μέσα στην Βουλή. Χρησιμοποιούνται λέξεις του πεζοδρομίου και των χαμαιτυπείων από βουλευτές , όπως π.χ. κάποιος αυτοονομασθής βλάχος ανακοίνωσε , ότι επειδή δεν τον πολυενδιαφέρουν τα λεγόμενα των άλλων βουλευτών, αυτός προτιμά “να ξύνει τα αρχ…. του „ ή ο πρόεδρος  της  Βουλής Μ., που έκανε βερμπαλιστικά επίδειξη των σεξουαλικών του ικανοτήτων ή προ μερικών ημερών ο βουλευτής ενός μεγάλου κόμματος που απείλησε τους βουλευτές ενός μικρού κόμματος , ότι αν βγει έξω θα τους“ γαμ… όλους“ ή οι συχνές χυδαίες αλληλοβρισιές των εκπροσώπων του ελληνικού λαού. σχεδόν σε κάθε συνεδρίαση της Βουλής ( Ιδέ εδώ εκτενέστατα τη μελέτη “Νεοέλλην, Ανήρ Πολιτικός, Αλήτης, Κάθαρμα, Μπάσταρδο” ).

δ ) Ο εθισμός να μειώνονται, να ταπεινώνονται και να προσβάλλονται χυδαιότατα οι συνάνθρωποι, όπως αυτό το απολίτιστο φαινόμενο είναι πολύ διαδεδομένο στις στήλες μερικών ηλεκτρονικών εφημερίδων μεταξύ μερικών χρηστών.  Αλητεία  ante portas.

ε ) Πέραν της λεκτικής ασυδοσίας και αθυροστομίας πρόκειται για ένα πολύ σοβαρό πρόβλημα πολιτισμικού χαρακτήρα. Εχουμε ήδη προ καιρού διαπιστώσει, ότι πολλοί Νεοέλληνες δεν διαθέτουν ούτε νομική, ούτε κοινωνική, ούτε αισθητική, ούτε πολιτισμική συνείδηση. Οι περισσότεροι δεν ξέρουν , ότι πέραν των νομικών κανόνων υπάρχουν και κοινωνικοί, γλωσσικοί, αισθητικοί, ηθικοί και πολιτισμικοί κανόνες. Χωρίς τέτοιους κανόνες θα επικρατούσαν στην κοινωνία και στο κράτος χάος, αναρχία και βαρβαρότητα.

Το κείμενο  έχει δημοσιευθεί συχνά ως ειδικό  σχόλιο στην  Καθημερινή.

Μυστικισμός ( Αποκρυφισμός ), Διάλογος με τον Θεολόγο Χρήστο Γιανναρά

Μυστικισμός (Αποκρυφισμός), Διάλογος με τον Θεολόγο κ. Χρήστο Γιανναρά

Συνέχεια της ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΗΣ αντιπαράθεσης

Πολύ συχνά έχει ο κ. Γιανναράς τοποθετηθεί σε ζητήματα του «Ερωτος» μεταξύ πιστών και Θεού, δυστυχώς χωρίς να εξηγήσει,τί άραγε εννοεί. Αλλά τα περί τέτοιου «Ερωτος» είναι μυστικισμός par excellence. Αυτός είναι ο κύριος λόγος για να εστιάσω το Μυστικισμό στο επίκεντρο του παρόντος ειδικού σχολίου. Κατ´ αρχάς θα αναφέρω συνοπτικά το δικό μου Gredo που είναι η ΕΠΙΣΤΗΜΗ, με την οποία ο «Ερωτας» του Μυστικισμου αυτονοήτως δεν έχει ουδεμία σχέση.

Η Επιστήμη είναι ένα σύστημα γνώσεων σε κατάσταση αέναης εξέλιξης περί των ιδιοτήτων, αιτιακών αλληλουχιών και νομοτελειών της φύσης ,της κοινωνίας και της σκέψης σε μορφή εννοιών, κατηγοριών,κανόνων, θεωριών και υποθέσεων. Επιστήμη είνα επίσης η εργασία, η οποία παράγει γνώσεις, οι οποίες δέον να αποδειχθούν μέσω των κανόνων της λογικής και κριτικής σκέψης έτσι ως σωστές, ώστε να αναγνωρίζονται ως τέτοιες από τους ειδικούς επιστήμονες ομόφωνα ( consensus professorum et doctorum ), (1).

Είναι αυτονόητο, ότι μόνον οι επιστήμονες-ερευνητές είναι σε θέση να εκφέρουν συγκροτημένη άποψη περί της συγκεκριμένης επιστήμης των και όχι οι δημοσιογράφοι ή οι αδαείς.

Μπορεί κανείς να αποκτήσει επιστημονικές γνώσεις πρωτίστως μέσω απαραιτήτων σπουδών ή εν μέρει μερικές γνώσεις μελετώντας κατάλληλα κείμενα με την προϋπόθεση, ότι κατέχει τις βάσεις την
επιστημονικής Μεθοδολογίας. Είναι περιττό να επισημάνουμε, ότι αποφθέγματα, παροιμίες και συναισθηματισμοί δεν συμβάλλουν στην απόκτηση σοβαρών επιστημονικών ή φιλοσοφικών γνώσεων. Τέτοιοι παλιμπαιδισμοί που ούτως ή άλλως προκαλούν μεγάλη ζημία σε αδαείς αναγνώστες , είναι στην προηγμένη Ευρώπη τελείως άγνωστοι.

Μυστικισμός

Χωρίς σοβαρές γνώσεις περί του Μυστικισμού ( Μ.) μάλλον δεν είναι δυνατό να εννοήσουμε, ποιό είναι το συχνό μήνυμα των άρθρων του κ. Χρήστου Γιανναρά ( Χ.Γ. ). Γι ´ αυτό θα ασχοληθούμε με τις πιό σημαντικές διαστάσεις αυτού του πανάρχαιου και λίαν ενδιαφέροντος φαινομένου ακόμη και στο
παρόν.

Τί σημαίνει υπό τον φακό της Φιλοσοφίας στην
ουσία του ο Μυστικισμός ;

Πρόκειται για μίαν ιδιαίτερη μορφή της θρησκευτικής θεοσέβειας και εμπειρίας , η οποία έγκειται σε μίαν απομάκρυνση από τον κόσμο των αισθήσεων και του νου και στην στροφή προς την βαθειά ενώραση με σκοπό την δημιουργία μίας ψυχικής κατάστασης (Εκστασις ), μέσω της οποίας επιτυγχάνεται μία Ενωσις της ανθρώπινης ψυχής με τo Θείον. Το ανάλογο θρησκευτικό βίωμα επιτυγχάνεται όχι μέσω της γνώσης της επίσημης θεολογικής διδασκαλίας , άλλα μέσω της Γνώσεως του Θεoύ (cognito dei experimentalis et non doctrinalis) , (2). Αυτός ο τρόπος της σύσμειξης έχει ονομασθεί unio mystica και αποτελεί το καθοριστικό χαρακτηριστικό στοιχείο κάθε έκφανσης του Μ. (3) Αυτή η διαδικασία προϋποθέτει την αυτοπροσφορά του ανθρώπου ως συγκεκριμένη ένδειξη της ελεύθερής του επιλογής.

Λόγω χώρου θα αναφερθεί εδώ μόνον συνοπτικά η εξέλιξη αυτού του φαινομένου ως κάτι το ανθρώπινο που σημαίνει, ότι πέραν του νοητού ( λόγου ) υφίστανται και άλλα συστατικά στοιχεία της ανθρώπινης ύπαρξης.

Με τον Μ. ασχολούνταιη Ιστορία, η Φιλολογία, η Ιστορία των Θρησκειών, Η Ψυχολογία των Θρησκειών, η Ψυχοανάλυση , τελευταία γίνεται λόγος και για μία Μυστολογία ή και Μυστογραφία.

Ο Μ. έχει εμφανισθεί ήδη στην προϊστορική σαμανική εποχή, όταν ήταν αναγκαίο να ενωθούν οι άνθρωποι με το θεϊκό μέσω του σαμάνου ( μάγου), οποίος ήταν σε θέση με την βοήθεια ειδικών ουσιών ,της μουσικής και του χορού να το επιτύχει αυτό.

Στην παγκόσμια μυθολογία θεωρείται όμως ο αιγύπτιος θεός της σοφίας Θωτ ως μυθικός εμπεδωτής του Αποκρυφισμού, τον οποίο αργότερα έχουν ασπασθεί και οι αρχαίοι Ελληνες στους οποίους αυτός έγινε γνωστός με την ονομασία Ερμής Τρισμέγιστος.

Ο διεθνώς κορυφαίος ιστορικός της Θρησκείας Mircea Eliade αξιολογεί αυτό το κράμα διαφορετικών παραδόσεων ως «εσχατολογικές και αποκαλυπτικές εικασίες». Ηδη σε αυτά τα μυστήρια αναφέρονται ο υπερβατικός «άγιος λόγος», η αποθέωσης του ανθρώπου και ο απαθανατισμός.

Η κυρίαρχη ίδέα του Ερμητισμού είναι σύμφωνα με τα ερμητικά βιβλία ( Corpus hermeticum, »Σμαράγδινοι Πίνακες») η αντιστοιχία μεταξύ του κατώτερου κόσμου των φαινομένων και του ανώτερου κόσμου του πνεύματος. Στα πλαίσια των μυστηρίων για τους θεούς Ισις και Οσιρις ήταν η μυστικιστική εμπειρία με την θεότητα εφικτή μόνον εκ μέρους των ιερέων ύστερα από νηστεία δέκα ημερών. Αλλά σύμφωνα με την μονιστική και ταυτόχρονα πανθεϊστική Θεολογία του Ερμητισμού στην αισιόδοξη εκφανση μπορεί ο
πιστός μέσω της θέασης του ωραίου κόσμου ως θεϊκού δημιουργήματος να αγγίξει τον Θεό, ο οποίος είναι Ενας, Ολα και Δημιουργός, γι` αυτό ανομάζεται και Πατήρ. Ομως σύμφωνα με την απαισιόδοξη έκφανση του Ερμητισμού αποτελεί ο κόσμος κάτι το αρνητικό, , δεν είναι δημιούργημα του (πρώτου) Θεού, γιατί αυτός βρίσκεται πέραν της ύλης και στο Μυστικό της ύπαρξής του. Επομένως είναι προτιμότερο να απομακκρυνθεί από τον κόσμο, εάν θέλει να συναντήσει και τελικά να ενωθεί τον Θεό.

Υφίσταται και μία πολυ ενδιαφέρουσα φιλοσοφική πτυχή : Τό Θείον και το πνευματικό συστατικό (Νους) στοιχείο του ανθρώπου είναι ταυτόσημα. Οπως η Θεότης , έτσι και ο ανθρώπινος νους εμπεριέχει ζωή και φως (4).

Αλλά πιό ενδιαφέρονταγια το θέμα μας είναι τα Ορφικά και τα Φρυγικά Μυστήρια καθώς και ηλατρεία του Διονύσου με τα εξής καταπληκτικά, θα λέγαμε δικαίως σύγχρονα στοιχεία : α ) Το μυστήριον δεν μπορεί να διδαχθεί, πρέπει ο άνθρωπος να κάνει την δική του εμπειρία. β ) Στην διάρκεια της τελετής του μυστηρίου συσμίγει ο άνθρωπος τελείως με τo Θείον. γ ) Πραγματοποίηση της Ενώσεως με το Θείον μέσω της Εκστάσεως με την βήθεια ήπιας μουσικής και ειδικού ομαδικού χορού . δ ) Ειδικά στην λατρεία του Διονύσου σημειώνεται πέραν τούτου και η Ενώραση . Ο Πλάτων γράφει στον «Φαίδρο» , ότι σκοπός των μυστηρίων είναι να ανυψωθεί η ψυχή εκεί, από όπου έχει κάποτε κατεβεί στην γη (5).

Από αυτόν τον Μ. επί τη βάσει της εμπειρίας διαφέρουν κάπως ο θησκευτικός/θεολογικός και ο ιδεαλιστικός/φιλοσοφικός Μ., ενώ οι υλιστές φιλόσοφοι απέρριπταν ανεξαιρέτως τον Μ. Ο Μ. σημειώνεται π.χ. στον Χριστιανισμό, στον Ιουδαϊσμό ( Kabbala και Chassidim), (6) ,στην αρχαία κινεζική φιλοσοφία και θρησκεία του Ταοϊσμού, στον ινδικό Βουδδισμό, ιδιαιτέρως στην φιλοσοφία του Yoga, στον Ισλάμ ( Σουφισμός/Δερβίσηδες ) και στην ιουδαϊκή παράδοση ( Kabbala και Chassidim).

Ειδικά στον Σουφισμό και στον Χασιδισμό είναι η Ενωση με τον Θεό στενά συνυφασμένη με Εκσταση μέσω μαγικής και γλυκήτατης μουσικής, με υπέροχα τραγούδια και με χορό (έχω μία μεγάλη συλλογή μουσικής περί αυτού), (7).

Οι σημαντικότεροι μυστικιστές φιλόσοφοι και θεολόγοι ήταν μεν ο νεοπλατωνικός Πλωτίνος ( 3ος αι. ) ,ο Διονύσιος Αρεοπαγίτης ( 5οςαι.Επίσκοπος
στην Αθήνα) και πολύ αργότερα ο Γερμανός Meister Ecκhart ( 13oς/14ος αι. ) και ο Ρώσσος Iwan Kirejeskij (19ος αι. ) , αλλά ο Πλάτων έχει αναφέρει στο
Συμπόσιον (211 a-d) τον Ερωτα ως πρώτος : Πρόκειται για την μυστικιστική θέαση του αρχικού Ωραίου συγκεκριμένου και τελικά ως Ιδέα.

Δεν είναι τυχαίο που ο μεγάλος Γερμανός μυστικιστής Eckhart έχει επηρεασθεί από τις ιδέες του Πλάτωνα. Με τον Πλωτίνο άρχισε η εξέλιξη του Μ. σε φιλοσοφικό επίπεδο. Κατά την άποψη του Πλωτίνου αποτελεί το Εν το ανώτατο σκαλοπάτι του Είναι, ενώ η Υλη είναι το κατώτατο. Η Ενωσις συντελείται βαθμιαία και κλιμακωτά.Δεν σκοπεύουμε να εμβαθύνουμε, αλλά τα πιό σπουδαία στοιχεία αυτής της αντίληψης δέον να αναφερθούν. Ο Πλωτίνος απέρριψε ριζικά την ύλη και παρέλαβε μυστικιστικά στοιχεία.

Ο Διονύσιος Αρεοπαγίτης έχει πρωτίστως στο έργο του „Περί της μυστικιστικής θεολογίας“ υπογραμμίσει , ότι α ) ο Θεός ειναι πολύ διαφορετικός από ό,τι μας είναι γνωστό και επομένως δεν είναι ανάγκη να τον περιγράψουμε, β ) ότι υπάρχει μία στενή σύνδεση μεταξύ του κόσμου και του θεού μέσω του διαχύτου φωτός του και γ ) ο άνθρωπος ως σκεπτόμενον ον πρέπει να καταλάβει το νόημα της ύπαρξής του σε μία μυστικιστική διαδικασία της προσέγγισης και τελικά της Ενώσεως με τον Θεό. Αυτό όμως μπορεί να επιτευχθεί, μόνον όταν ο άνθρωπος απομακρυνθεί από τον υλικό κόσμο. Σύμφωνα με τον μυστικισμό του διαδραματίζονται τρία στάδια : Κάθαρσις, Φώτισις και Ενωσις. Ο Μ. του εμπεριέχει και πανθεϊστικές τάσεις, κάτι που έχει επηρεάσει σημαντικά τον Μ. στον ευρωπαϊκό Μεσαίωνα (8).

Πολύ ενδιαφέρουσα, σχεδόν συνταρακτική είναι η άποψη του Meister (Magister) Eckhart (13ος αι.) , ο οποίος έχει παραθέσει στο έργο του «Opus tripartitum“ («Εργο τριών τεμαχίων») τις στην εποχή εκείνη επικίνδυνες σχεδόν πανθεϊστικές απόψεις του :

Νοητικός τρόπος της απελευθέρωσης της ανθρώπινης υποκειμενικότητας από τα γήινα προβλήματα μέσω της υπέρβασης του νου έως την τελική Ενωση με την πρώτη . Στον ανθρώπινο νου προσδίδονται θεϊκές ιδιότητες και η δημιουργική αρχή . Ο Θεός γεννιέται στην Ψυχή του ανθρώπου μέσω ενός «μικρού ψυχικού σπινθήρα». Υστερα από την εισχώρηση του Χριστού στη καθαρη ουσία του ανθρώπου εκλαμβάνει αυτή ένα Θείο Είναι , το οποίο μπορεί να κάνει υπέρβαση έναντι της νοημοσύνης και της βούλησης. Ακριβώς σε
αυτόν τον Σπινθήρα της ζωής λαμβάνει χώραν η ουσιαστική Ενωσις του ανθρώπου με τον Θεό.
Η άποψη περί του «μικρού σπινθήρα της ζωής» προέρχεται στην ουσία από τους στωικούς Φιλόσοφους, ότι πρόκειται για ένα σπινθήρα του θεϊκού φωτός , το οποίο προσλαμβάνει όλον τον κόσμο και το ανθρώπινο σώμα και εστιάζεται στην κορυφή της ψυχής .

Ο Eckhart απέρριψε την παραδοσιακή έννοια του Θεού ως πρόσωπο και έχει διατυπώσει την γνώμη, ότι ο Θεός είναι μία οντότητα, το γνήσιο Είναι, η πρώτη αιτία, η εσωτερική βάση του ανθρώπου, ένας γνήσιος νους και μία ολότητα του κοσμικού και του ανθρώπινου Είναι. Ο Θεός είναι ως ανώτατη οντολογική και ηθική εξουσία το Είναι, το Καλό, το Αληθινό και το Ενα (9).Η γνώμη του περί της έννοιας του θεού : Ο Θεός ως καθαρή ύπαρξη, πρώτη αιτία, και ως ολότης της ανθρώπινης ύπαρξης. Εν ολίγοις πρόκειται και εδώ για μία κάπως πανθεϊστική αντίληψη . Εχει θεαθεί την σχέση μεταξύ του Θεού και του ανθρώπου όχι ως σχέση μεταξύ του κυρίου και του δούλου, αλλά ως σχέση της ίσης Αγάπης (10).
Δεν είναι επομένως τυχαίο που η Sancta Inquisition τον τιμώρησε ως αιρετικό.

Ο μυστικισμός ήταν και είναι περαιτέρω υπεραναπτυγμένος στην Ορθόδοξη Εκκλησία και ιδιαιτέρως στην Ρωσσική. Ο πιό γνωστός θεολόγος εκπρόσωπος αυτής της ανθρωποαντίληψης ήταν ο Iwan Kirejewskij, ο οποίος θεωρούσε την κοινωνία της εκκλησίας ως σοπορνοστ ( Ενωσις) όλων των πιστών στο μυστικιστικό σώμα του Χριστού. Στο έργο του „ Περί της αναγκαιότητας και της δυνατότητας νέων αρχών στην φιλοσοφία“ έχει διατυπώσει το φιλοσοφικό του credo ως εξής : απόρριψη του ορθολογισμού,του δυτικοευρωπαϊκού σχολαστικισμού και των απολύτων
δικαιωμάτων περί της ιδιοκτησίας καθώς και αποδοκιμασία του ατομικισμού, γιατί και τα δύο είναι οι σάπιες ρίζες της δυτικής σκέψης, η οποία ανταποκρίνεται μόνον εν μέρει στην ολότητα του κόσμου, ενώ το ρωσσικό ορθόδοξο πνεύμα λόγω της πίστης μπορεί να αντικατροπτίζει την ολότητα των πραγμάτων ! Ο ορθολογισμός και η σωφροσύνη , για τα οποία φταίει ο Αριστοτέλης (!) , είναι κατά την γνώμη του άχρηστα και απορριπτέα πράγματα! Ολα αυτά δεν είναι η πραγματική αλήθεια, στην οποία οδηγεί μόνον η πίστη της Ορθόδοξης Εκκλησίας (11).

Κατά την γνώμη μου αυτός συγχίζει την ατομικότητα με τον ατομικισμό και τον εγωϊσμό. ακριβώς όπως και οι περισσότεροι Ελληνες ορθόδοξοι θεολόγοι.

Ο Γερμανός προτεστάντης Θεολόγος και Φιλόsοφος του Πολιτισμού Ernst Troeltsch έχει παραθέσει τα καθοριστικά στοιχεία του δυτικού Μ. ευστοχότατα :

1.Εσωτερικότητα του θρησκευτικού βιώματος. Πρωτεραιότητα της αίσθησης προ του νου. 2. Πρωτεραιότητα του ατομικισμού και της ψυχολογικής ενδοσκόπησης. 3. Οχι η επίσημη Εκκλησία , αλλά το ελεύθερο πνεύμα καθορίζει την θρησκευτική τοποθέτηση και γενικά την θρησκευτικότητα. 4. Το Θείον είναι εσωτερικευμένο, κατοικεί στην ψυχή του μυστικιστή , δεν εστιάζεται έξω από αυτόν. 5. Κυριαρχία του πνεύματος μέσω της «θείας υιοθεσίας». 6. Σε σύγκριση με την προσωπική εμπειρία έχει η ιστορία μόνον μία δευτερεύουσα σημασία.7. Προτεραιότητα της ελευθερίας της συνείδησης ως συστατικού στοιχείου του ανθρώπου έναντι του φυσικού δικαίου. 8. Παράδοση, λατρεία και επίσημα θεσμά είναι περιττά.9. Ο ατομισμός εστιάζεται στο επίκεντρο.

Ο θεολογικός μυστικισμός παίζει και στην ισλαμική θρησκεία έναν σημαντικό ρόλο και δη σε μερικές περιπτώσεις με ισχυρές πολιτικές εκφάνσεις.

Πολύ ενδιαφέρον είναι αυτό που γράφει ένας από τους μεγαλύτερους μωαμεθανούς μυστικιστές Al Dshunaid , ο οποίος διατυπώνει την ακόλουθη άποψη : Μέσω της αυταπάρνησης και της αφοσίωσης στον Θεό, είναι εφικτό να υπερβεί „η οδός της αγάπης’“ την αυστηρότητα του Θεού.

Αλλά οι υπεύθυνοι ιεράρχες αντέδρασαν σε τέτοιες αντιλήψεις δρακόντεια : Σταύρωσαν τον Πέρση Al-Halladsh και θανάτωσαν το 1191 ύστερα από διαταγή του Salah Adin έναν άλλον μεγάλο μυστικιστή, τον Suhraward ως αιρετικό. Ένας εκπρόσωπος τουμυστικιστικού πανθεϊσμού, ο Ibn Arabi (13oς αι.) έχει επισημάνει την απόλυτη εσωτερικότητα του Θεού, ο οποίος αφομοιώνει αυτούς που αγαπούν το σύμπαν και τους ανθρώπους (13).

Μία ιδιαίτερη έκφανση του ισλαμικού Μ. είναι ο Σουφισμός ( Τασαβούφ ), από την αραβική λέξη σουφ ( μαλλί, ιμάτιο). Σκοπός του είναι η απόκτηση άμεσης γνώσης του θεού, κάτι που δεν μπορεί να πραγματοποιηθεί μέσω της διαμεσολάβησης ενός ιερέως ή γενικά μέσω του Κορανίου.

Πρόκειται συγκεκριμένα για την Αδελφότητα των Δερβισών (από το περσικό Darwesh ), οι οποίοι προσπαθούσαν να επιτύχουν την Ενωση με τον Θεό μέσω της εκστάσεως δια ειδικού χορού του βαθμιαίως επιταχυνομένου στριφογυρίσματος και θρησκευτικών ασμάτων.
Κάποτε όμως τους έχει και αυτούς τιμωρήσει η επίσημη μουσουλμανική εκκλησία (14).
Ο εμπεδωτής του Σουφισμού Mevlana Celaleddin Rumi απότην Κόνυα (Ικόνιο, (13oς αι. ) έχει μεταξύ άλλων εκφέρει την γνώμη, ότι δέον να καούν
«όλα τα εγώ στο πυρ του Θείου». Σύμφωνα με την θεωρητική τοποθέτηση των σουφιστών πρέπει αυτός που επιθυμεί να είναι ένα με τον Θεό (Φάνα), να έχει σε αυτόν απόλυτη εμπιστοσύνη (tawwakul) και πέραν τούτου να ακολουθήσει την οδό ( Ταρίγκα ) για να βρεθεί στην μυστικιστική κατάσταση ( Χαλ ). Τρεις συγκεκριμένες προϋποθέσεις είναι απαραίτητες : φόβος ή κάθαρση, αγάπη ή θυσία και γνώση.

Στα πλαίσια και της πρώτης μονοθεϊστικής Θρησκείας, του Ιουδαϊσμού έχει εμφανισθεί σχετικά αργά τον 18οαι. στους Ανατολικούς ευρωπαίους Εβραίους ( Ashkenasim ) μία μυστικιστική σέκτα, o Χασιδισμός ως αντίδραση των θεοσεβών ( Chassidim ) Εβραίων στον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό (15). Η Ενωσις με τον Θεό επί τη βάσει της αντίληψης αυτής της μυστικιστικής σέκτας εμπεριέχει στοιχεία του πολυθεϊσμού.

Ο ευρωπαϊκός ορθολογισμός (ius rationis ) ως το αποκορύφωμα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού έχει παραγκωνίσει μαζί με την θρησκεία και τον Μ.
Και όμως : Ισως να είναι έκπληξη, που ακόμη και στην νεώτερη εποχή σημειώνονται σε μερικούς φιλόσοφους μυστικιστικές τάσεις αλλά μάλλον αντιδραστικού χαρακτήρα (π.χ. Jaspers,“Lehre vom “Umgreifenden“ και Heidegger „Weltfrömmigkeit,“ επιρροή επί του Χ.Γ.;).

Συμπεράσματα :

α ) Πολλές θρησκείες και ιδιαιτέρως και οι τρεις μονοθεϊστικές θρησκείες γνωρίζουν τον μυστικισμό.
β ) Ο μυστικισμός αντιτίθεται στο μονοπώλιο ερμηνείας των ιερών κειμένων εκ μέρους του εκάστοτε ιερατικού κατεστημένου.
γ ) Το κατεστημένο τιμωρεί συχνά σκληρά τους μυστικιστές ως αιρετικούς.
δ ) Σημειώνονται από κοινωνική και πολιτική άποψη δύο κύριες κατευθύνσεις του Μ., μία αντιδραστική και μία προοδευτική.
ε) Διαπιστώνουμε όλως αντικειμενικά στα κείμενα του κ. Χ.Γ. τάσεις ενός συνδιασμού πλατωνικής σκέψης , μυστικισμού, ίσως και πανθεϊσμού. Πάντως αυτός δεν έχει πολύ σχεση με την επίσημη ορθόδοξη Εκκλησία.
Κανονικά θα έπρεπε να συμβάλλει στο παρελθόν με τις γνώσεις και το κύρος του στην ανανέωση της ορθόδοξης θεολογίας. Δυστυχώς δεν έχει να αναδείξει
επί αυτού του πεδίου ουσιώδεις επιτυχίες. Ο Μεσαίωνας επικρατεί ακόμη στην ορθόδοξη Εκκλησία και στην Θεολογίας της.

Πηγές

1.Ιδέ J.Mittelstraß et alt. ( Edit. ), Enzyklopädie, Philosophie und Wissenschaftstheorie,vier Bände, Band 4, ISBN 3-476-02012-6, Stuttgart/Weimar 2004, S.719/720
2. G. Wehr, Europäische Mystik, ISBN 3-926642-54-8, Wiesbaden , S. 8-14,17-26
3. Ιδέ J.Mittelstraß et alt. ibid., Band 2, S.947-949.
4.Ιδέ M. Eliade, Geschichte der religiösen Ideen ( Orig. Histoire des croyances et idees religieuses, Paris 12978, 1992), ISBN 3-451-05274-1, Band 2, Breisgau 2002, S. 245-256
5. Iδέ εκτενέστατα P.Fiebag /E.Gruber/ R. Holbe, Mysterien des Altertums, ISBN-3-426-66469-0, Gütersloh/München 2002, S.145, 147, 153, 157.
6. Ιδέ Kabbala ,Eine Textauswahl, hrsg. von H. Werner, ISBN 3-899836-349-X, Köln 2002
7. M. Klaus/M. Buhr (Edit.), Philosophisches Wörterbuch, Band 2, Leipzig, 1969, S. 752-754.
8. Ιδέ εκτενέστατα Η.- N. Wöhler, Geschichte der mittelalterlichen Philosophie, Lehrbuch ( Εγχειρίδιο ), ISBN 3-326-00464-8, Berlin, 1990, Seite 13-15.
9. Ιδέ id., S. 169-175
10. Ιδέ H.-N, Wöhler, ibid., S.173/174
11.Ιδέ Ian Buruma / Avishai Margalit, Okzidentalismus, Der Westen in den Augen seiner Feinde ( Orig. : Occidentalism. The West in the Eyes of ist
Enemies, New York,, 2004), ISBN 3-446-20614-0, München / Wien 2005, pp.79-85
12. Ernst Troeltsch , Aufsätze zur Geistesgeschichte und Religionssoziologie, ISBN 3-511-06214-4
13. Ιδε Yves Thoraval, Lexikon der islamischen
Kultur ( Orig. Dictionnaire de civilisation musulmane, Paris, 1995) , ISBN 13 : 978.3.937872.05.6, pp. 333-336).

14. Ιδέ id., p. 96).

15. Iδέ J. Maier, Judentum von A-Z, Glauben, Geschichte, Kultur, ISBN 978.3.86756.011.5, Erfstadt, 2001, S.91-94

Καθημερινή (28.12.2013 ) και επεξεργασμένο ( 11.12.1016 )

———————————————————–

O Πυθαγόρας έμαθε και παρέλαβε το Μυστικισμό στην Αίγυπτο.
Η επιστήμη έχει απελευθερωθεί από την θρησκεία και το μυστικισμό της ήδη τον 6ο αι. π.Χ. στην Ιωνία, όπου δίδασκαν οι πρώτοι φιλόσοφοι της Ευρώπης που ήταν ΥΛΙΣΤΕΣ. Αυτοί έθεσαν την βάση της επιστημονικής σκέψης.
Αλλά τελικά έχει η επιστήμη απελευθερωθεί από την θρησκεία και τον άκρατο μυστικισμό της μέσω του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού.

Καθημερινή ( 14.5.17)

 

Δυτικός Πολιτισμός, Προάσπιση , Defensio Culturae Europae, Πυλώνες

Defensio Culturae Occidentalis (Προάσπιση του Δυτικού Πολιτισμού)

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί σε ό,τι αφορά την επιδίωξή μου μία ΑΚΑΔΗΜΑΙΚΗ αντιπαράθεση με τις γνωστότατες αντιδυτικές και αντιευρωπαϊκές απόψεις του Θεολόγου κ.Χρήστου Γιανναρά.
Ετσι θα έχει κάθε καλοπροαίρετος αναγνώστης την ευκαιρία να συγκρίνει τις θέσεις του Χ.Γ. με τις τοποθετήσεις και τα «επιχειρήματα» των φανατικών εχθρών του Πολιτισμού της Δύσης ανά τον κόσμο και ιδιαιτέρως με το μίσος της ρωσικής ορθόδοξης εκκλησίας και των θεολόγων της κατά της Δύσης.
Υπό Πούτιν έχει αναζωογονηθεί αυτή η άκρως εχθρική τοποθέτηση όχι μόνον εκ μέρους των ρώσων θεολόγων, αλλά και των φιλόσοφων. Ευκαιρείας δοθείσης ας υπενθυμίσουμε, ότι ο πρώην Αρχιεπίσκοπος Χριστόδουλος ήταν εχθρός του πολιτισμού της Δύσης.

1.Ο όρος Πολιτισμός γενικά

Από γλωσσολογική άποψη προέρχεται η λέξη Πολιτισμός από τον πολίτη, συγκεκριμένα από τον κάτοικο της πόλης, όπου επικρατεί σε σύγκριση με την επαρχία ήδη από την αρχαιότητα ένας πιό εξελιγμένος και εκλεπτυσμένος τρόπος ζωής.

Το Ετυμολογικό Λεξικό του Γ.Μπαμπινιώτη ( Αθήνα 2010, σελ. 1132) αναφέρει δύο τσιτάτα, από τα οποία απορρέει το συμπέρασμα, ότι πρόκειται για καλούς τρόπους συμπεριφοράς ( Διογ.Λαέρτ. Βίοι φιλοσ. 4.39 : „το παν δή διέτριβεν εν τη Ακαδημεία τον πολιτισμόν
εκτοπίζων“ και Ιωάνν. Χρυσόστ. Ομιλ. 63.121 : „γέλως γέγονε τα ημέτερα και πολιτισμός και αστειότης“). Κατόπιν κάνει παραπομπή στον Αδαμάντιο Κοραή, ο οποίος έχει αποδώσει την γαλλική λέξη civilisation επαναφέροντας την ελληνιστική λέξη Πολιτισμός,
αλλά με την νέα σημασία ως εξής : „το σύνολο των πνευματικών και υλικών επιτευγμάτων του ανθρώπου „. Εν τούτοις, στο Λεξικό δεν γίνεται καμία σοβαρή προσπάθεια να δοθεί ένας πειστικός ορισμός της έννοιας Πολιτισμός.

Το Λεξικόν Νέας Ελληνικής Γλώσσης ( 2ος Τόμος, σελ.1980 ) εισέρχεται ο ορισμός κάπως στην ουσία της έννοιας :
“Κατάστασις της κοινωνίας, καθ ην ο άνθρωπος έχει οπωσδήποτε αποσπασθή της αμέσου επιδράσεως της φύσεως και έχει αναπτύξει βίον ηθικόν, πνευματικόν και καλαισθητικόν ενσυνείδητον, κατ αντίθ. προς τους αγρίους και βαρβάρους“. Αυτός ο ορισμός είναι στην ουσία μάλλον αντίγραφο του χαρακτηρισμού εκ μέρους του Mirabeau : Η επίτευξη ενός γενικού επιπέδου βίου μέσω της επιστήμης και της τεχνικής κάτι που κάνει την σύγχρονη κοινωνία να διαφέρει από τις πρωτόγονες κοινωνίες.

Τα Γαλλικά ως μία ρωμανική (νεολατινική ) γλώσσα προτίμησαν να χρησιμοποιήσουν την έννοια Civilisation , η οποία έχει την ρίζα της στην λατινική λέξη civis ( πολίτης ), εξ ού και civitas ( κοινωνία ), στα Γαλλικά cite, από την οποία πάλι προέρχεται η βαρυσήμαντη έννοια citoyen ( πολίτης , στην ουσία αστός ) εξ ου και αστική επανάσταση.

Διαπιστώνουμε λοιπόν, ότι γλωσσολογικά υπάρχει μία σχέση μεταξύ του πολίτου ( civis ) και του πολιτισμού. Αυτό όμως ισχύει για την Ευρώπη, η οποία έχει ιστορικά εξελιχθεί πολύ αργότερα από τις χώρες της Μέσης Ανατολής.

Ο απογαλακτισμός του ανθρωπίνου γένους από την μητέρα φύση έλαβε χώραν οκτώ έως ενιά χιλιάδες χρόνια π.Χ. (στην Ευρώπη μεταξύ της 5ης και της 3ης χιλιετερίδας π.Χ. ) μέσω της Αγροτικής
Επανάστασης που ήταν η πρώτη μεγάλη ανάπτυξη των παραγωγικών δυνάμεων στην ιστορία της ανθρωπότητας. Αυτό ισχύει γενικά και για την γενική εξέλιξη του υλικού και ύστερα από 4.500 έτη και του πνευματικού πολιτισμού. Αυτό το κοσμοϊστορικό γεγονός ήταν η αφετηρία για τη Νεολιθική Εποχή.

2. Ο όρος του Πολιτισμού ( Civilisation ) συγκεκριμένα

Ευθύς εξ αρχής υπογραμμίζουμε, ότι με τον ορισμό του Πολιτισμού έχουν ασχοληθεί από τον 18ο αι. και εδώθεν η Φιλοσοφία, η Θεωρία της κουλτούρας, η Κοινωνιολογία και η Εθνολογία. Εχουμε
διαπιστώσει , ότι οι φιλοσοφικές απόψεις περί τον όρο Πολιτισμός είναι πολλαπλές και όχι τόσο σαφείς : Ταύτιση του Πολιτισμού με την Κουλτούρα, η Κουλτούρα είναι ευρύτερη από τον Πολιτισμό ή και αντίστροφα. Είναι γεγονός, ότι η διαφοροποίηση μεταξύ του Πολιτισμού και της Κουλτούρας έλαβε χώραν τον 19ο αι. στην Γερμανία , ενώ σε άλλες χώρες ταυτίζονται οι όροι Πολιτισμός και Κουλτούρα.

Σε σύγκριση με την Φιλοσοφία προτείνει η Κοινωνιολογία μάλλον έναν πιό συγκεκριμένο ορισμό : Πολιτισμός είναι το σύνολο των γνώσεων και των επιδεξιοτήτων, τις οποίες απέκτεισε ο άνθρωπος στην διαδικασία της εξέλιξης, μέσω των οποίων μπορεί αυτός να επιλύσει με ειδικό τρόπο τα υπάρχοντα προβλήματα. Αναφέρονται πρωτίστως ο  Πολιτισμός  en general, οΤεχνικός Πολιτισμός, ο Οικονομικός Πολιτισμός και ο Επιστημονικός Πολιτισμός.

Σύμφωνα με αυτήν την νεότατη αντίληψη έχει η διαδικασία του Πολιτισμού παγκόσμιο χαρακτήρα και επιδρά επί της Κουλτούρας, η οποία εμπεριέχει πρωτίστως πολιτισμικά και πνευματικά στοιχεία (Ιδέ W. Fuchs-Heinritz et alt.( Edit.), Lexikon zur Soziologie, Opladen 1995, S.757 ).

Ο Πολιτισμός της Δύσης έχει πολλές εκφάνσεις και πολλούς πυλώνες : ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ , Δημοκρατία /Παρλαμενταρισμός, Ατομο (Ατομοκεντρισμός), Πολίτης, βασικές ατομικές ελευθερίες, βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, διαχωρισμός των εξουσιών, κράτος του δικαίου, υψηλό βιοτικό επίπεδο, υπερεξελιγμένη παιδεία (σχολεία, πανεπιστήμια, κέντρα ερευνών ) δημιουργικότητα, υψηλές τεχνολογίες, επιστημονικές επιτεύξεις ανωτάτου επιπέδου, πλουσιότατη λογοτεχνία, καλές τέχνες, αρχιτεκτονική, απαράμιλλη μουσική κλπ.

3.Ο όρος Κουλτούρα

Και αυτός ο όρος αναδεικνύει μερικές διαστάσεις.

Κατ αρχάς αναφέρουμε την γλωσσολογική διάσταση, η οποία είναι χρήσιμη για την κατανόηση της έννοιας . Η λέξη cultura προέρχεται από το cultus και αυτό από το ρήμα colere με την αρχική σημασία της καλλιέργειας και περιποίησης του εδάφους και των φυτών ( Agricultura ) μεν, αλλά ήδη στην αρχαιότητα την χρησιμοποιούσαν οι Ρωμαίοι και για τους ανθρώπους υπό το νόημα του καλλιεργημένου και εξευγενισμένου ανθρώπου με εκλεπτυσμένους τρόπους συμπεριφοράς ( Ιδέ K.E. Georges, Latein-Deutsches Handwörterbuch, Leipzig 1890, S. 457, 640 ).
Ιδιαιτέρως ο Cicero (Κικέρων) έχει εφαρμόσει μεταφορικά αυτήν την λέξη επί της ψυχής του ανθρώπου ( „cultura animi“ :“ καλλιέργεια της ψυχής“ μέσω της φιλοσοφίας ( Cicero, Tusc. II 13 ).

Εως τον 18ο αι. έχει ερμηνευθεί η έννοια Cultura ως διάπλαση των σωματικών, ψυχικών και πνευματικών ικανοτήτων και αρετών του ανθρώπου ( Ιδέ J. Mittelstraß ( Edit. ), Enzyklopädie Philosophie und Wissenschaftstheorie, Band 2, Stuttgart/ Weimar, 2004, S. 508 ). Ας υπενθυμίσουμε, ότι ήδη οι αρχαίοι Ελληνες έχουν χρησιμοποιήσει την σημαντικότατη έννοια ΠΑΙΔΕΙΑ με ακριβώς αυτό το νόημα. Η νεοελληνική έννοια Πολιτισμός είναι μετάφραση από τα Γαλλικά.

Σε σύγκριση με αυτό έχει εστιάσει ο περίφημος Γάλλος διαφωτιστής Voltaire ( 17ος/18ος αι. ) το 1756 στο πόνημά του „Essais sur les moeurs et l esprit des nations“ στο επίκεντρο της μόρφωσης και της
προόδου όλην την ανθρωπότητα. Στα Γαλλικά σημαίνει το επίθετο „cultural general“ γενική μόρφωση (Ιδέ ρεδώ στο Μπλογκ μου  τη μικρή μελέτη « Γενική και εγκυκλοπαιδική Μόρφωση, Παιδεία, Παγκοσμιοποίηση» ).

Σε γενικές γραμμές σημαίνει ο όρος Κουλτούρα „το σύνολο των πνευματικών και καλλιτεχνικών εκφάνσεων μίας κοινωνίας“ ( Ιδέ Duden, Das große Fremdwörterbuch, Leipzig et alt., 2000, S. 776 ). Προσθέτουμε και την Λογοτεχνία. Τέτοιες επιτεύξεις είχαν και έχουν αναμφιβόλως πρώτα από
όλα από την αρχαιότητα και οι τέσσερις Κύκλοι Πολιτισμού : Δυτικός, Ανατολίτικος/ Ισλαμικός, Κονφουκιανικός και Ινδουϊστικός.

4. Οι πολυποίκιλοι εχθροί του Πολιτισμού της Δύσης

Το 1942 σε διεθνή διάσκεψη έχουν διατυπωθεί τα εξής συμπεράσματα : Ο Προτεσταντισμός, ο Διαφωτισμός, η βιομηχανία, η άνοδος του καπιταλισμού και η φιλελεύθερη οικονομία τον 19οαι. είναι η ρίζα όλων των καταταστροφών. Η ανθρώπινη κοινωνία έχει
μεταβληθεί σε μηχανή χωρίς ανθρώπινη ψυχή. Η δύση είναι κρύα, ορθολογιστκή και γενικά ένας «Μηχανικιστικός Πολιτισμός».

“Επιχειρήματα»των εχθρών της Δύσης : Οι διανοητές της Δύσης είναι ανόητοι και πνευματικά καθυστερημένοι, όμως κατέχουν
ευφυία στις φυσικές επιστήμες. Αλλά το «πνεύμα» είναι χωρίς ψυχή, έτσι αυτοί είναι όντα όπως οι μηχανές.Το πνεύμα της Δύσης μπορεί να κάνει μεγάλες τεχνολογικές εφευρέσεις, αλλά του λείπει η πνευματικότητα (Spirituality) και δεν έχει κατανόηση για τα πάθη του ανθρώπου.
Ρίζa αυτoύ του λανθασμένου σκεπτικού είναι ο νεοπλατωνικός Πλωτίνος : «Σκέψη της ψυχής» (πίστη, ότι υπάρχει ο θεός) που είναι ανώτερη από την «σκέψη του μυαλού « (απαραίτητη η απόδειξη για την ύπαρξη του θεού).

Ολοι οι εχθροί της Δύσης και πρωτίστως οι Ρώσοι διανοητές και θεολόγοι ισχυρίζονται το ίδιο , αλλά πάνε πιο πέρα : Ο δυτικός τρόπος σκέψης είναι υποανάπτυκτος,γιατί στηρίζεται αποκλειστικά στον ορθολογισμό ως ένα εργαλείο και έτσι δεν μπορεί να βοηθήσει τον άνθρωπο να βρει τον «σωστό» δρόμο. Σε σύγκριση με την Δύση βασίζεται ο ρωσικός πολιτισμός στην “ρωσική ψυχή” ως μία μυθική και μυστικιστική οντότητα που αποτελεί δήθεν κάτι το ιδιαίτερο. Εδώ πρόκειται για μάλλον μυστικιστικές, ολίγον τι και ρατσιστικές επιθέσεις κατά του
ευρωπαϊκού ορθολογισμού. Παρόμοια «επιχειρήματα» παραθέτουν και εθνικιστές στην Κίνα, στην Ιαπωνία, στις Ινδίες και στις ισλαμικές χώρες. Σε ό,τι αφορά την εθνική “ιδιαιτερότητα”είναι η Ελληναράδες παγκόσμιοι πρωταθλητές.

Η αντιπαράθεση με τον τότε δυτικό (γαλλικό) πολιτισμό στην Ευρώπη έχει συντελεσθεί ήδη τον 18ο και τον 19ου αι. στην πολιτισμικά και πολιτικά καθυστερημένη Πρωσία, η οποία θεωρούσε την Γαλλία ως ενσάρκωση της Δύσης και ταυτόχονα ως κάτι το ισχυρό και αξιοπρόσεκτο μεν, αλλά και πολύ επικίνδυνο.

Ο μεγάλος ρωσοβρεταννός πολιτικός Φιλόσοφος του παρελθόντος αιώνα Isaiah Berlin έχει αξιολογήσει την τοποθέτηση των Πρώσων στον γαλλικό πολιτισμό ως εξής : Υστερα από τη νίκη του του Ναπολέοντα κατά των γερμανικών κρατών έχουν αντιληφθεί οι ηττημένοι, ότι η Γαλλία είναι στην Ευρώπη η καθοριστική πολιτική, πολιτισμική και στρατιωτική δύναμη. Οι παραδοσιακοί, θρήσκοι και οικονομικά καθυστερημένοι Γερμανοί θεωρούσαν τους Γάλλους ως υπερόπτες , αλλά δεν ήταν διατεθημένοι να αναγνωρίσουν και επίσημα την όντως μειονεκτική θέση τους. Ως ισοφάρισμα έναντι της «πενιχρής» και «άκαρδης ευρυμάθειας» των Γάλλων έχουν επισημάνει εντόνως την δήθεν βαθιά εσωτερική πνευματική ζωή , την δήθεν ποιητικότητα της εθνικής ψυχής καθώς και την απλότητα και το ευγενικό του χαρακτήρα των Γερμανών.

Σε τέτοιες περιπτώσεις κάνουν οι κατώτεροι ομφαλοσκόπηση και διαπιστώνουν φαντασιακά πλεονεκτήματα όπως τον «εσωτερικό πνευματικό βίο», την καθαρή και απλή εσωτερικότητα και τονίζουν , ότι δεν τους ενδιαφέρει ούτε η ευμάθεια ούτε η επιστήμη.

Στην ευρωπαϊκή ιστορία είναι γνωστό, ότι οι γερμανικές αντιλήψεις περί του πολιτισμού έχουν επηρεάσει και άλλους λαούς, όπως π.χ. τους Ρώσους, τους Ιάπωνες, τους Ελληνες και λίγο αργότερα και τους Αραβες.

Αυτές οι απόψεις ήταν στενότατα συνδεδεμένες με τον γερμανικό ρωμαντισμό, ο οποίος αποτελούσε ένα τμήμα του αντι-Διαφωτισμού.
Ενώ ο Διαφωτισμός ηταν βαθιά πεπεισμένος, ότι η ανθρωπότητα προοδεύει προς μία ευτυχή και ορθολογιστική ζωή, ασχολούνταν οι φιλόσοφοι του ρωμαντισμού με θρησκευτικά θέματα, όπως με την αθωότητα, την ηθική κατάπτωση και την σωτηρία. Αλλά η σωτηριολογία εκφράζει γενικά τον πόθο για ενότητα και αρμονία κάτι που σημαίνει, ότι ο ρομαντικός άνθρωπος διακατέχεται από ισχυρά νοσταλγικά συναισθήματα.

Μία από τις γνωστότερες ρομαντικές απόψεις έγκειται στο ό,τι ο υπερβολικός ορθολογισμός αποτελεί την κυρία αιτία για την ολική κατάπτωση της ανθρωπότητας.
Ιδιαιτέρως στην Ρωσία θεωρείτο η ορθολογιστική εξυπνάδα ως μία δυτική αρρώστεια και δη ως εξυπνάδα χωρίς σοφία, ενώ οι ρώσοι έχουν υπογραμμίσει εντονότατα την ηθική αναγκαιότητα όπως αυτή σημειώνεται στα γνωστά μυθιστορήματα του Ντοστογιεφσκι («Ένα πρόσωπο μπορεί να είναι σοφό αλλά για να ενεργήσει σοφά, μόνο η εξυπνάδα δεν φτάνει», «Ο,τι το αληθινό είναι δικό μας, είναι
για την Ευρώπη ξένο» ). Η καθοριστική σκέψη του Ντοστογιέφσκι είναι, ότι τα ανθρώπινα προβλήματα δεν λύνονται μέσω της νοημοσύνης, γι αυτό πρέπει ο άνθρωπος να αναζητεί την σωτηρία στην πίστη. Κατά την γνώμη του είμαστε σε θέση να εκλαμβάνουμε το τραγικό νόημα της ζωής όχι μέσω της νοημοσύνης αλλά μέσω της »σοφίας της καρδιάς». Οποιος έχει πολύ εμπιστοσύνη στη νοημοσύνη , χάνει την ικανότητα να βρει την σωτηρία. Οταν το 1851 έγινε η πρώτη Διεθνής εκθεση της αγγλικής βιομηχανίας (έναρξη σε ένα Κρυσταλλένιο Παλάτι) έχει ο Ντοστογιέφσκι διαμαρτυρηθεί, τονίζοντας , ότι η Δύση ματαίως πιστεύει, ότι μπορεί να κλείσει την κοινωνία σε ένα τέτοιο παλάτι, γιατί αυτό αντιτίθεται στην ανθρώπινη φύση. Κατά την γνώμη του είναι ο νηφάλιος ορθολογισμός ένας απάνθρωπος τεθλασμένος αντικατοπτρισμός της ανθρώπινης κοινωνίας.

Μία παρόμοια άποψη έχει πρεσβεύσει και ο άλλος γίγαντας της ρωσικής λογοτεχνίας ο Λέων Τολστόϊ, πρωτίστως επισημαίνοντας την “αγνότητα”, στην πραγματικότητα πολιτισμική καθυστέρηση, του
ρωσικού λαού και την ικανότητά του να βρει την σωτηρία στην χριστιανική πίστη. Στην εποχή του τσάρου Νικολάου Ι. έχουν λάβει έντονες διενέξεις μεταξύ των «Δυτικών» και των «Σλαβόφιλων» χώραν, οι οποίοι κατηγορούσαν τους θαυμαστές του δυτικού τρόπου ζωής ως προδότες της «ρωσικής ψυχής», ώς θαυμαστές ενός μηχανιστικού δυτικού πολιτισμού και ως υπερόπτες.

Από την πλειάδα των «Σλαβόφιλων» αναφέρω Πέτρο Κιρεγιέφσκι, ο οποίος στο έργο του « Περί της αναγκαιότητας και της δυνατότητας
νέων αρχών στην Φιλοσοφία» έχει διατυπώσει την άποψη, ότι μεταξύ του πνεύμαστος της Δύσης και του ρωσικού πνεύματος υφίσταται μεγάλη διαφορά : Το πνεύμα της Δύσης έχει σάπιες ρίζες, όπως τον Αριστοτέλη, τον ρασιοναλισμό του Σχολαστικισμού, την ρωμαϊκή αντίληψη περί του απόλυτου δικαίου της ιδιοκτησίας, η οποία έχει οδηγήσει τελικά στον ατομικισμό. Μέσω του δυτικου πνεύματος δεν μπορεί ο άνθρωπος να εννοήσει τον κόσμο στην ολότητά του, ενώ το ρωσικό πνεύμα βασιζόμενο στην χριστιανική πίστη, δύναται να εκλάβει τηνουσία των πραγμάτων στην ολότητά των.

Ο Ιβάν Κιρεγιέφσκι κατηγορεί την Δύση πρωτίστως λόγω του υπερβολικού ορθολογισμού. Συγκρίνει το ανθρώπινο πνεύμα με ένα πανεπιστήμιο με πολλές σχολές. Ο ορθολογισμός είναι σύμφωνα με την γνώμη του μόνο μία σχολή, αλλά υπάρχουν και άλλες «σχολές» , όπως π.χ. το συναίσθημα, η ανάμνηση, η αντίληψη και η γλώσσα. Σε σύγκριση με το ρωσικό σκεπτικό διαθέτει η Δύση μόνο μία «σχολή», τον ορθολογισμό και επομένως είναι κατώτερη.

Ενας άλλος Ρώσος, ο Κωνσταντίν Λεόντγιεφ έχει στο βιβλίο του «Ρωσία και Ευρώπη» ήδη το δεύτερο ήμισυ του 19ου αι. εκφέρει την γνώμη, ότι η Δύση βρίσκεται λόγω της φιλελεύθερης ισότητας στο τελευταίο στάδιο της κατάπτωσής της , ενώ η Ρωσία ανθίζει μέσω της ζωντανότητάς της και την ισχυρή βούληση του τσάρου. Εχει επισημάνει, ότι στο επίκεντρο των αντιπαραθέσεων μεταξύ της Δύσης και της Ρωσίας εστιάζεται ο χαρακτήρας που σημαίνει, ότι η Ρωσία θα είναι ο νικητής μέσω της ισχυρότερης βούλησης. Λίαν ενδιαφέρον είναι το συμπέρασμά του : Γι αυτό δεν είναι ανάγκη να υλοποιήσει η Ρωσία μεταρρυθμίσεις !

Γενικά έχει κάνει η «υπεροπτική» Δύση λόγω του
ορθολογισμού της μία μεγάλη αμαρτία και Υβριν. Ο Δυτικισμός (εχθροί της Δύσης) των ανατολικών πολιτισμών εκφράζει οργή λόγω της επίδειξης ανωτερότητας και της αλαζονικής συμπεριφοράς της Δύσης. Η εξάπλωση της επιστημονικής πίστης αποτελεί στον δυτικό πολιτισμό το μοναδικό δρόμο για την απόκτηση της γνώσης. Αυτό το επικίνδυνο φαινόμενο αξιολογείται από τους εκπροσώπους του Δυτικισμού ως ιμπεριαλισμός του πνεύμαστος, ο οποίος είναι χειρότερος από τον στρατιωτικό ιμπεριαλισμό.

Η πραγματιστική Κίνα δεν είχε τέτοια ιδεολογικά προβλήματα. Στις αρχές του 20ου αι. ήταν το μεγαλύτερο μέρος των διανοουμένων θαυμαστές του δυτικού ορθολογισμού, της δυτικής επιστήμης και της Δημοκρατίας, ενώ πολλοί λίγοι απέκρουσαν την Δύση μόνον μέσω ενός επιχειρήματος και δη του »κινεζικού πνεύματος”.

Επίσης και ο εθνικοσοσιαλισμός έχει καταπολεμήσει το φιλελεύθερο πνεύμα του δυτικού πολιτισμού και πρωτίστως την δημοκρατία, τον ατομοκεντρισμό, τις ατομικές ελευθερίες, τα ανθρώπινα δικαιώματα, τον διαχωρισμό των εξουσιών και το κράτος του δικαίου, γιατί ο Führer παρίστανε τον Θεό.Η θέλησή του ήταν νόμος και δεν υπήρχαν τα άτομα , αλλά η αγέλη.

Ο Δυτικισμός έχει εξαπολυθεί όχι μόνον εκ μέρους της «ρωσικής ψυχής», της «γερμανικής ράτσας», του ιαπωνικού κρατικού Σιντοϊσμού, αλλά και εκ μέρους του καθυστερημένου Ισλάμ , ο οποίος όμως έχει επηρεασθεί σημαντικά από συντηρητικές
ευρωπαϊκές ιδέες και αντιλήψεις.

Ο ισλαμικός Δυτικισμός αξιολογεί τον
δυτικό πολιτισμό ως «ειδωλολατρική βαρβαρότητα», γιατί λατρεύει το χρήμα και την απληστία. Επειδή όμως η ειδωλολατρεία θεωρείται ως μεγίστη αμαρτία (jahiliyya), πρέπει οι Μουσουλμάνοι να την
καταπολεμήσουν με όλα τα μέσα και να την τιμωρήσουν. Από ιστορική άποψη προέρχεται μία τέτοια τοποθέτηση έναντι της ειδωλολατρείας γενικά από τον Ιουδαϊσμό.

Ο θρησκευτικός Δυτικισμός του Ισλάμ, μερικών ινδουιστών και του ιαπωνικού Σιντοϊσμού προ του 2ου Παγκοσμίου Πολέμου κατηγορεί την Δύση, ότι θεωρεί την Υλη ως Θεό και τον Υλισμό ως την θρησκεία της. Τοιουτοτρόπως αντιμετωπίζεται ο αγώνας μεταξύ των ειδωλολατρών προσκυνητών της ύλης και των αληθινών προσκυνητών του θεϊκού πνεύματος με μανιχαϊστικό τρόπο.

Ο Said Qutb, ηγετικό μέλος της Μουσουλμανικής Αδελφότητας υπερασπίσθηκε το1948 την «καθαρή» ισλαμική κοινωνία και απέρριψε τον δυτικό τρόπο ζωής ως «υλιστική ειδωλολατρεία». Κατά την γνώμη του η Δύση είναι ένας τεράστιος οίκος ανοχής, γεμάτος με κτηνώδη λαγνεία, απληστεία και εγωισμό. Στην Δύση έχει αναβιβασθεί η ανθρώπινη νοημοσύνη σε θεότητα, ο μουσουλμάνος εκφράζει την πεποίθηση, ότι όλα αυτά θα περατωθούν στο μέλλον, όταν θα κυριαρχήσει ο αληθινός θεός μέσω των νόμων του.

5. Συμπεράσματα

1.Ο Πολιτισμός της Δύσης δεν είναι μονόπλευρα «μηχανιστικός» (ή «τεχνολογικός») , όπως ισχυρίζονται οι πολυποίκιλοι εχθροί του, αλλά έχει πολλές εκφάνσεις και πολλούς πυλώνες : ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ , Δημοκρατία /Παρλαμεντασριμός, Ατομο (Ατομοκεντρισμός), Πολίτης, βασικές ατομικές ελευθερίες, βασικά ανθρώπινα δικαιώματα, διαχωρισμός των εξουσιών, κράτος του δικαίου, υψηλό βιοτικό επίπεδο, υπερεξελιγμένη παιδεία (σχολεία, πανεπιστήμια, κέντρα ερευνών ) δημιουργικότητα,υψηλές τεχνολογίες, επιστημονικές επιτεύξεις ανωτάτου επιπέδου, πλουσιότατη λογοτεχνία, καλές τέχνες, αρχιτεκτονική, απαράμιλλη μουσική κλπ.

2. Οι εχθροί του Πολιτισμού της Δύσης την αντιμάχονται με «επιχειρήματα» στην ουσία κοινά : μονόπλευρα ορθολογιστική, παραμελεί την πίστη και τον άνθρωπο,αθεϊστική, υλιστική, χρησιμοθηρική, κρύα, απάνθρωπη, ρίζα όλων των κακών, «μηχανιστική «-τεχνολογική», οι άνθρωποι έχουν μετατραπεί σε μηχανές, οι επιστημονικές γνώσεις της Δύσης είναι κατώτερες από την «γνώση της καρδιάς», ειδωλολατρική, τιμωρητέα κλπ.

3.Τα «επιχειρήματα» των εχθρών του Πολιτισμού της Δύσης είναι πρωτίστως θρησκευτικά, θεολογικά, υπερεθνικιστικά, εν μέρει ρατσιστικά και γενικά παραλογιστικά και εκφράζουν στο βάθος τους συμπλέγματα πολιτισμικής και επιστημονικής κατωτερότητας καθώς και πρωτόγονα αισθήματα φθόνου και φόβου.

4. Ειδικά όλες οι απόψεις των Ρώσων αντιδυτικών σημειώνονται και στην Ελλάδα σε ορθόδοξους κληρικούς και θεολόγους καθώς και σε υπερεθνικιστές (Ελληναράδες).

Πηγές

-Fritz Stern, Kulturpessimismus als Gefahr, Eine Analyse nationaler Ideologie in Deutschland, Bern et alt., 1963
-Ahmed Rashid, Taliban, Afganistans Gotteskrieger und der Dschihad, München 2004, S. 350,353
-Gordon A. Craig, Über die Deutschen, München 1982, S. 286
-Isaiah Berlin , Das krumme Holz der Humanität, Kapitel der Ideengeschichte, Frankfurt/M,, 1992, S. 306ff.
-Th. G. Masaryk, Zur russischen Geschichts- und Religionsphilosophie,
Soziologishe Skizzen, Jena 1913, Band 2, S. 812
-F. Dostojewski, Aufzeichnungen aus dem Kellerloch, Stuttgart, 1984, S. 52.
-D. Benjamin / S. Simon, The Age of Sacred Terror, New York, 2002, S. 1, 68, 207
-G. Kepel, Der Prophet und der Pharao, Das Beispiel Ägypten : Die
Entwicklung des muslimischen Extremismus, München /Zürich, 1995, S. 47
-Ian Buruma / Avishai Margalit, Okzidentalismus, Der Westen in den Augen seiner Feinde ( Orig. : Occidentalism. The West in the Eyes of ist Enemies, New York,, 2004), München / Wien, 2005, S.20ff., 55 ff., 79 ff., 103 ff.

Καθημερινή (10.11.16)

—————————————————————————-

Πυλώνες του Δυτικού Κύκλου Πολιτισμού (Δύση)

Σύμφωνα με την συχνά αναφερθείσα μεθοδική αρχή consensus doctorum et professorum (ομοφωνία των διδακτόρων και καθηγητών)
, διατυπωθείσα στα έγκριτα επιστημονικά λεξικά και στα πανεπιστημιακά εγχειρίδια, ανήκουν στους πυλώνες του Δυτικού Κύκλου Πολιτισμού (Δύσης) πρωτίστως τα εξής στοιχεία :
α) Ο γνωστότατος αρχαίος ελληνικός πολιτισμός ( Ιωνία, Αθήνα, Κάτω Ιταλία,Σικελία, Αλεξάνδρεια ) ,
β) Ο ρωμαϊκός πολιτισμός (πρωτίστως το Jus Romanum (Ρωμαϊκό Δίκαιο),
γ) Η Παλαιά Διαθήκη ( στην ουσία η μυθολογία των Εβραίων και μία από τις δύο βάσεις του Χριστιανισμού),
δ) Η Νέα Διαθήκη (η πρυτανεύουσα βάση του Χριστιανισμού) και
ε) Ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός ( Αγγλία, Γαλλία, Γερμανία (στην Φιλοσοφία) και ΗΠΑ). Αυτός έχει μέσω της απελευθέρωσης του ανθρώπου από το σκοτάδι του Μεσαίωνα και επί τη βάσει του Jus rationis (Δίκαιον του Ορθού Λόγου =ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ) αλλάξει την πορεία της παγκόσμιας ιστορίας και έχει δημιουργήσει τις σταθερές βάσεις για την γενική ανωτερότητα του Δυτικού Κύκλου Πολιτισμού πρώτα από όλα στις επιστήμες και ειδικά στις υψηλές τεχνολογίες.

Δημοσιευθέν συχνά στον ηλεκτρονικό τύπο , τελευταία στην Καθημερινή (9.7.17).

 

 

Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και οι Εχθροί του, Αντιπαράθεση με τον Θεολόγο και Φιλόσοφο Χ. Γιανναρά, Οικουμενικός Πατριάρχης και Διαφωτισμός

Ο κοσμοϊστορικός ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ και οι εχθροί του

Defensio Lucis  Aeternae Occidentalis versus “lucis sancti” orientalis virorum obscurorum theologorum orthodoxorum balkanorum

( Υπεράσπιση του Αιωνίου Φωτός της Δύσης κατά του ανατολίτικου “αγίου φωτός” των σκοταδιστών βαλκανίων ορθόδοξων Θεολόγων )

Μία συστηματική, νηφάλια και εκλαϊκευμένη επιστημονική θεώρηση

1. Προοίμιον

Το παρόν ειδικό σχόλιο αποτελεί μίαν ακαδημαϊκή αντιπαράθεση με την διαρκή δυσφήμιση του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού εκ μέρους του Θεολόγου και Φιλόσοφου κ. Χ. Γιανναρά. Επισημαίνω τον ακαδημαϊκό τρόπο της αντιπαράθεσης, κάτι που δεν εφαρμόζεται ούτε στον πολιτικό στίβο, ούτε στον ελληνικό τύπο, ούτως ή αλλως ούτε στο διαδίκτυο, όπου επικρατεί ένα κλίμα του συγκρουσιασμού, των αντεγκλήσεων, των διαστρεβλώσεων και των προσωπικών προσβολών.

Το σχόλιο αφορά μόνον την εχθρική τοποθέτηση του κ. Γιανναρά στην επιφυλλίδα του έναντι του Διαφωτισμού, τον οποίο κατηγορεί σχεδόν για όλα τα κακά του κόσμου και γενικά έναντι του ατομοκεντρισμού και του φιλελεύθερου πνεύματος της Δύσης αενάως ηθικολογώντας χωρίς να παρουσιάσει ένα καλύτερο κοινονικοπολιτικό και οικονομικό σύστημα, ενώ σημειώνεαι μία τάση συμπάθειας σε αυταρχικούς πολιτικούς (Πούτιν, Ερντογκάν), εν μέρει και σε ολοκληρωτικά συστήματα. Εως τώρα δεν έχει γράψει, τί είναι κατά την γνώμη του ο Διαφωτισμός.

Περίμενα ματαίως πέντε έτη ελπίζοντας, ότι κάποιος θα έκανε την απαραίτητη συστηματική αντιπαράθεση με τις σκοταδιστικές θέσεις του κ. Γιανναρά, αλλά τελικά αποφάσισα να το κάνω εγώ, ειδάλλως θα περίμενα έως την μεταφυσική, υπερβατική και φαντασιακή «Δευτέρα Παρουσία».

Τί σημαίνει άραγε η έννοια Διαφωτισμός ; Πότε,σε ποιές χώρες και διατί έχει εμφανισθεί ο Διαφωτισμός ; Ποιά είναι τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα και οι καθοριστικές επιτεύξεις του ; Διατί τον μισούν οι ιεράρχες και οι θεολόγοι του Ρωμαιοκαθολικισμού και ιδιαιτέρως της Ορθοδοξίας ; Διατί δεν υφίστασται ουδεμία σχέση μεταξύ των ιδεών του ατομοκεντρικού Διαφωτισμού και των αρχών των ολοκληρωτικών συστημάτων ; Είναι οι βασικές ιδέες του Διαφωτισμού παρωχημένες, όπως ισχυρίζονται οι εχθροί του ; Είναι η Μεταφυσική και ο Μυστικισμός του Χριστιανισμού και ιδιαιτέρως της Ορθοδοξίας επαρκείς και κατάλληλοι να αντικαταστήσουν στον 21οαι. τον ήδη υλοποιημένο Διαφωτισμό ; Επιδιώκουν στα σοβαρά να επανέλθουν στο Μεσαίωνα ;

2. Εννοια του Διαφωτισμού

α) Υπό την ευρύτερη έννοια σημαίνει ο Διαφωτισμός την ατομική επιδίωξη μίας αυτοτελούς νοημοσύνης του ανθρώπου. Τον ευστοχότερο ορισμό του Διαφωτισμού έχει διατυπώσει ο Γερμανός ο κορυφαίος Φιλόσοφος Ιmmanuel Kant : « έξοδος του ανθρώπου από την αυθυπαίτια ανωριμότητητά του». Πέραν τούτου μας διδάσκει ο Kant : «Ανωριμότητα είναι η ανικανότητα να χρησιμοποιήσει κανείς το νου του χωρίς την καθοδήγηση από κάποιον άλλον».

Κάθε Διαφωτισμός προϋποθέτει Κριτική στις κυριάρχουσες επίσημες απόψεις περί της φύσης, του ανθρώπου, της κοινωνίας, του κράτους, του θεού (των θεών), των ηθικών και των νομικών κανόνων. Κανόνες , οι οποίοι προέρχονται από έξω, από άλλους αποτελούν «χειροπέδες μίας παντοτινής ανωριμότητας» (Kant).

Ο Διαφωτισμός διακηρύττει την πρόοδο της κοινωνίας και της ανθρωπότητας ως μία χρονοβόρα διαδικασία και πρεσβέυει την βασική άποψη, ότι ο νους (ΛΟΓΟΣ) είναι σε κάθε άνθρωπο έμφυτος και ότι η ΑΥΤΟΝΟΜΙΑ του ανθρώπινου Λόγου (όχι ο θεός) αποτελεί την υψίστη εξουσία για τον άνθρωπο περί του τί είναι καλό ή κακό , αληθές ή ψευδές. Αλλά μονον η κατάλληλη παιδεία οδηγεί σε τέτοια ανθρώπινη ικανότητα.

β) Συγκεκριμένα πρόκειται για ένα διανοητικό και φιλοσοφικό κίνημα, το οποίο αντανακλούσε τις οικονομικές, και πολιτικές επιδιώξεις του Τρίτου κοινωνικού στρώματος και δη του αστικού στο πλαίσιο της χειραφέτησής του από τα δεσμά του φεουδαλικού απολυταρχισμού.
Ως διανοητικό κίνημα έχει εμπεδωθεί ο Διαφωτισμός μέσω συνεχούς και άκρως επιτυχούς σύγκρουσης με τον Σχολαστικισμό , τη Μεταφυσική, το Μυστικισμό, το μονοπώλιο της «Αλήθειας» και γενικά με την καθυστέρηση και το ΣΚΟΤΟΣ του Χριστιανισμού και δη του Ρωμαιοκαθολικισμού. Δεν είναι λοιπόν τυχαίο που αυτό το κίνημα έχει άμεση σχέση με το πραγματικό Φως του ανθρώπινου λόγου και της επιστήμης κατά του φαντασιακού και «υπερβατικού» «φωτός του αγίου πνεύματος», δηλαδή κατά του ΣΚΟΤΑΔΙΣΜΟΥ, ο οποίος ακόμη επικρατεί στις χώρες με ορθόδοξη παράδοση “από τηνΚρήτη έως το Βλαδιβοστόκ ” (Στέλιος Ράμφος) καθώς και στις ισλαμικές χώρες.

Τοιουτοτρόπως έxει αυτονομασθεί η Εποχή του Διαφωτισμού ως «the Age of enlightenment“, „ le siegle des lumieres“ή „siecle eclaire“(γαλλ.), „Aufklärung“(γερμαν.), „Illumιnismo“(ιταλ.) , „Illustracion“ (ισπαν.) και „prosvetschenije“(ρως.)

3. Ιστορικές ρίζες και βάσεις του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού

Η Ιστορία της Φιλοσοφίας στην Ευρώπη αξιολογεί γενικά την αρχαία ελληνική Φιλοσοφία και ιδαιτέρως τους Σοφιστές ως την πρώτη ρίζα του Διαφωτισμού. Κατά την γνώμη μου έχει ο αρχαίος ελληνικός Διαφωτισμός τις ρίζες του στον Υλισμό των Φιλοσόφων της Ιωνίας, έπονται ο Δημόκριτος, ο Επίκουρος και ιδίως οι Σοφιστές . Σύμφωνα με τον Εγελο είναι οι Σοφιστές οι φορείς του αρχαίου ελληνικού Διαφωτισμού).

Κατόπιν αναφέρονται η Αναγέννηση και το κίνημα του Ανθρωπισμού (Humanismus) μέσω της νέας Εικόνας του ανθρώπου και δη του ανθρώπου με εξελιγμένη ΑΥΤΟΠΕΠΟΙΘΗΣΗ και μεγάλη γενική μόρφωση, κάτι που αντιτίθετο διαμετρικά στην χριστιανική Εικόνα του ανθρώπου.
Ο Διαφωτισμός έχει στηριχθεί εκτός τούτου σε επιτεύξεις των φυσικών επιστημών (Galilei ως εμπεδωτής της σύγχρονης φυσικής επιστήμης μέσω του πειράματος), Keppler (ηλιοκεντρισμός), Newton (νόμος της έλξης-βαρύτητας, «Philosophiae naturalis principia methematica» : “Μαθηματικές Αρχές περί της Φιλοσοφίας της Φύσης”, 1687 ) , οι οποίες έχουν κυριολεκτικά συγκλονίσει την κοσμοαντίληψη του Χριστιανισμού υπό την μορφή του Ρωμαιοκαθολικισμού. Ετσι προετοίμασαν το έδαφος για νέες φιλοσοφικές θεωρίες και για την ραγδαία εξέλιξη των επιστημών.

4. Αγγλία, η γενέτειρα του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού

Δεν είναι ευρέως γνωστό, ότι ο Διαφωτισμός έχει εξελιχθεί πολυδιάστατα πρώτα στην Αγγλία. Αυτός είναι ο λόγος, γιατί παρακάτω παρουσιάζω τους σημαντικότερους Αγγλους Διαφωτιστές, οι οποίοι ήταν στην κυριολεξία δάσκαλοι των Γάλλων Διαφωτιστών, σχετικά εκτενώς. Ετσι αποδίδω στους ήρωες και «αγίους» της ευρωπαϊκής προόδου και της επιστήμης φόρο τιμής.

Θα γίνει βαθμιαία αντιληπτό, ότι οι καθοριστικές οικονομικές πολιτικές και κοινωνικές αξίες του Δυτικού Κύκλου Πολιτισμού ύστερα από το Μεσαίωνα έχουν την αφετηρία στην Αγγλία.

Ηδη κατά το τέλος του 16ου αι. αρχισε η διαδικασία χειραφέτησης της αγγλικής αστικής τάξης, επί τη βάσει της παραγωγής και ταυτόχρονα έλαβε χώραν πρωτίστως μέσω της “Glorious Revolution” (¨Ενδοξη Επανάσταση”, 1688/1689) μία ελαφρά αστικοποίηση της αριστοκρατίας . Στο πέρασμα από τον 17ο προς τον 18οαι. έχει φθάσει ο αγγλικός Διαφωτισμός στο αποκορύφωμά του.

Αφετηρία του Διαφωτισμού ήταν ο FRANCIS BACON (16ος-17ος αι.), ο γενάρχης του αγγλικού υλισμού και σχεδόν όλων των εμπειρικών επιστημών. Στο διεθνώς γνωστότατο έργο του «Essays» (“Πονήματα”) εμπεδώνει την θεωρία του common sense (κοινός νους), η οποία έχει επηρεάσει πολύ την ευρωπαϊκή φιλοσοφική αντίληψη. Στο έργο του «Novum organum scientiarum» ( “Νέο Οργανον των Επιστημών”, 1620) , προτείνει ένα πρόγραμμα μεταρρύθμισης της επιστήμης με σκοπό τη ριζική μεταλλαγή των ανθρωπίνων και των κοινωνικών σχέσεων. Το σχεδόν απίστευτο έγκειται στην προσπάθειά του, να συμβάλλει μέσω φιλοσοφικών γνώσεων στον εκμοντερνισμό της παραγωγής ( «Nova Atlantis»). Σήμερα ονομάζεται αυτό Πρακτική Φιλοσοφία (στην Ευρώπη υπάρχουν ήδη τέτοιες πανεπιστημιακές έδρες). Ο Bacon έχει διατυπώσει και το εξής διάσημο : «Γνώσις είναι ισχύς».

Ακολούθησε o THOMAS HOBBES (επίσης 16ος-170ς αι. ), ο οποίος έχει εξελίξει τις απόψεις του F.Bacon μεν περαιτέρω, αλλα ήταν αντίθετος με μερικές θεϊστικές τάσεις του Bacon. Απαίτησε να εκδιωχθεί η Θρησκεία από την Φιλοσοφία, η οποία δέον να ασχολείται με τα σώματα, εννοώντας όχι μόνον το ανθρώπινο (φυσικό) , αλλά και το κρατικό (τεχνητό) σώμα, το οποίο δημιουργείται μέσω συνθηκών μεταξύ των ανθρώπων. Επομένως προτείνει την «Philosophia naturalis» (“Φιλοσοφία της Φύσης”) και την «Philosophia civilis» (“Φιλοσοφία του Πολίτου”.
Τα σπουδαιότερα συγγράμματά του είναι «The Elements of Law, nature and politics» ( “Τα Στοιχεία του Δικαίου, της Φύσης και της Πολιτικής”), «De cive» (Περί του Πολίτου”) και το περιβόητο «Leviathan» , στο οποίο εμπεδώνεται μία νέα Θεωρία του κράτους. Ταυτοχρονα απορρίπτει τη μεσαιωνική θεολογική ψευτοθεωρία του κράτους. Εν ολίγοις το ξήλωμα των παρωχημένων και άχρηστων θεολογικών απόψεων συντελείται βαθμιαία, μεθοδικά και συστηματικότατα και τελικά επιτυχέστατα.

Ο σημαντικότερος Φιλόσοφος του αστικού κοινωνικού στρώματος στα τέλη του 17ουαι. ήταν o John Locke. Το έργο του «An essay concerning human understanding»(” Πόνημα περί της ανθρωπίνης νοημοσύνης”) εμπεδώνει την Σενσουαλιστική Γνωσιοθεωρία, η οποία αποτελεί το φονταμέντο της Φιλοσοφίας του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού και ιδιαιτέρως του Σενσουαλιστικού Υλισμού. Εκφράζει αντίθεση στον ισχυρισμό του Descartes, ότι οι ιδέες είναι σε κάθε άνθρωπο έμφυτες. Και όμως αυτός παραμένει ένας ιδεαλιστής Φιλόσοφος, γιατί διαπιστώνει, ότι υπάρχουν δύο αλήθειες : μια την οποία εκλαμβάνει η ανθρώπινη νοημοσύνη από τη μια μεριά και η η αλήθεια της “θεϊκής αποκάλυψης” από την άλλη μεριά.

Στο σημαντικότατο για την ευρωπαϊκή Θεωρία του κράτους και την Θεωρία του φυσικού Δικαίου (“φύσει δίκαιον”) συγγράμματός του «Two treatises of government»( (“Δύο μελέτες περί της κυβερνήσεως”) πρεσβεύει την άποψη, ότι το κράτος βασίζεται σε μίαν συνθήκη μεταξύ του λαού και του άρχοντα, και ότι πρέπει να υπάρχουν δύο εξουσίες, η νομοθετική και η εκτελεστική. Είναι η πρώτη φορά που έχει διατυπωθεί κάτι τέτοιο στη νεώτερη ευρωπαϊκη ιστορία. Ονομάζει ένα τέτοιο κράτος «κράτος του Λόγου» (ratio).
Ενα από τα σπουδαιότερα καθήκοντα του κράτους είναι κατά την γνώμη του η προστασία του δικαίου της ατομικής ιδιοκτησίας. Αυτό ανταποκρίνεται
πλήρως στα ταξικά συμφέροντα της ανερχόμενης αστικής τάξης και του
καπιταλισμού.

Επονται Μασόνοι και Ντεϊστές (π.χ. Anthony Collins, Matthews Tindal, John Toland et alt.), οι οποίοι έχουν επιτεθεί μετωπικά, εντατικά και συστηματικά εναντίον της Θρησκείας και της Σχολαστικιστικής Θεολογίας, την οποία θεωρούσαν ως το μεγαλύτερο εχθρό τους. Εν ολίγοις : Η κατατρόπωση της σχολαστικιστικής Θεολογίας αποτελούσε την conditio sine qua non για την εμπέδωση της επιστημονικής γώσης και μεθοδολογίας.

Οι Αγγλοι συνέχισαν την αποδόμηση της Θρησκείας και της Θεολογίας της και στον τομέα της Ηθικής Φιλοσοφίας απορρίπτοντας ό,τι έχει σχέση με την
μεσαιωνική χριστιανική ηθική. Εδώ πρωτοστάτησαν ο ιατρός Bernard de Mandeville και ο κόμης Shaftesbury. Ο πρώτος εκφράζει στο σύγγραμμά
του «The Fable of the Bees : or Privat Vices, Public Benefits» (“Το Παραμύθι των Μελισσών : Προσωπικά Αμαρτήματα ως Δημόσια Πλεονεκτήματα”) ισχυρό μίσος και μεγίστη απέχθεια έναντι της αφάνταστης υποκρισίας της χριστιανικής ηθικής και διατυπώνει την άποψη, ότι εγωϊσμός, απάτη, απληστία κλπ. είναι
ανθρώπινα φαινόμενα όμως υπερεξελιγμένα σε ιερείς, πλουσίους και πολιτικούς.
Μόνον σε μερικές περιπτώσεις υπερβάλλει θέλοντας να αντιμετωπίσει τέτοιες συνήθειες μόνον μέσω νόμων και της κρατικής εξουσίας. Ο εγωϊσμός, όπως ο Μ. τον αντιλαμβάνεται, που δεν αντιτίθεται στους νόμους , μπορεί κάλλιστα να συμφωνεί στα πλαίσια της ανθρώπινης κοινωνίας με το γενικό συμφέρον.

Ο ντεϊστής Shaftesbury απορρίπτει και τον Υλισμό και την χριστιανική ηθική και νομίζει, ότι το ηθικό είναι σε κάθε άνθρωπο έμφυτo.Kατά την γνώμη του, έχει κάθε άνθρπος την δυνατότητα να εκλάβει μέσω του Λόγου του, ποιές δκές του ή ξένες πράξεις είναι στην αστική κοινωνία επιτρεπτές και ηθικές. Σκοπός του είναι να επιτευχθεί στην κοινωνία ο ανθρωπισμός.

Στην περαιτέρω εξέλιξη του Εμπειρισμού, του Σενσουαλισμού και του Σκεπτικισμού (αντίπαλος της Μεταφυσικής) έχει συμβάλλει και ο Φιλόσοφος, Οικονομολόγος και Ιστορικός David Hume , ο οποίος έχει ασκήσει επιρροή ακόμη και στις φιλοσοφικές αντιλήψεις του I.Kant (κυρίως στο έργο του «Kritik der reinen Vernunft») , στον ευρωπαϊκό Θετικισμό και στην Αναλυτική Φιλοσοφία.

Ο πιο γνωστός αντίπαλος του Αγγλικού Διαφωτισμού ήταν αυτονοήτως ένας κληρικός, ο επίσκοπος George Berkeley, υπέρμαχος φυσικά της Υποκειμενικής Ιδεαλιστικής Φιλοσοφίας. Στο κύριο έργο του «Treatise concerning the principles οf human knowledge» (“Μελέτη περί των αρχών της ανθρώπινης γνώσεως”, 1710) απορρίπτει την ύπαρξη μίας αντικειμενικής πραγματικότητας και ισχυρίζεται, ότι αυτό που γενικά ονομάζουμε πραγματικότητα αποτελεί
μόνον μία σύνδεση αισθημάτων, τα οποία προκαλεί ο Θεός στο ανθρώπινο μυαλό ! Σε αυτή την μεσαιωνική σχολαστική αντίληψη βασίζεται η «Γνωσιοθεωρία» του. Σε τέτοιο καθυστερημένο επίπεδο εστιάζεται ακόμη (ίσως και αιωνίως) και η θεολογική Μεταφυσική της Ορθοδοξίας.

Οι πρυτανεύουσες απόψεις των Αγγλων (και Σκωτσέζων) Διαφωτιστών έχουν εκφρασθεί αργότερα με συνέπεια και συστηματικότητα από άλλους Φιλόσοφους, όπως π.χ. από τον Jeremy Bentham και τον John Mill.

Ο Jeremy Bentham («An Introduction to the Principles of Morals and Legislation“( ” Εισαγωγή στις Αρχές της Ηθικής και της Νομοθεσίας “) έγινε διεθνώς φημισμένος ως θεμελιωτής του Ηδονιστικού Ουτιλιταρισμού (Ηδονιστικός Ωφελιμισμός ). Σύμφωνα με την Αρχή του Ωφελιμισμου εξαρτάται η ηθική ποιότητα των ανθρωπίνων πράξεων από το εάν μεγενθύνουν την ευτυχία όλων των Ατόμων, τα οποία έχουν κάποια σχέση με αυτές. Σύμφωνα με την δική του αντίληψη περί του „καλού του συνόλου“ αυτό εξαρτάται από τα συμφέροντα των πολιτών. Μέσω του Ουτιλιταρισμού ερμηνεύεται θεωρητικά το ανθρώπινο πράττειν υπό το νόημα , ότι η επίτευξη του Οφέλου είναι το κινητήριο μοτίβο των πράξεών του. Εδώ σημειώνεται μία άμεση σχέση μεταξύ του Ατομοκεντρισμού και του Ωφελιμισμού.

Στην περαιτέρω επεξεργασία και εξέλιξη του αγγλικού Ουτιλιταρισμού έχει συμβάλλει και ο John Mill („Utilitarianism“ :”Ωφελιμισμός” “). Μεταξύ άλλων γράφει :“Θα ήθελα εκ νέου να επαναλάβω, ότι οι αντίπαλοι της Ωφελιμιστικής Αρχής σπάνια το αναγνωρίζουν : Οτι η ευδαιμονία, η οποία αποτελεί για τον ουτιλιταριστή μοραλιστή το ηθικόν μέτρον , δεν είναι η δική του ευδαιμονία του ενεργούντος, αλλά όλων των συμπραττόντων“.

Το κύριο μήνυμά τους είναι το εξής : Μεταξύ της ατομικής και της γενικής Ευδαιμονίας δεν επιτρέπεται ουδεμία αντίθεση, δηλαδή να σκέπτεται το συγκεκριμένο Ατομο φυσικά το δικό του, αλλά και ταυτόχρονα και το Οφέλημα για όλην την κοινωνία. Αυτό μπορεί να αξιολογηθεί ως διαλεκτική σχέση μεταξύ του συμφέροντος του Ατόμου και του συμφέροντος της κοινωνίας. Δηλαδή δεν
πρόκειται για μονόδρομο και εγωϊστικό συμφέρον.

Ο Bentham και o Mill έχουν θεμελιώσει τον αγγλικό Ουτιλιταρισμό, ο οποίος εκπέμπει ένα ενδιαφέρον μήνυμα : „ the greatest happines of the greatest number“ (” η μεγίστη ευτυχία για τον μέγιστο αριθμό” (ανθρώπων). Πρωτίστως μέσω αυτής της θεωρητικής τοποθέτησης έχει δικαιολογηθεί ο φιλελευθερισμός, σύμφωνα με τον οποίο η μεγέθυνση του Οφέλους του ενός μπορεί να επιφέρει την μεγέθυνση του Οφέλους όλης της κοινωνίας.

5. Γαλλικός Διαφωτισμός , Αποκορύφωμα και υλοποίηση του Ευρωπαϊκού Διαφωτισμού

Ο Γαλλικός Διαφωτισμός έχει δεχθεί μεγάλη ώθηση από την σύγκρουση μεταξύ του τρίτου κοινωνικού στρώματος και της φεουδαλικής απολυταρχικής Μοναρχίας, κάτι που ήταν καθοριστικό σε όλον τον 18οαι. Ο Διαφωτισμός έχει εμφανισθεί ως κίνημα των Γάλων διανοουμένων στη μεταβατική περίοδο από τον17ο προς τον 18ο.αι. σε συνδυασμό με την γενική κρίση του Ancien Régime και έφθασε στο
crescendo του μέσω της νικήτριας Αστικής Επανάστασης το 1789 και της καθολικής εγκαθίδρυσης της εξουσίας της αστικής τάξης.
Στην Γαλλία σημειώνεται μία ιδία μορφή του Διαφωτισμού, του οποίου το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό γνώρισμα ήταν ο ριζοσπαστισμός και ή άμεση επαφή με την πολιτική και την κοινωνική πραγματικότητα.

Διαπιστώνουμε συνολικά τρία βασικά στάδια του Γαλλικού Διαφωτισμού :

Το πρώτο στάδιο (πρώιμος Διαφωτισμός)

έχει ως χαρακτηριστικά στοιχεία α) μίαν κοσμοαντίληψη, η οποία έχει επηρεασθεί καθοριστικά από την σενσουαλιστική Θεωρία του Locke και β) την απόρριψη του Ρασιοναλισμού του Descartes. Ο γαλλικός τρόπος ζωής , όπως η απόλαυση hic et nunc και όχι σε ένα φαντασιακό μεταθανάτιο «παράδεισο» καθώς και ο αντιμεταφυσικαλισμός, ο αντικληρικαλισμός και ο αντιθεολογισμός απαιτούσαν στην ουσία κοινωνιολογικές, υλιστικές, αντιμεταφυσικές, αθεϊστικές και αντιθρησκευτικές θεωρίες.

Ο πρώτος θεωρητικός του Γαλλικού Διαφωτισμού ήταν ο Pierre Bayle («Dictionnaire historique et critique» : “Ιστορικό και κριτικό Λεξικό” 1697) έχει πρωτοστατήσει στην παραλαβή του αγγλικού common sense, έχει συμβάλλει επιτυχώς στην κονιορτοποίηση της Σχολαστικιστικής Μεταφυσικής και έχει διατυπώσει εντόνως την άποψη , ότι η αθεϊστική κοινωνία γρήγορα θα επικρατήσει, γιατί οι αθεϊστές είναι έντιμοι, ενώ η θρησκεία έχει μέσω της δεισιδαιμονίας και της ειδωλολατρικής λειτουργίας στις χριστιανικές εκκλησίες εξαθλιώσει από ηθική άποψη τον άνθρωπο.

Μερικά έτη αργότερα εμφανίσθηκε στο σκηνικό των Διαφωτιστών ο Bernard Le B. De Fontenelles με τρία σημαντικά συγγράμματα ( „Digression sur les
Anciens et les Modernes „(” Θεώρηση των Παρελθόντων και των Συγχρόνων”),„Histoire des oracles“ ( “Ιστορία των Μαντειών” ) και „ “De l`origine des fables“ ( “Περί της προελεύσεως των παραμυθιών”), στα οποία ασχολείται κυρίως με την βαθμιαία εξέλιξη του ανθρωπίνου πνεύματος υπό το νόημα της Προόδου. Εδώ πρόκειται για τον πρώτο Φιλόσοφο, ο οποίος έχει ανακαλύψει την Πρόοδο ως βασικό νομοτελειακό κανόνα της ιστορίας της ανθρωπότητας. Αυτή η λίαν καινότομη άποψη έχει περαιτέρω εξελιχθεί ιδιαιτέρως από τον Φιλόσοφο Holbach φιλοσοφικά καθώς και πολιτικά με ριζοσπαστικό τρόπο.

Με τον μεγάλο ρόλο της Προόδου στην ανθρώπινη ιστορία έχει ασχοληθεί υπό τον φακό της Ιστορίας της Φιλοσοφίας και ο Condorcet στο έργο του „Esquisse des progres de l`esprit humaine“ ( “Σχέδιο μίας παρουσιάσεως της προόδου του ανθρωπίνου λόγου”).

Αλλά ο σημαντικότερος Γαλλος Διαφωτιστής («Πατριάρχης» του Γαλλικού Διαφωτισμού ) στο πρώτο ήμισυ του 18ου αι. ήταν ο Voltaire ( François-Marie ) , ο οποίος αποφάσισε να πάει στην Αγγλία για τρία χρόνια (1694-1778), όπου έχει ασχοληθεί υπό το νόημα σπουδών συστηματικά με τη νέα Φυσική Επιστήμη του Newton και με την σενσουαλιστική Γνωσιοθεωρία του Locke. Δηλαδή έχει αναγνωρίσει τους Αγγλους ως Φωτοδότες της επιστημονικής σκέψης.
Εχοντας μία τόσο ισχυρή επιστημονική βάση κατόρθωσε να συνδυάσει το νέο Φυσικό Δίκαιο (φύσει δίκαιον, jus naturae, jus naturalis) , με την Εμπειρία και τελικά με τον ανθρώπινο Λόγο . Αντικειμενικά έχει προετοιμάσει μίαν άκρως πειστική φιλοσοφική επιχειρηματολογία για την δημιουργία της αστικής κοινωνίας και για την εγκαθίδρυση του αστικού κράτους. Αρχισε ήδη να κινείται βαθμιαία από την Θεωρία στη μελλοντική Πράξη.

Και ο Voltaire αξιολογεί την θρησκεία ως πηγή της δεισιδαιμονίας, του φανατισμού, της κακίας, της αμάθειας και της καταπίεσης του λαού. Γι αυτόν ήταν πρωταρχικός σκοπός να απελευθερώσει την ανθρωπότητα (όχι μόπον τον γαλλικό λαό) μεταξύ άλλων και από την θρησκευτική δεισιδαιμονία και την αδιαλλακτικότητα της χριστιανικής εκκλησίας.
Και όμως είπε τουλάχιστον μια φορά, ότι η θρησκεία είναι κατάλληλη και απαραίτητη για την χειραγώγηση και διοίκηση του λαού. Δηλαδή δεν ήταν μόνον θωρητικός, αλλά και πραγματιστής.

Σε σύγκριση με τον Voltaire ήταν ο Charles de S. de Montesqieu μόνον εν μέρει Διαφωτιστής. Στο έργο του «De l`esprit des lois“ (” Περί του πνεύματος των νόμων”) έχει αναπτύξει την άποψή περί των τριών εξουσιών νομοθετική, εκτελεστική και δικαστική εξουσία, κάτι που έχει όχι αμέσως αλλα τον 19ο και τον 20αι. αναγνωρισθεί ως υπόδειγμα φιλελεύθερης αστικής Θεωρίας του κράτους.

Το δεύτερο στάδιο του Γαλλικού Διαφωτισμού

είχε ως αφετηρία το «Code de la nature» του Morely και τον Jean-Jacques Rousseau ,του οποίου η συμβολή στις επιτυχίες του Διαφωτισμού πρωτίστως μέσω του πολιτικού συγγραμμάτου „Contrat social“ (“Κοινωνικό Συμβόλαιο”) καθώς και των άλλων έργων του „Discours sur les sciences et les arts“ (“Μελέτη περί των επιστημών και των καλών τεχνών”, 1750) , „Discours sur l`origine et les fondements de l` inégalité parmi les hommes“ ( “Μελέτη περί της προελεύσεως και των βάσεων της ανισότητος μεταξύ των ανθρώπων”, 1754), «Nouvel Héloise» και „Emile“ ήταν όντως τεράστια και καθοριστική.

Ετσι έχει αυτός ενδυναμώσει το ιδεολογικό και πολιτικό υπόβαθρο του αναγκαίου αγώνα της αστικής τάξης κατά του φεουδαλικού απολυταρχικού συστήματος, το οποίο εμπόδιζε την εξέλιξη των παραγωγικών δυνάμεων και την αλλαγή του κοινωνικοπολιτικού status quo. O Rousseau ήθελε μία κοινωνία ισότιμων και μορφωμένων πολιτών χωρίς πλούσιους και φτωχούς, χωρίς καταπίεση, όπου θα ίσχυε η “Volonté Générale” (“Γενική Βούληση”) και όχι η “Volonté de tous” (“Βούληση όλων”) που σημαίνει το άθροισμα των βουλήσεων των πολιτών σε ένα κράτος. Θα μπορούσαμε να το διατυπώσουμε και διαφορετικά : Συμφέρον του συνόλου (Δημόκριτος) ή «το κοινόν καλόν» (Αριστοτέλης), αλλά οι Φιλόσοφοι και οι Πολιτολόγοι της ανερχόμενης αστικής τάξης ήθελαν οπωσδήποτε να επισημάνουν την παναθρώπινη πτυχή των αστικών επιδιώξεων και εννοιών (επιτυχέστατο τέχνασμα ιστορικών διαστάσεων ). Ετσι κατόρθωσαν να ομιλούν και να ενεργούν όχι μόνον στο όνομα της αστικής τάξης , αλλά και στο όνομα όλου του λαού.

Στα πλαίσια του διαφωτιστικού κινήματος υπήρχε και μία πτέρυγα των οπαδών του Μηχανιστικού Υλισμού ( J.de la Mettrie, C. Helvetius, D`Holbach και ο σημαντικότερος από όλους ο Denis Diderot). Αυτοί είχαν ως βάση της τοποθέτησής των την φυσική του Descartes, την Θεωρία περί της Φυσικής του Newton και τον Υλιστικό Σενσουαλισμό του Locke. Οι υλιστικές ή και ντεϊστικές απόψεις τους έχουν ασκήσει καθοριστική επιρροή στην γαλλική νεολαία της προεπαναστατικής εποχής.

Αυτό έχει συντελεσθεί πρώτα από όλα μέσω της
περίφημης «Encyclopédie ou Dictionnaire raisonné des sciences, des arts et des métiers“ (“Εγκυκλοπαίδεια ή εξηγητικό Λεξικόν των επιστημών , των καλών τεχνών και των επαγγελμάτων” , 1751-1772) με , την οποία εξέδωσαν o Diderot και D` Alembert, αλλά έχουν συμετάσχει με άρθρα σχεδόν όλοι οι Διαφωτιστές. Κυρία επιδίωξη ήταν η μόρφωση όλου του λαού επί τη βάσει επιστημονικών γνώσεων και κατά της χριστιανικής Μεταφυσικής και γενικά κατά του θρησκευτικού σκοταδισμού. Μέσω αυτού του αξιοθαύμαστου επιστημονικού έργου έχει λάβει χώραν ίσως το πιο δυνατό χτύπημα κατά της σκοταδιστικής Θεολογίας. Το τραύμα των εκπροσώπων των κληρικών και της Θεολογίας εστιάζεται τόσο βαθειά στη ψυχή τους που ακόμη και σήμερα τρομάζουν, όταν ακούν τη λέξη ΕΓΚΥΚΛΟΠΑΙΔΕΙΑ, ή όταν κάποιος μιλάει για εγκυκλοπαιδική μόρφωση, την οποία προσπαθούν να υποβιβάσουν και να συκοφαντήσουν , υπογραμμίζοντας τη «γνώση» περί φαντασιακών και ψευτοδιανοητικών και μεταφυσικών αερολογιών. Μπορούμε να συγκρίνουμε την γαλλική Εγκυκλοπαίδεια με μίαν ατομική βόμβα κατά του σκοταδισμού.
Το διαφωτιστικό Ius Rationis (Δίκαιο του Ορθού λόγου : ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ) ή το ΦΩΣ του ανθρωπίνου ΛΟΓΟΥ έχει ολοσχερώς συντρίψει το “αγιον φως” ή στην ουσία τον θρησκευτικό σκοταδισμό.

Το τρίτο στάδιο του Γαλλικού Διαφωτισμού (Υλoποίηση)

έχει λάβει χώραν κάτω από την επίδραση του αμερικανικού εμφυλίου πολέμου για ανεξαρτησία και της εμπέδωσης ενός δημοκρατικού συστήματος στις ΗΠΑ ( «Virginia Declaration of Rights“ ) και έχει φθάσει στο αποκορύφωμά της μέσω της αστικής επανάστασης το 1789. Εμφανίσθηκαν άλλοι πρωταγωνιστές , όπως ο J.P.Marat, o J.P. Brisot , o A.N. de Condorcet και ο Abe E.J. Sieres, οι οποίοι έχουν ασχοληθεί στα συγγράμματά τους κυρίως με την αντικατάσταση του σάπιου φεουδαλικού συστήματος με το αστικό σύστημα. Εχει επίσης αποδειχθεί, ότι η αστική τάξη δεν ήταν ενιαία. Ηδη άρχισαν οι αντιπαραθέσεις και συχνά οι εξοντωτικές συγκρούσεις μεταξύ των Γιρονδίνων και των Ιακωβίνων (Maximilien Robespierre) .

Μία από τις μεγαλύτερες, αληθώς κοσμοϊστορικές επιτεύξεις της Αστικής Επανάστασης είναι η ατομοκεντρική „Déclaration des Droits de l’Homme et du Citoyen“, η οποία έχι συγκλονήσει τα φεουδαλικά καθεστώτα και τα εξωπραγματικά θεολογικά κατασκευάσματα. Ο θεοκεντρισμός έχει αντικατασταθεί εσαεί με τον υπέροχο ΑΝΘΡΩΠΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟ υπο την μορφή του ΑΤΟΜΟΚΕΝΤΡΙΣΜΟΥ.

Βαθμιαία έγινε αντιληπτό, ότι το “βασίλειο” της ανθρώπινης νοημοσύνης ήταν απλούστατα η εξουσία της αστικής τάξης, η ισότητα ήταν τελικά μόνον η ισότητα των πολιτών προ των δικαστηρίων, και γενικά έχει εγκαθιδρυθεί μία αστική και δημοκρατική Ρεπούπλικα, ένα κράτος του δικαίου, επί τη βάσει των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, των ελευθεριών των πολιτών και των τριών εξουσιών του κράτος.

Αλλά ο διαχωρισμός κράτους και εκκλησίας έχει επιτευχθεί πολύ αργότερα (1905) μέσω του “Loi relative à la séparation des Eglises et de l’Etat”.Οι εκκλησίες και κοινότητες των πιστών δεν είναι δια νόμου αναγνωρισμένες, το θρησκευτικό μάθημα καθώς και θρησκευτικά σύμβολα είναι στα σχολεία απαγορευμένα , και το κράτος δεν εισπράττει φόρους για την εκκλησία.

Η Ελλάδα είναι και σε αυτό το σημαντικότατο πεδίο καθυστερημένη, γιατί στο μυαλό του μεσαίου Νεοέλληνα εστιάζεται σχεδόν αρχετυπικά μία μεσαιωνική Εικόνα του Ανθρώπου και μία τελείως παρωχημένη σχολαστικιστική ορθόδοξη Κοσμοαντίληψη, η οποία εμποδίζει κάθε γνήσια και αποτελεσματική Πρόοδο μέσω βασικών, ριζικών και διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων αρχίζοντας με τον αναγκαιότατο διαχωρισμό Κράτους και Εκκλησίας. Χωρίς έναν ριζικό εξευρωπαϊσμό , εξορθολογισμό και εκσυγχρονισμό δεν έχει η Ελλάδα μέλλον.

Παρατήρηση : Τα περί του «ελληνικού Διαφωτισμού» είναι μεν γνωστά, αλλα από τεχνικούς λόγους δεν είναι δυνατό να αναφερθούμε εδώ και σήμερα και σ ´ αυτό το ιδιαίτερο θέμα.

Συμπεράσματα

1.Ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός ξεκίνησε από την Αγγλία, όπου έχουν διατυπωθεί συστηματικά οι φιλοσοφικές Θεωρίες Σενσουαλισμός, Εμπειρισμός, Σκεπτικισμός, Υλισμός, Ουτιλιταρισμός, Ντεϊσμός καθώς και ο Αθεϊσμός.

2. Οι βασικές απόψεις τουΑγγλικού Διαφωτισμού ήταν συγκεκριμένη έκφραση των οικονομικών , πολιτικών και κοινωνικών συμφερόντων της ανερχόμενης αστικής τάξης. Η εγκαθίδρυση του Παρλαμενταρισμού και η εμπέδωση της Βιομηχανικής Επανάστασης έχουν άμεση σχέση με τον Διαφωγτισμό.

3. Η κατατρόπωση της ολέθριας επιρροής της σκοταδιστικής Σχολαστικιστικής Θεολογίας και του χριστιανικού κλήρου σε όλον τον βίο ήταν η πρωταρχική και ευγενής επιδίωξη των Διαφωτιστών.

4. Οι Αγγλοι (και Σκωτσέζοι) Διαφωτιστές είναι οι πολιτισμικοί και επιστημονικοί κληρονόμοι των αρχαίων Ελλήνων Υλιστών Φιλοσόφων.

5. Ο Αγγλικός Διαφωτισμός είναι ατομοκεντρικός.

6. Ο Αγγλικός Διαφωτισμός και η υλοποίησή του στον πολιτικό στίβο έχουν συμβάλλει στην εμπέδωση βασικών ελευθεριών („civil liberties“) και δικαίων („rights of Englishmen“).

7. Ο Γαλλικός Διαφωτισμός έχει παραλάβει τις βασικές θεωρίες του Αγγλικού Διαφωτισμού, τις έχει συγκεκριμενοποιήσει και τελικά υλοποιήσει. Είναι σε σύγκριση με τον Αγγλικό Διαφωτισμό πιο ριζοσπαστικός, ποιό πολιτικός και πιο κοινωνιολογικός.

8. Ο Γαλλικός Διαφωτισμός έχει εκλάβει στοιχεία της όξυνσης των διενέξεων και συγκρούσεων μεταξύ της αστικής τάξης και του Ancien regime, είναι πιο συγκεκριμένος και αναδεικνύει μίαν εχθρική στάση έναντι της Θρησκείας.

9. Ο Γαλλικός Διαφωτισμός δώρησε στην ανθρωπότητα τον διαχωρισμό των εξουσιών σε ένα κράτος , τις βασικές ελευθερίες και τα ανθρώπινα δικαιώματα στην πιο ώριμη μορφή.

10. Γενικά έχει ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός εμπεδώσει τον ΣΚΕΠΤΙΚΙΣΜΟ, ο οποίος αυτονοήτως δέον να εφαρμοσθεί και σ αυτόν τον ίδιο υπό το νόημα, ότι και οι δικές του αξίες και αλήθειες δεν είναι απόλυτες και μοναδικές, εάν λάβουμε υπ όψη και τους άλλους κύκλους πολιτισμού.

11. Και όμως : Ο Διαφωτισμός έχει δημιουργήσει τις θεωρητικές και ιδεολογικές βάσεις του Κύκλου Πολιτισμού της Δύσης με την καθολική και αναμφισβήτητη ανωτερότητά του. Προσπάθειες να τον αντικαταστήσουν με ολοκληρωτικά συστήματα, έχουν αποτύχει παταγωδώς. Προς το παρόν δεν υφίσταται στην πραγματικότητα κανένα καλύτερο οικονομικό και κοινωνικοπολιτικό σύστημα.

12. Ο Διαφωτισμός έχει εμπεδώσει μία σύγχρονη Εικόνα του Ανθρώπου περαμερίζοντας την χριστιανική μεσαιωνική Εικόνα του Ανθρώπου , μία μοντέρνα αντίληψη περί του Ατόμου και του Πολίτου καθώς και μίαν σύγχρονη Κοσμοαντίληψη, ενώ η χριστιανική “εικόνα του ανθρώπου” και η χριστιανική κοσμοαντίληψη έχουν πεταχθεί στην ιστορική κάλαθο των αχρήστων.

13. Οι μεγαλύτεροι εχθροί του Διαφωτισμού ήταν το φεουδαλικό απολυταρχικό σύστημα με τους ιδεολόγους του, η ρωμαιοκαθολική Εκκλησία με τους Θεολόγους της (ο Διαφωτισμός τους έχει σπάσει εσαεί την ραχοκοκαλιά), τον παρελθόντα αιώνα τα ολοκληρωτικά συστήματα ως αντίπαλα της Ατομικότητας, των ελευθεριών και των δικαιωμάτων της (Φασισμός, εθνικοσοσιαλισμός και κομμουνισμός-λενινισμός-σταλινισμός) και είναι σήμερα η ορθόδοξη Εκκλησία ιδιαιτέρως η ρωσική με τους Θεολόγους της, το ολοκληρωτικό σύστημα στην Κίνα, το Ισλάμ , εν μέρει και άκρως συντηρητικοί ή πολιτισμικά καθυστερημένοι επιστήμονες ακόμη και στην Δύση.

14. Ματαίως και αδίκως συκοφαντεί ο Θεολόγος κ. Χρήστος Γιανναράς την αστική Δημοκρατία και τον καπιταλισμό, εκτός εάν σκέπτεται τις φαντασιώσεις του Πλάτωνα περί Φιλοσόφων κυβερνητών ή επιθυμεί την εποχή προ του Διαφωτισμού πού σημαίνει επιστροφή στον Σχολαστικισμό και τελικά στο Μεσαίωνα. Κατά τα άλλα είναι αυτονόητο, ότι οι Θεολόγοι καταπολεμούν λυσσωδώς τον Διαφωτισμό.

Πηγές

Παρακάτω αναφέρω μόνον μερικές από την Βιβλιοθήκη μου :

-John Locke, Bürgerliche Gesellschaft und Staatsgewalt, Leipzig 1980
-John Milton, Zur Verteidigung der Freiheit, Leipzig 1987
-Thomas Hobbes, Leviathan, I, II, Leipzig 1978
-Pierre Bayle, Verschiedene Gedanken über einen Kometen, Leipzig 1975
-J.Swift, Respektlose Schriften, Leipzig 1979
-G. Winstanley, Gleichheit im Reiche der Freiheit, Leipzig 1983
-Voltaire, Philosophisches Wörterbuch, Leipzig 1967
- Jean-Jacques Rousseau, Der Gesellschaftsvertrag, Leipzig 1984
-La Metrie, Der Mensch, Eine Maschine (franz.-deutsch), Leipzig 1984
-Die Welt der ENCYCLOPEDIE, Edit. Hans Magnus Enzensberger,
übers. Aus dem franz., ISBN 3-8218-4711-3, Frankfurt a.M.,2001 (έχει εκδοθεί από τον Denis Diderot και τον Jean le Rond d`Alambert).
-J. Roux, Freiheit wird die Welt erobern, Leipzig 1985
-W. Bahner, Aufklärung als europäisches Phänomen, Leipzig 1985
-Französische Aufklärung, Akademie der Wissenschaften, Leipzig 1974
-M. Geier, Aufklärung, Das Europäische Projekt, ISBN 978 3 498 02518 2, Hamburg, 2012
-Die Französische Revolution im Spiegel der deutschen Literatur, Leipzig 1979
-E. Cassirer, Die Philosophie der Aufklärung, Tüpbingen 1932
-P. Chaunu, La civilisation de l`Europe des lumieres, Paris 1971
-H.Ley, Geschichte der Aufklärung und des Atheismus, 3 Bände, Berlin 1966-1971( αυτό το σύγγραμμα μου άνοιξε κυριολεκτικά τα μάτια, σε ό,τι αφορά τις θρησκευτικές δοξασίες)
-L.M. Marsak, The Enlightenment, New York 1972
-H. Poller, Die Philosophen und ihre Kerngedanken, Ein geschichtlicher Überblick, ISBN 978-3-7892-8271-3, München 2007
-Enzyklopädie Philosophie und Wissenschaftstheorie, Edit. J.
Mittelstraß, ISBN 3-476-02012-6, Stuttgart- Weimar 2004, Band 1, S. 213-218
-Philosophisches Wörterbuch, Edit. G.Klaus-M. Buhr, Band 1, S. 135-154 (άκρως διαφωτιστικό).

Καθημερινή ( 4.12.2016 , 18.4.17)

—————————————————

ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΣ ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟΣ (Συνοπτικά)

Παρακάτω παραθέτω συνοπτικά  μερικές επιτεύξεις του Διαφωτισμού :

α) Ιδεολογική και θεωρητική προετοιμασία της κοσμοϊστορικής ΑΣΤΙΚΗΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗΣ στη Γαλλία.

β) Συμβολή στην δημιουργία της αστικής κοινωνίας και γενικά ενός τελείως νέου κοινωνικοπολιτικού συστήματος.

γ) Συμβολή στην δημιουργία του σύγχρονου Πολίτου.

δ) Απελευθέρωση των δημιουργικών ικανοτήτων του ανθρώπου, προϋπόθεση για την ταχεία επιστημονική άνοδο του Δυτικού Κύκλου Πολιτισμού. Χωρίς τον Διαφωτισμό δεν θα ήταν η Δύση σε θέση να κάνει τις κοσμοϊστορικές εφευρέσεις της εποχής μας.

ε) Συμβολή στην εμπέδωση των βασικών δικαιωμάτων του ανθρώπου και του πολίτου καθώς και των βασικών ελευθεριών.

ζ) Καθοριστική συμβολή στην εμπέδωση του Κράτους του Δικαίου.

η) Συστηματική προετοιμασία του διαχωρισμού κράτους και εκκλησίας.

θ) Απελευθέρωση του ανθρώπου από τον θρησκευτικό ΣΚΟΤΑΔΙΣΜΟ (Sarastro στην Οπερα Zauberflöte του Mozart : “Die Strahlen der Sonne vertreiben die Nacht” : ” Οι αχτίνες του ήλιου εκδιώκουν το σκοτάδι”).

ε) Το Jus rationis (Δίκαιον του (ορθού Λόγου) : ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟΣ ) έχει νικήσει την Πίστη, την θρησκευτική μεταφυσική και τον θρησκευτικό μυστικισμό. Ο ορθολογισμός δεν σημειώνεται σε καμία χώρα με ορθόδοξη παράδοση.

Χωρίς τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό θα επικρατούσε στον Δυτικό Κύκλο Πολιτισμού ακόμη ο Μεσαίωνας , όπως στον Ισλαμικό Κύκλο Πολιτισμού.Αυτονοήτως θα αναφέρω και τις ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΙΚΕΣ πηγές.Καθημερινή ( 30.1.16)

—————————————————————

Διαφωτισμός, Ορθόδοξο “Φως”, Ορθολογισμός

Η Ορθοδοξία έχει φάγει τον “ορθόν λόγον ” (τον θεϊκόν ) με χρυσά κουτάλια και είναι υπερήφανη για το δικό της “Φως” (στην πραγματικότητα περσικής προέλευσης) στα πλασία του δικού της μιικροκόσμου.

Εχει την πολυτέλεια να απορρίπτει το επιστημονικό ΦΩΣ και τον ευρωπαΪκό ΟΡΘΟΛΟΓΙΣΜΟ ( Jus rationis) που έχουν αλλάξει ριζικά την ανθρωπότητα και έθεσαν τις γερές βάσεις για την πολυεπίπεδη υπεροχή του ΔΥΤΙΚΟΥ ΚΥΚΛΟΥ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΥ.

Καθημερινή (14.2.16)

————————————————

Διαφωτισμός και Ορθόδοξος Σκοταδισμός

Το κακό έγκειται στο ό,τι η μεταφυσική και ο μυστικισμός της ορθόδοξης πίστης, εκκλησίας και θεολογίας αποτελούν μιαν σχετικά ισχυρή βάση του γνωστού σκοταδισμού.

Δεν είναι τυχαίο, που οι ορθόδοξοι σκοταδιστές μισούν θανάσιμα τον Ευρωπαϊκό ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ, ο οποίος στηρίζεται στον αρχαίο ελληνικό πνεύμα, οπωσδήποτε όχι στον εχθρό της δημοκρατίας και της ελευθερίας Πλάτωνα.

Οι “Αγιοι Πατερες” παρέλαβαν συλλεκτικά μερικές πτυχές και πρωτίστως το σχήμα του αρχαίου ελληνικού πνεύματος. Στην ουσία έχουν διαστρεβλώσει  το αρχαίο ελληνικό πνεύμα.
Το αρχαίο ελληνικό πνεύμα , στο οποίο στηρίζονται ο ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και γενικά ο Κύκλος Πολιτισμού της Δύσης από το ένα μέρος και ορθόδοξη θεολογία , στην οποία στηρίζονται η πολύπλευρη καθυστέρηση και ο σκοταδισμός από το άλλο μέρος, αποτελούν ένα μεγάλο οξύμωρον.

Καθημερινή (16.8.15)

—————————————————–

Διάλογος με τον Επίσκοπο Πειραιώς Σεραφείμ

Ο Πειραιώς Σεραφείμ έχει λοιδορήσει με τον δικό του τρόπο κορυφαίους φυσικούς επιστήμονες λόγω του ” σωματιδίου του θεού “. Αυτό είναι για μένα λόγος, να τοποθετηθώ σαν πανεπιστημιακός.

Στην παγκόσμια ιστορία της φιλοσοφίας έχει γεννηθεί τον 6ο αι. π.Χ. στην Ιωνία με την εφεύρεση της λέξης “Διατί” η Φιλοσοφία και γενικά η επιστημονική σκέψη , η οποία επηρέασε αργότερα όλη την ανθρωπότητα.

Ταυτοχρόνως έχει δημιουργηθεί η κριτική σκέψη, η οποία οδήγησε στο Ius rationis ( δίκαιο του ορθολογισμού ), στη βάση του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού. Με αυτόν αρχισε η επιστημονική άνοδος του Δυτικού Κύκλου Πολιτισμού, ο οποίος υπερέχει των άλλων Κύκλων Πολιτισμού.
Το “πώς” του Παρμενίδη ( 6ος αι. π.Χ.) ήταν η έναρξη της Μεθοδολογίας, της συστηματικής προσέγγισης σε φαινόμενα και προβλήματα.
Και η Μεθοδολογία είναι πνευματικό προϊόν μεν της Δύσης, αλλά στην γενέτειρά της δεν εφαρμόζεται , ενώ στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ είναι η conditio sine qua non ( η απαραίτητη προϋπόθεση ) κάθε επιστημονικής και τεχνολογικής μελέτης.
Με την λέξη “τί” γεννήθηκε πάλι στην αρχαία Ελλάδα η Θεωρία. Τι είναι το σύμπαν ; Τί είναι ο άνθρωπος, το άτομο, ο πολίτης ;
Αυτές οι έννοιες με το συγκεκριμένο περιεχόμενό τους εστιάζονται έξωθεν του τρόπου όχι της σκέψης , αλλά μόνον της πίστης των θρησκειών.

Οι φυσικοί επιστήμονες ασχολούνται με την ουσία και την διαδικασία εξέλιξης των φυσικών φαινομένων, ενώ οι μονοθεϊστικές θρησκείες πιστέυουν στις πρώτες λέξεις της Παλαιάς Διαθήκης “Και είπεν ο θεός, Γεννηθήτω φως και έγινε φως”. Εχω διαπιστώσει, ότι στην Γένεση χρησιμοποιείται η έκφραση ” Και είπεν ο θεός ” 31 φορές.

Δεν σκοπεύω να εμβαθύνω, αλλά αξίζει τον κόπο να ασχοληθεί κανείς συστηματικά με την σχέση μεταξύ θρησκείας και μυθολογίας για να εννοήσει πλήρως, τι είναι αληθώς η θρησκεία.

Σε μία μαγευτική όπερα του W.A.Mozart ακούει κανείς το συγκλονιστικό “Die Strahlen der Sonne vertreiben die Nacht” ( “Οι ακτίνες του ήλιου εκδιώκουν τη νύχτα”). Αυτό σημαίνει , ότι ο Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός, δηλαδή ο Ορθολογισμός έχει κατατροπώσει τον σκοταδισμό της  χριστιανικής Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας.

Είναι πασίγνωστο, ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία εδώ και 1500 χρόνια σχεδόν δεν άλλαξε καθόλου. Έμεινε στα σύμβολα και τους πολυπληθείς αγίους, στα λιβανίσματα και στα μύθη. Δεν πραγματοποιεί τον απαραίτητο εκμοντερνισμό , δεν κάνει μεταρρυθμίσεις. Ο κ. Σεραφείμ και ακόμη 12 επίσκοποι είναι οι εκπρόσωποι του αιωνίου σκοταδισμού της ελληνικής Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Στα σπλάχνα του ευρωπαϊκού Μεσαίωνα (13ος αι.) έχει δημιουργηθεί νοητικά σε μία μακρά διαδικασία το άτομο και στον 18ο αιώνα ο πολίτης (citoyen ) με τα ανθρώπινα και αστικά δικαιώματά και τις ελευθερίες του. Επί αιώνες εγκλωβισμένες δημιουργικές δυνάμεις έχουν ξαφνικά απελευθερωθεί και εκτιναχθεί στα ύψη.
Ο Δυτικός Κύκλος Πολιτισμού πήρε τα πρωτεία σε όλους τους τομείς και ιδιαιτέρως στην επιστήμη. Όλες οι καθοριστικές εφευρέσεις είναι προϊον των επιστημόνων της Δύσης, ενώ οι άλλοι λαοί αντιγράφουν. Για τέτοια κατορθώματα πρέπει να είμαστε όλοι υπερήφανοι.

Και όμως η Ορθόδοξη Εκκλησία διακατέχεται από συναισθήματα φόβου και αντιπάθειας απέναντι στους επιστήμονες και γενικά απέναντι στο χειραφετημένο άτομο συγχίζοντας σκοπίμως τις έννοιες Ατομικότητα και Ατομικισμό (εγωϊσμό) καθώς και από θανάσιμο μίσος κατά του ευρωπαϊκού Διαφωτισμού.
Δεν είναι τυχαίο, που στην Ευρώπη είναι οι χώρες με την ορθόδοξη παράδοση τρομερά καθυστερημένες και γι αυτό πολιτιστικά δεν ανήκουν στην προηγμένη Ευρώπη.
Έτσι κατανοούμε καλύτερα τα πολυεπίπεδα προβλήματα της Ελλάδας εδώ και διακόσια χρόνια.

Αν κάποτε η Ορθόδοξη Εκκλησία είχε το θάρρος να πραγματοποιήσει μεταρρυθμίσεις , θα ήταν για την Πολιτεία πιό εύκολο να υλοποιήσει επί τέλους τις τελείως απαραίτητες δομικές μεταρρυθμίσεις με σκοπό τον εξευρωπαϊσμο, τον εκμοντερνισμό και τον εξορθολογισμό όλης της κοινωνίας και του ξεπεσμένου κράτους (failed state) .

Η παράδοση είναι μεν απαραίτητη για την διατήρηση της εθνικής και θρησκευτικής ταυτότητας του Νεοέλληνα, αλλά η δημιουργικότητα και η πρόοδος προς όφελος του Έθνους και του Λαού είναι πιό σπουδαίες.
Ωρίμασε ήδη ο καιρός να συμβάλλει και ο Κλήρος στην επίλυση των πολυδιάστατων προβλημάτων και γενικά στην πρόοδο (Ιδέ εδώ κα στο Μπλογγ μου και άλλα άρθρα περί πίστης και σκοταδισμού ).

Δημοσιευθέν στο Βήμα (ηλεκτρονική έκδοση ).

————————————————————-

Ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και Ορθόδοξος Σκοταδισμός

Το κακό έγκειται στο ό,τι η μεταφυσική και ο μυστικισμός της ορθόδοξης πίστης, εκκλησίας και θεολογίας αποτελούν μιαν σχετικά ισχυρή βάση του γνωστού σκοταδισμού.

Δεν είναι τυχαίο, που οι ορθόδοξοι σκοταδιστές μισούν θανάσιμα τον Ευρωπαϊκό ΔΙΑΦΩΤΙΣΜΟ, ο οποίος στηρίζεται στον αρχαίο ελληνικό πνεύμα, οπωσδήποτε όχι στον εχθρό της δημοκρατίας και της ελευθερίας Πλάτωνα.

Οι “Αγιοι Πατερες” παρέλαβαν συλλεκτικά μερικές πτυχές και πρωτίστως το σχήμα του αρχαίου ελληνικού πνεύματος. Στην ουσία έχουν διαστρεβλώσει το αρχαίο ελληνικό πνεύμα.

Το αρχαίο ελληνικό πνεύμα , στο οποίο στηρίζονται ο ευρωπαϊκός Διαφωτισμός και γενικά ο Κύκλος Πολιτισμού της Δύσης από το ένα μέρος και ορθόδοξη θεολογία , στην οποία στηρίζονται η πολύπλευρη καθυστέρηση και ο σκοταδισμός από το άλλο μέρος, αποτελούν ένα μεγάλο οξύμωρον.

Καθημερινή (16.8.15)

——————————————————————–

Οικουμενικός Πατριάρχης Βαρθολομαίος vs Θεολόγου Χρήστου Γιανναρά,
Ποιός έχει άραγε δίκιο ;

Μετά τη νότια Γερμανία δεύτερος σταθμός της επίσκεψης του Οικουμενικού Πατριάρχη Βαρθολομαίου στη Γερμανία αυτή την εβδομάδα ήταν το Βερολίνο. Εκτός από συναντήσεις με τον πρόεδρο της Δημοκρατίας Φρανκ-Βάλτερ Σταϊνμάιερ αλλά και πολιτικούς των Χριστιανοδημοκρατών και των Πρασίνων ο Οικουμενικός Πατριάρχης μίλησε την Πέμπτη στο πολιτικό ίδρυμα Konrad Adenauer για την θεώρηση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την σκοπιά της Ορθοδοξίας.

Εκκλησίες και ανθρώπινα δικαιώματα

Μιλώντας στα γερμανικά ο Οικουμενικός Πατριάρχης χαρακτήρισε τα ανθρώπινα δικαιώματα ως ένα από τα μεγαλύτερα πολιτικά επιτεύγματα και υποστήριξε πως ανήκουν στον πυρήνα της εκκλησιαστικής μαρτυρίας στον σύγχρονο κόσμο. Για πολύν καιρό η άποψη αυτή δεν ήταν αυτονόητη. Η στάση των εκκλησιών, από την εποχή της διακήρυξης των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στην Αμερική και τη Γαλλία στα τέλη του 18ου αιώνα, ήταν για πολύν καιρό εχθρική – θεωρούνταν ως αποστασία από τον χριστιανισμό. Όπως επισήμανε ο Πατριάρχης, «μόλις μετά τις καταστροφικές συνέπειες και την απερίγραπτη απανθρωπιά του 20ού αιώνα οι δυτικές εκκλησίες υιοθέτησαν την ανθρωπιστική επιδίωξη των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.»

Αναφερόμενος ειδικά στη στάση της Ορθοδοξίας απέναντι στα ανθρώπινα δικαιώματα ο Οικουμενικός Πατριάρχης παραδέχθηκε ότι δεν είναι ενιαία: «Δυστυχώς υπάρχουν στον ορθόδοξο κόσμο κύκλοι και άτομα που αντιμετωπίζουν τα ανθρώπινα δικαιώματα ως κίνδυνο για την ορθόδοξη ταυτότητά μας. Γενικά θεωρούν τα ανθρώπινα δικαιώματα ως ‘φονταμενταλισμό του μοντερνισμού’ και τη συζήτηση για αυτά
‘εισαγόμενο λόγο’. Τα άτομα αυτά και οι κύκλοι αυτοί αδικούν τόσο τα ανθρώπινα δικαιώματα όσο και την Ορθοδοξία. Κατά αυτό τον τρόπο αποτρέπεται κάθε ευκαιρία για μια θετική συμβολή της Ορθόδοξη Εκκλησίας και Θεολογίας στο ζήτημα ανθρώπινα δικαιώματα.» Ο Οικουμενικός Πατριάρχης καταλόγισε στους επικριτές των ανθρωπίνων δικαιωμάτων ότι τροφοδοτούν το στερεότυπο πως η Ορθοδοξία είναι ένας ξένος προς τη Δύση θρησκευτικός πολιτισμός. Πρόκειται για μια θέση που υποστηρίζει ο αμερικανός ιστορικός Σάμουελ Χάντιγκτον.

Κριτική στους επικριτές του Μοντερνισμού

Οι λόγοι για τις δυσκολίες στους κόλπους των ορθοδόξων εκκλησιών να γίνουν
αποδεκτά τα ανθρώπινα δικαιώματα δεν είναι πρωτίστως θεολογικοί, αλλά
προκύπτουν από αρνητικές εμπειρίες με τον Μοντερνισμό. Στις γραμμές της
Ορθοδοξίας επικρατεί ο φόβος πως ο μοντερνισμός είναι μια μορφή δυτικού
ηγεμονισμού που θέτει σε κίνδυνο τον ορθόδοξο τρόπο ζωής. Ως ένα από τα
παραδείγματα για αυτή την αντίληψη ο Οικουμενικός Πατριάρχης ανέφερε τον

ΧρήστοΓιανναρά,

ο οποίος χαρακτηρίζει την Ορθοδοξία και τη Νεωτερικότητα δυο
«αντικρουόμενους» πολιτισμούς και υποστηρίζει πως τα «εισαγόμενα από τη Δύση» στον ορθόδοξο κόσμο οδηγούν «σε ένα είδος πολιτικής σχιζοφρένειας.» Αυτού του είδους οι αντιλήψεις συνιστούν, σύμφωνα με τον Οικουμενικό Πατριάρχη Βαρθολομαίο, διαστρέβλωση. Οι επικριτές της Νεωτερικότητας δεν κατανοούν πως οι αρνητικές πλευρές της δεν αποτελούν την ουσία της.

«Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός θα πρέπει να ξεπεράσει οριστικά την αμυντική του στάση έναντι του Διαφωτισμού» τόνισε ο πατριάρχης στην ομιλία του. «Το πνεύμα του Διαφωτισμού δεν φέρει μέσα του κάποιον κίνδυνο για την ταυτότητα μας. Όπως και η απόλυτη άρνηση έτσι και η απόλυτη αποδοχή του δεν συνιστούν τη σωστή στάση απέναντί του. Το ζητούμενο είναι μια διαφοροποιημένη στάση.»
Πηγή : Το Βήμα , 2.6.2017
ΟΠΕΡ ΕΣΤΙ ΚΟΛΑΦΟΣ.

 

 

Ανδρέας Κωνσταντινίδης , Βάρδος του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού (Ποιήματα)

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Βάρδος του Αρχαίου Ελληνικού Πολιτισμού

(Ποιήματα)

Ο ΘΕΟΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΤΗΣ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑΣ

Ο καλός θεός – ξεχειλίζοντας από δυσαρέσκεια και οργή –
στραβοκοίταξε τους ανθρώπους κάτω στη Γη
και άρχισε τις φωνές:

Σας έδωσα τόσους πολλούς νόμους, καλοί μου άνθρωποι.
Φαίνεται πως ξεχνάτε μερικές φορές,
αλλά οι νόμοι μου είναι όλοι εκεί – μπροστά σας!
Σας έδωσα το Πεντάτευχο του Μωυσή.
Σας έδωσα τις Δέκα Εντολές – πάλι του Μωυσή.
Σας έδωσα την Ιερά Βίβλο – του Μωυσή και των Βυζαντινών.
Σας έδωσα το Ιερό Κοράνι – του Μωάμεθ.
Και τόσα άλλα ιερά και μισό-ιερά βιβλία.

Τώρα θέλετε – μου λέτε – Δημοκρατία.
Ναι, να κάμνετε τους δικούς σας νόμους!
Γίνεστε όλο και περισσότερο απαιτητικοί.
Είστε αποφασισμένοι να υποσκάψετε τη παντοδυναμία μου.
Έχετε κιόλας φτιάξει τα δικά σας κοινοβούλια,
και κάμνετε νόμους για αμβλώσεις, για διαζύγια,
για γάμους ομοφυλόφιλων, και πολλές άλλες αμαρτίες…

Καταραμένοι είναι η Δημοκρατία και οι Έλληνες, σας λέω.
Έφτιαξαν το αισχρό αυτό σύστημα διακυβέρνησης,
επειδή δεν είχαν τα δικά τους ιερά βιβλία.
Ο θεός τους – αυτός ο άθλιος Ζευς – είχε χίλιες ερωμένες,
και δεν του περίσσευε καιρός για νομοθετήσεις…
Κάθισε ο Όμηρος και έγραψε την Ιλιάδα και την Οδύσσεια,
αλλά τα βιβλία αυτά δεν είχαν τη δική μου, ιερή σφραγίδα.
Έτσι, οι Έλληνες άρχισαν τις συζητήσεις και τους ανταγωνισμούς,
και σοφίστηκαν τη ψηφοφορία για να λύνουν τις διαφορές τους.

Αλλά για σας τα πράγματα είναι εντελώς διαφορετικά.
Εσείς έχετε μπροστά σας όσα ιερά βιβλία χρειάζεστε.
Και, σας παρακαλώ, μη μου πείτε πως τα πράγματα αλλάζουν
– άλλος άθλιος εκείνος ο Ηράκλειτος με «τα πάντα ρει» –
για τον παντογνώστη, αλάνθαστο θεό σας, τίποτα δεν αλλάζει –
οι εντολές μου είναι γραμμένες πάνω στη πέτρα.

Τώρα, θα είμαι ευθύς μαζί σας: είτε Εγώ, είτε η Δημοκρατία σας.
(Όχι! Τα δυο μαζί χωριό δεν κάνουν…)
Και αν, επιπόλαια, συνεχίσετε να κάμνετε δικούς σας νόμους,
τότε θα επισπεύσω, κατά πολύ, τη Δευτέρα Παρουσία μου,
και – πιστέψετε με – δεν θα βρείτε πουθενά τόπο να κρυφτείτε…

——————————————————

ΘΑΥΜΑΣΕ, ΘΕΕ, ΤΟ ΔΗΜΙΟΥΡΓΗΜΑ ΣΟΥ

«Μετά ο Θεός είπε: ‘Τώρα θα φτιάξω
τον άνδρα σύμφωνα με τη δική μου
εικόνα και ομοίωση’». Γένεσης: 1:26

Ας υποθέσουμε, θεέ, πως είσαι ο δημιουργός μου.
Μια χούφτα χώμα από το έδαφος,
δυο σταγόνες νερό απ’ τη πηγή,
και μια άυλη πνοή απ’ τον αγέρα –
και ξεπετάγεται μπροστά σου το «δίποδο ζώο».

Και, για κοίταξε με τώρα!
Έχω γίνει ο αφέντης της ξηράς και των θαλασσών,
έχω κατακτήσει τις απανταχού ζούγκλες,
έχω εξημερώσει τα άγρια θεριά.
Και δεν σταμάτησα εκεί…
Έκαμα τους αγέρηδες δικούς μου,
αγκάλιασα τα νέφη και του ήλιου φως,
και τώρα ξεκινώ για καινούριους κόσμους.

Και αν – όπως λέγω – δεν γονατίζω μπροστά σου,
και αν σε αρνιέμαι σαν δημιουργό και θεό μου,
εσύ μπορείς να καμαρώσεις για τους άθλους μου
– και όχι να μου βάζεις φραγμούς και χαλινάρια!
Εδώ κάτω στη Γη, οι γονείς αγαλλιάζουν σαν βλέπουν
τα παιδιά τους να ανεβαίνουν πιο ψηλά απ’ αυτούς.
Και οι δάσκαλοι ενθαρρύνουν τους μαθητές τους
να ανοίξουν τα φτερά τους και να τους ξεπεράσουν.
Ναι, δείξε λίγη χαρά για τις κατακτήσεις μου…
Θαύμασε, θεέ, το εξαίρετο δημιούργημα σου!

————————————————————-

ΘΕΛΩ ΝΑ ΑΠΟΦΥΓΩ ΤΗΝ ΕΙΡΩΝΕΙΑ ΤΟΥΣ

Καταφθάνουν από παντού με ρυθμό καλπασμού.
Ακούω το ποδοβολητό τους, ακούω τις φωνές τους.
Θα βρίσκονται εδώ πολύ-πολύ σύντομα –
ίσως τον αιώνα αυτόν, ίσως τον επόμενο.
Δεν θα τους αποφύγουμε για πολύ ακόμη.
Και θα γελάσουν ειρωνικά σε βάρος μας –
θα γελάσουν για μας και τη πίστη μας.
Θα πουν πως πιστέψαμε σ’ έναν άφαντο θεό –
έναν θεό που δεν τον βλέπαμε, δεν τον ακούγαμε,
δεν τον αγγίζαμε, και δεν τον… αισθανόμασταν.
Έναν παντοδύναμο θεό χωρίς καμιά δύναμη –
που δεν μπορούσε να τα βάλει με τον… διάβολο.
Έναν θεό γεμάτο αγάπη που δεν την έδειξε ποτέ
(ναι, τη κρατούσε για τη… Δευτέρα Παρουσία!)
Έναν δίκαιο θεό που δημιούργησε χίλιες αδικίες.
Έναν θεό πανταχού παρών που δεν βρισκόταν πουθενά.
Ναι, θα γελούν δυνατά και θα μας κοροϊδεύουν –
όπως γελούμε τώρα εμείς για τη προϊστορική εποχή
(γι’ αυτούς που πίστευαν στα στοιχειά και τα πνεύματα
– και δόξαζαν τις αγελάδες, τις γάτες, τα λιοντάρια.)
Ναι, θα μας κοροϊδεύουν με γέλιο… ξεκαρδιστικό –
χίλια χαμόγελα ειρωνικά και σαρκαστικά…
Και κανένας δεν θα τους βρίσκει άδικο γι’ αυτό.
Εγώ, τουλάχιστον, θέλω να αποφύγω την ειρωνεία τους…

———————————–

ΜΙΑ ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΕ ΤΟΝ ΘΕΟ

Αγαπητέ θεέ:
Λέγεις πως είσαι παντοδύναμος
και παντογνώστης,
πως είσαι φιλεύσπλαχνος,
πανάγαθος και δίκαιος.

Καλά, καλά…
Πως μπορώ να πιστέψω
τα ωραία αυτά επίθετα,
σαν βλέπω παντού, γύρω μου,
αδικία και δυστυχία…

Αλλά, αλλά…
Ας κάμουμε μια καλή, όμορφη συμφωνία:
Θα κλείσω τα μάτια μου να μη βλέπω,
θα κλείσω τα αφτιά μου να μην ακούω,
θα δέσω σε κόμπο τη νοημοσύνη μου,
και θα προσποιηθώ πως είσαι αληθινός…

Και άκουσε – σε παρακαλώ – σ’ αυτό:
Για κάθε συμφορά και δυστυχία στον κόσμο
(για κάθε πεινασμένου παιδιού τη μάταια προσευχή,
για κάθε πονεμένης μάνας τα αβάσταχτα βάσανα,
για κάθε πικραμένου πατέρα τον βαρύ αναστεναγμό
– για κάθε ανθρώπινο σπαραγμό και αγωνία,)
θα αφαιρούμε ένα κομματάκι απ’ τη καλοσύνη σου,
ένα τιποτένιο γραμμάριο απ’ την απεραντοσύνη σου,
ένα ασήμαντο λεπτό απ’ την αιωνιότητα σου…
Και αν απομείνει κάτι από εσένα
(οτιδήποτε – κομματάκι τόσο δα – οτιδήποτε!)
στο τέλος του τραγικού αυτού πειράματος,
θα σε δεχτώ σαν τον άξιο θεό μου…
Ναι, έλα να συμφωνήσουμε, καλέ μου θεέ…

_________________________________

ΤΑ ΜΑΡΜΑΡΑ ΚΑΙ Η ΨΥΧΗ

Μας κλέψανε τα Μάρμαρα
κι’ οι κλέφτες ενομίσαν,
πως τη ψυχή μας σκότωσαν
και τη φωτιά μας σβήσαν.

Μα η φωτιά κρυφόκαιγε
και η ψυχή εκαρτέρα,
ν’ αλλάξουν μαύροι οιωνοί
και η στροφή του αγέρα.

Και σαν η μπόρα πέρασε
η φλόγα ανδρειώθη,
και η ψυχή αναστήθηκε
ξανά στη πάλη εδόθη.

Και να’ μας πάλι όρθιοι,
έτοιμοι, ανδρειωμένοι,
θαύματα να προσφέρουμε
ξανά στην οικουμένη.

Τ’ αγγόνια και δισέγγονα
του Κλασσικού Αιώνα,
έχουν στα χέρια τους φτερά
και στη καρδιά αγώνα.

———————————————-

ΤΟ ΤΡΑΓΟΥΔΙ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ

Στον Παρθενώνα ο Περικλής
ένα κερί ανάβει,
δοξολογάει τους θεούς
κι’ η Ελλάδα τραγουδάει:

Αντρειωμένα πνεύματα
στον τόπο σας γυρίστε,
τους άθλους τους πανένδοξους
πάλι πανηγυρίστε.

Σηκώσου Μιλτιάδη μου
για τελικό αγώνα,
μάζεψε τους λεβέντες σου
κάτω στον Μαραθώνα.

Θεμιστοκλή μου ξακουστέ
έμπα στη ναυαρχίδα,
κι’ οδήγα τα καράβια σου
πάλι στη Σαλαμίνα.

Ξύπνησε Μεγαλέξανδρε
και τα βουνά θρηνούνε,
οι βάρβαροι ξαπλώθηκαν
τη πόρτα μας κτυπούνε.

Με την Αργώ τη ξακουστή
Ιάσων έλα πίσω,
τους αργοναύτες τους τρανούς
προσμένω να υμνήσω.

Αντρειωμένα πνεύματα
στον τόπο σας γυρίστε,
τους άθλους τους πανένδοξους
πάλι πανηγυρίστε.

———————————————

ΦΟΡΟΦΥΓΑΔΕΣ ΚΑΙ… ΘΕΟΦΟΒΟΥΜΕΝΟΙ

Μας αποκάλεσαν οκνηρούς και φοροφυγάδες,
μας αποκάλεσαν απάτριδες και χαμαιλέοντες…
Αλλά, τους συγχωρούμε…
Τους συγχωρούμε γιατί δεν ήξεραν την ωμή αλήθεια –
και, φυσικά, μας έκριναν με τα δικά τους τα μέτρα.
Δεν ήξεραν πως μόνο οι είκοσι στους εκατό από εμάς
πληρώνουν φόρο, επειδή μόνο τόσοι έχουμε εισόδημα.
Οι άλλοι ογδόντα στους εκατό είμαστε… καλόγηροι –
αρνηθήκαμε την ύλη κι’ ερωτευτήκαμε τον «παράδεισο».
Μαζευόμαστε στις εκκλησιές και ζητούμε «έλεος».
Γυρίζουμε τη πλάτη στο δικό μας το σπίτι, τη μάνα Γη,
κι’ ονειρευόμαστε το σπίτι των αγγέλων – τα σύννεφα.
Και αν, συνεπώς, μείναμε μαρμαρωμένοι στο Μεσαίωνα,
και χάσαμε τη Διαφώτιση και τη σύγχρονη εποχή μας,
η ευθύνη στους Βυζαντινούς και τους παπάδες τους…
Όχι, ούτε απάτριδες είμαστε και ούτε χαμαιλέοντες.
Αν, απλώς, μας χαρακτήριζαν… θεοφοβούμενους,
ίσως, τότε, να συμφωνούσαμε και εμείς μαζί τους…

——————————————————-

Ο ΘΡΗΝΟΣ ΤΗΣ ΘΕΑΣ ΑΘΗΝΑΣ

Φωτιές πετά ο Όλυμπος
κι’ ο Παρθενών σπαράζει,
και της Αθήνας ο ουρανός
σαν μαύρο ράσο μοιάζει.

Πονά και κλαίει η Αθηνά
τα στήθη της ραγίζουν,
απ’ τα Ιεροσόλυμα
«άγιο» φως κομίζουν.

Μέσα στη νύκτα πλάκωσαν
του Μωυσή οι θύτες,
σκότωσαν τους φιλόσοφους
κι’ ανάστησαν προφήτες.

Βυζαντινοί μυθοποιοί
του Άδη γεννοβόλι,
γκρέμισαν την Αθήνα μου
και έκτισαν τη Πόλη.

Ξύπνα Σωκράτη μου χρυσέ
κι’ οι γλαύκες σ’ έχουν χάσει,
και τη σοφία οι Έλληνες
την έχουνε ξεχάσει…

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

————————————————

Ο ΦΙΛΕΥΣΠΛΑΧΝΟΣ

Έσκυψε κι’ άδραξε
μια χούφτα χώμα
κι’ από το στόμα του
φτύνει χολή,
κι’ αφού τα ζύμωσε
με βιασύνη,
τα μεταμόρφωσε
σ’ ένα λεπρό…
Κι’ εστάθει ξέμακρα
να τον κοιτάζει,
σαν σ’ ένα θέατρο
γούστου κακού,
πονά ο άνθρωπος
κι’ αυτός σαρκάζει,
κλαίει ο άνθρωπος
κι’ αυτός γελά…

Ανδρέας Κωνσταντινίδη

——————————————–

ΠΑΡΕ ΤΑ ΘΑΥΜΑΤΑ ΣΟΥ ΚΑΙ…

Μας άναψες φωτιά στη φαντασία
με τις πολλές ικανότητες σου,
και αμέσως εξαφανίστηκες…

Μετέτρεψες το νερό σε κρασί,
ανάστησες τον φίλο σου Λάζαρο,
θεράπευσες τους λεπρούς,
γλύκανες τον πόνο των παιδιών,
και ύστερα έγινες άφαντος…

Ναι, γαργάλησες τη φαντασία μας,
μας έκαμες μεγάλη εντύπωση,
και πέσαμε κάτω γονατιστοί.
Ναι, πραγματικά, μας έδεσες
τη σκέψη μας σαν Γόρδιο Δεσμό.

Αλλά, άκουσε αγαπητέ μου θεέ:
Αυτό δεν θα κρατήσει για πάντα…
Όχι, δεν θέλουμε κι’ άλλο κρασί –
μπορούμε και φτιάχνουμε μόνοι μας!
Δεν χρειαζόμαστε νεκραναστάσεις –
ξέρουμε πως είμαστε απλό χώμα!
Δεν θέλουμε μαγικές θεραπείες –
φτιάχνουμε τα δικά μας φάρμακα,
κι’ ας δεν είναι πάντοτε… μαγικά!

Έχουμε, όμως, πάρα πολλά παιδιά
που πεινούν, κλαίγουν και δυστυχούν.
Ναι, χρειαζόμαστε θεέ λίγη βοήθεια.
Αλλά δεν φαίνεται να ενδιαφέρεσαι.
Σε περιμένουμε από αιώνα σε αιώνα –
δεν θα σε περιμένουμε για πάντα…

Θα σου δώσω ακόμα ένα λεπτό –
ναι, ένα σύντομο, ασήμαντο λεπτό!
Και αν αρνηθείς ξανά να βοηθήσεις,
τότε θα σταθώ όρθιος μπροστά σου,
θα σε κοιτάξω βαθειά μέσα στα μάτια,
και θα σου πω απλά, αλλά θαρραλέα:
Πάρε τα θαύματα σου και… φύγε!

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (20.11.16)

_______________________________

Η ΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΒΔΕΛΛΑ

Βυζαντινή κι’ Εβραϊκή
μια βδέλλα διψασμένη,
τους Έλληνες ορέχτηκε
κι’ όρμησε παθιασμένη.

Ολημερίς κι’ ολονυχτίς
το αίμα μας τραβούσε,
σκιάχτρα εμάς μας έκαμε,
βασίλισσα αυτή ζούσε.

Εμείς που δώσαμε το φως
σ’ όλη την οικουμένη,
μείναμε μ’ άδεια καρδιά
και τη φωτιά σβησμένη.

Οι δόξες όλες πίσω μας
κι’ η άβυσσος μπροστά μας,
κλαίει η ψυχή, πονά η καρδιά,
λιώνουν τα σωθικά μας.

Βυζαντινή κι’ Εβραϊκή
βδέλλα καταραμένη,
τα χέρια νά’ χα του Ηρακλή
να σ’ άφηνα πνιγμένη.

Να ξανασάνει ο Έλληνας
να δει μια άσπρη μέρα,
ν’ ανοίξει τις φτερούγες του
στο φως και στον αγέρα.

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή, 15.5.16

———————————————

Ο ΑΓΩΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ
ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΓΕΝΝΗΣΗ

Θέλει ο αγώνας λεβεντιά
και μια καρδιά να πάλλει,
άνδρες, γυναίκες με ψυχή,
της αρετής τα κάλλη.

Θέλει παιδιά του Ηρακλή
κάτω στον Μαραθώνα,
για να δοξάζουν τη φυλή
στον άπειρο αιώνα.

Θέλει Αχιλλέες γίγαντες
και ποιητές Ομήρους,
να κάμνουν στάχτη και καπνό
τους Τρώες και τους κλήρους.

Θέλει δασκάλους Πλάτωνες,
Σωκράτηδες γενναίους,
που δίχως φόβο δικαστών
καθοδηγούν τους νέους.

Μισές καρδιές, μισές δουλειές
κι’ η Ελλάδα μαραμένη,
κι’ αυτή σαν το Βυζάντιο
σιγά-σιγά πεθαίνει.

Το πνεύμα το Ελληνικό
που έχει ταξιδέψει,
ψάχνει για χώμα εύφορο
πίσω να επιστρέψει.

Θέλει ο αγώνας λεβεντιά
και μια καρδιά να πάλλει,
άνδρες, γυναίκες με ψυχή,
της αρετής τα κάλλη.

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (11.9.16)

——————————————–

ΓΙΑΤΙ, ΘΕΕ, ΤΑ ΠΟΛΛΑ ΠΡΟΣΩΠΕΙΑ ΣΟΥ;

«Ο Θεός αγάπησε τον κόσμο
τόσο πολύ, και έτσι έδωσε τον
μονάκριβο γιό του για να σώσει
όσους τον πιστέψουν.»
Ιωάννη 3: 16, 17

Ευχαριστώ, θεέ, πού αγάπησες «τόσο πολύ»
τον καημένο, ταλαίπωρο κόσμο μας,
και έστειλες τον μονάκριβο γιό σου να μας σώσει.
Αλλά, όπως βλέπεις, οι άνθρωποι που εσύ έπλασες,
είμαστε λίγο… προβληματικοί και δυσκολόπιστοι.
Μερικοί από εμάς πιστέψαμε, πράγματι, στο γιο σου.
Αλλά πολλοί άλλοι, πεισματάρηδες, του αρνηθήκαμε.
Προτιμήσαμε ν’ ακολουθήσουμε μια χούφτα άλλους –
και εκείνοι σωτήρες, προφήτες και… Μεσσίες –
Μπορεί να μην ήταν πραγματικοί, γνήσιοι γιοί σου,
αλλά συμπεριφέρονταν σαν… στενοί συγγενείς σου.
Και ορκίζονταν πως έγραφαν τα… δικά σου τα λόγια.
Ναι, έτσι, εκεί είσαι καλέ μου και «πάνσοφε» θεέ!
Να μας συγχύζεις, να μας πελαγώνεις, να μας… θυμώνεις –
βάζεις το μήλο της Έριδος μπροστά στα μάτια μας,
και μας μετατρέπεις σε αιμοχαρείς ζουγκλάνθρωπους!
Γιατί, πες μου – μην αποφεύγεις την ερώτηση μου:
γιατί – ξεδιάντροπα – λες στο κάθε έθνος ξεχωριστά,
πως είμαστε ο ευλογημένος, εκλεκτός λαός σου;
Δεν μπορούσες να είσαι λίγο περισσότερο ειλικρινής;
Γιατί, θεέ, τα πολλά και ποικίλα προσωπεία σου;
Μήπως σε γέννησαν οι προφήτες – και όχι εσύ, αυτούς;…

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

—————————————————-

ΑΘΗΝΑΙΚΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ –
Ο ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΔΟΥΡΕΙΟΣ ΙΠΠΟΣ

Δεν είχε χρυσοπέταλα
κι’ ασήμια χαλινάρια,
μα έκρυβε στα σπλάχνα της
λεβέντες, παλληκάρια.

Δημοκρατία το όνομα
και τον λαό παντιέρα,
την Αθηνά για μάνα της
τον Όλυμπο πατέρα.

Είχε για πόδια αγέρηδες
και χέρια ηλιαχτίδες,
και σκόρπιζε γλυκόφωτο
στου κόσμου τις πατρίδες.

Σκήπτρα, κορώνες έπεφταν
η μια μετά την άλλη,
κι’ η οικουμένη δόξαζε
της Αθηνάς τα κάλλη.

Το πνεύμα το Ελληνικό
ξανάνθισε και πάλι,
κι’ απλώθηκε σ’ όλη τη Γη
σαν μια ζεστή αγκάλη.

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (9.10.16)

——————————————

Ο ΚΑΛΟΣ ΑΝΤΙΧΡΙΣΤΟΣ

Αν αντίχριστος σημαίνει ν’ αγαπάς όλους τους συνάνθρωπους σου
και όχι μόνο τους «αδελφούς» χριστιανούς…

Αν αντίχριστος σημαίνει να πονά και να λιώνει η καρδιά σου
σαν βλέπεις τις τραγωδίες των «αμαρτωλών»…

Αν αντίχριστος σημαίνει να σε βασανίζουν τρομερές αμφιβολίες
για την φιλευσπλαχνία του «καλού» θεού σου…

Αν αντίχριστος σημαίνει να ζητάς ευθύνες από τον «δημιουργό»
για τις πολλές ατέλειες της δημιουργίας του…

Αν αντίχριστος σημαίνει να πηγαίνεις δύο βήματα πιο πέρα
από τις δέκα εντολές του πατριάρχη Μωυσή…

Αν αντίχριστος σημαίνει να αγκαλιάζεις τον Μέγα Ηράκλειτο,
τον Σωκράτη, τον Πλάτωνα, τον Αριστοτέλη…

Αν αντίχριστος σημαίνει να σέβεσαι το άγιο Ελληνικό πνεύμα
που χάρισε το φως σε ολόκληρο τον κόσμο…

Αν αντίχριστος σημαίνει να μη φοβάσαι μπροστά στον Πιλάτο
και να μη γονατίζεις στα πόδια του Καίσαρα…

Αν αντίχριστος σημαίνει να απαιτείς και τον γήινο παράδεισο
και να μη βολεύεσαι μονάχα με τον ουράνιο…

Αν αντίχριστος σημαίνει να αφορίζεις τους Βυζαντινούς αρχιερείς
σαν στοιχειά αναχρονιστικά και ανθελληνικά…

Αν αντίχριστος σημαίνει όλες τις ανωτέρω πασιφανείς αλήθειες
και μια σωρεία άλλες παρόμοιες…

Ναι, λοιπόν, τότε είμαι – και περηφανεύομαι – ο καλός αντίχριστος!
Ανδρεας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή

————————————————–

ΟΙ ΒΑΡΒΑΡΟΙ

Μονοθεϊσμό μας έφεραν
και μας έκλεισαν τα μάτια,
έβαλαν τη σκέψη στο κελί
κι’ έκαμαν το αίσθημα κομμάτια.

Στον τόπο της ανάλυσης
και των επιστημών,
μας έφεραν μυστήρια
κι’ ίσκιους των σκοταδιών.

Αντί για τους Ολύμπιους
θεούς της λογικής,
κουβάλησαν ξωγήινες
γραφές της εντολής.

Ο άνθρωπος μας είπανε
είναι αμαρτωλός,
στη σάρκα ειν’ αδύνατος
και στο μυαλό κουτός.

Μας τάξανε παράδεισο
και άφεση αμαρτιών,
μας ρίξαν στον Μεσαίωνα
και σε κελιά βασανιστών.

Μονοθεϊσμό μας έφεραν
και μας έκλεισαν τα μάτια,
έβαλαν τη σκέψη στο κελί
κι’ έκαμαν το αίσθημα κομμάτια.

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (15.5.16)

—————————————

ΝΑ ΣΑΣ ΔΩΣΩ ΕΝΑ ΦΙΛΙ

Σας περίμενα χρόνια τώρα.
Σας το έλεγα πως υπάρχει
φως και δροσιά εδώ πάνω.
Εσείς φοβόσασταν τις κορφές.

Αλλά δεν σας κατηγορώ τώρα.
Ήταν σφάλμα παλαιών γενεών.
Εσείς βρήκατε τη συνήθεια…

Και η συνήθεια κλείνει τα μάτια,
δένει σφικτά χέρια και πόδια,
και μας σκοτώνει το πνεύμα.

Αλλά τώρα είσαστε μαζί μου –
στις ψηλές, ζωογόνες κορφές.
Θέλω να σας σφίξω το χέρι,
και να σας δώσω ένα φιλί…

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (6.3.16)

—————————————————-

ΞΕΡΩ, ΘΕΕ, ΠΩΣ ΑΓΑΠΑΣ
ΤΟΥΣ ΕΠΑΝΑΣΤΑΤΕΣ

«Καταραμένος είναι όποιος δεν ακολουθεί
αυτά πού είναι γραμμένα μέσα στο Βιβλίο
των Νόμων, και να τα πράττει.”
Παύλου προς Γαλάτες: 3 : 10

Παρ’όλες τις διακηρύξεις σου προς το αντίθετο –
όπως και τις φοβερές κατάρες σου –
ξέρω, θεέ, πως αγαπάς τούς επαναστάτες.
Εκεί, μέσα στην καρδιά της καρδιάς σου,
κρατάς ένα ζηλευτό κομμάτι γι’ αυτούς.
Αφού όλες – ανεξαιρέτως – οι δημιουργίες σου,
βρίσκονται σε μια δυναμική κι’ατέρμονη αλλαγή,
είμαι σίγουρος πως δεν είσαι συντηρητικός –
και πώς, φυσιολογικά, εκτιμάς και θαυμάζεις
αυτούς πού ανοίγουν την αγκάλη τους στο μέλλον. Εσύ ξέρεις καλά πως το παρελθόν μετατρέπεται
σε ένα αχανές και παντέρημο νεκροταφείο.
Χωρίς θαρραλέους, λεβέντες επαναστάτες,
τα ωραία κι’αγαπητά ανθρώπινα όντα σου,
θα έφθιναν, θα μαραίνονταν και θα χάνονταν.
Μπορεί να μη σού πολυαρέσει η αναταραχή,
την οποία η παρακοή φορτώνει στους ώμους σου, αλλά σε ευχαριστεί το τελικό αποτέλεσμα….
Ναι ξέρω, θεέ, πως αγαπάς τούς επαναστάτες!

Καθημερινή

————————————————-

Ο ΘΡΗΝΟΣ ΤΗΣ ΘΕΑΣ ΑΘΗΝΑΣ

Φωτιές πετά ο Όλυμπος
κι’ ο Παρθενών σπαράζει,
και της Αθήνας ο ουρανός
σαν μαύρο ράσο μοιάζει.

Πονά και κλαίει η Αθηνά
τα στήθη της ραγίζουν,
απ’ τα Ιεροσόλυμα
«άγιο» φως κομίζουν.

Μέσα στη νύκτα πλάκωσαν
του Μωυσή οι θύτες,
σκότωσαν τους φιλόσοφους
κι’ ανάστησαν προφήτες.

Βυζαντινοί μυθοποιοί
του Άδη γεννοβόλι,
γκρέμισαν την Αθήνα μου
και έκτισαν τη Πόλη.

Ξύπνα Σωκράτη μου χρυσέ
κι’ οι γλαύκες σ’ έχουν χάσει,
και τη σοφία οι Έλληνες
την έχουνε ξεχάσει.

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή, Οκτ.16

————————————

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΝΑΣΤΑΣΗ

Ανάσταση, ανάσταση
ανάσταση γλυκιά,
τα σύννεφα εσκόρπισαν
και ήρθε ξαστεριά.

Στην Ολυμπία ο λαός
μαζεύτηκε ξανά,
χειροκροτούν τους αθλητές
κι’ η Ελλάς χαμογελά.

Η Ακρόπολη γοργά, σεμνά
τον ήλιο πίσω αφήνει,
κι’ απλόχερα το φως αυτή
στην οικουμένη δίνει.

Του Ολύμπου οι βουνοκορφές
εγέμισαν τραγούδια,
γύρισαν πίσω οι θεοί
και σπέρνουνε λουλούδια.

Ανάσταση, ανάσταση
ανάσταση γλυκιά,
τα σύννεφα εσκόρπισαν
και ήρθε ξαστεριά.

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (16.10.16)

——————————————

ΟΙ ΠΡΩΤΟΠΟΡΟΙ

Οι πρωτοπόροι είμαστε
κι’ οι αριθμοί μας λίγοι,
μα εμείς κρατάμε τη φωτιά
που το στρατί ανοίγει.

Οι πρωτοπόροι παιδιά του ήλιου,
πάνω στα χέρια τους έχουν φτερά,
στα δυο τους μάτια λάμπουν αχτίδες
κι’ έχουν αστέρια μέσ’ τη καρδιά.

Κι’ αν είναι ο δρόμος δύσκολος
κι’ η μέρα μας αιώνας,
μας γέννησε η λεβεντιά,
μας έσπειρε ο αγώνας.

Με σιγουριά και θέληση
όλο μπροστά τραβούμε,
τη μοίρα τη πανένδοξη
πιστά ακολουθούμε.

Οι πρωτοπόροι παιδιά του ήλιου,
πάνω στα χέρια τους έχουν φτερά,
στα δυο τους μάτια λάμπουν αχτίδες
κι’ έχουν αστέρια μέσ’ τη καρδιά.

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (15.5.16)

——————————————-

ΦΙΛΟΣΟΦΟΙ ΚΑΙ ΠΡΟΦΗΤΕΣ

Οι φιλόσοφοι είπαν πως το χάος
(η απεραντοσύνη γύρω απ’ τον πλανήτη μας)
γέννησε τον ουρανό και τη Γη.
Οι προφήτες είπαν πως το χάος είναι θεός
(ένας παντοκράτορας, καλοκάγαθος δημιουργός
– που διαφεντεύει τους πάντες και τα πάντα).
Μέχρις εδώ, δεν υπήρχε αγεφύρωτη διάσταση.
Αλλά, σιγόκαιγαν αμφιβολίες για το «καλοκάγαθος».
Επίσης, η σύνδεση χάους και θεού, θόλωσε τα νερά –
και, με το πέρασμα του χρόνου, θόλωσε και τη σκέψη…
Και ενώ οι φιλόσοφοι έγιναν σοφοί επιστήμονες,
έφτιαξαν διαστημόπλοια, και έγιναν φίλοι με το χάος,
οι προφήτες γονάτισαν τρομαγμένοι κάτω στη γη –
και ικετεύουν το χάος για «έλεος» και «παράδεισους»…

Ανδρέας Κωνσταντινίδης,

Καθημερινή (Οκτ.16)

——————————————-

ΕΛΑ ΝΑ ΑΓΚΑΛΙΑΣΤΟΥΜΕ

«… ‘Η μεγάλη μέρα της οργής Του
έχει έρθει, και ποιος μπορεί να
να σταθεί μπροστά Του;’»
Η Αποκάλυψης, 6:17

Το ξέρω πως είσαι η Κοινωνία μου –
και πως είσαι πιο ισχυρή από εμένα…
Αλλά η ίδια η ύπαρξης σου,
βασίζεται στη δική μου συγκατάβαση
(δεν μπορείς να κόψεις το δεσμό)
Εγώ σου δίνω τη νομιμότητα…
Εγώ σου κτίζω τους ναούς σου…
Εγώ γράφω τα ιερά βιβλία σου…
Εγώ διδάσκω τα ευαγγέλια σου…
(Το άγιο πνεύμα σου είναι μηδέν
χωρίς το δικό μου αλφάβητο).
Σταμάτα να με απειλείς, λοιπόν,
με κόλαση και εσχατολογία…
Να με τιμάς και να με σέβεσαι,
και εγώ σου υπόσχομαι ανταπόδοση.
Να με λατρεύεις, καθώς μου αξίζει,
και εγώ σου υπόσχομαι ανταμοιβή.
Το ξέρεις πως είσαι μισός άνθρωπος,
και πως εγώ είμαι μισός θεός…
Με χρειάζεσαι και σε χρειάζομαι!
Έλα ν’ αγκαλιαστούμε, λοιπόν…

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (23.11.16)

————————————————-

ΞΥΠΝΗΣΕ ΗΛΙΕ

Ξύπνησε ήλιε κι’ άργησε
η μέρα να χαράξει,
κι’ η Ελλάδα μας μεσ’ τη φωτιά
τα ράσα να πετάξει.

Και να ντυθεί στη γιορτινή
την άσπρη φορεσιά της,
το φως που χιλιοδόξασαν
τ’ αθάνατα παιδιά της…

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Kαθημερινή

—————————————

ΔΕΗΣΗ ΣΤΗΝ ΑΦΡΟΔΙΤΗ

Πάνω στο κύμα του γιαλού
θεά μου Αφροδίτη,
έλα ξανά στης Κύπρου μας
το πατρικό σου σπίτι.

Αφρόβρεχτη κι’ ηλιόλουστη
με τα μαλλιά διαμάντια,
έλα και φέρε λίγο φως
στη μαύρη μας κατάντια.

Χριστιανοί κι’ Ισλαμιστές
βάρβαροι ένας – κι’ ένας,
αφάνισαν τους Έλληνες
δεν έμεινε κανένας.

Τη Κύπρο μας την όμορφη
με μίσος τη κουρσέψαν,
βεβήλωσαν τα ιερά
τους θησαυρούς εκλέψαν.

Έλα και φέρε μας χαρά
και διώξε το σκοτάδι,
αλλόθρησκοι κατακτητές
μας έριξαν στον Άδη.

Ο Πυγμαλίων καρτερεί
στης Πάφου τ’ ακρογιάλι,
να σου λαξέψει άγαλμα
σαν τα δικά σου κάλλη.

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (30.10.16)

——————————————

ΔΡΑΠΕΤΗΣ ΚΑΙ ΑΛΗΤΗΣ

« ‘…Σαν δραπέτης και αλήτης θα τριγυρνάς
πάνω στη γη.’» Γένεση: 4 : 12

Ναι, και μάς λέγεις πως είσαι… θεός.
Απλώς, έριξες τα ζάρια…
με απερισκεψία και ξεγνοιασιά – κι’ ότι τύχει.
Κι’ όμως τα είχες όλα στη διάθεση σου!
Ναι, εσύ, ο παντοδύναμος και παντογνώστης.
Ο «πανταχού παρών και τα πάντα πληρών»…
Θα μπορούσες να φτιάξεις ότι ήθελες.
Είχες όλες τις δυνάμεις στα χέρια σου.
Θα μπορούσες να κάμεις τέλειους πρωτόπλαστους!
Αλλά ήθελες να παίζεις παιγνίδια μαζί μου.
Ήθελες να διασκεδάζεις τον εαυτό σου.
Και έφτιαξες ατελή, προβληματικά όντα.
Μη κατηγορείς, λοιπόν, εμένα για τις ατέλειες μου.
Μη μού βρίσκεις φταίξιμο για τις διχοτομίες μου :
Κρεμάμενος μεταξύ ήλιου και λάσπης,
αγωνιζόμενος μεταξύ Σκύλας και Χάρυβδης,
σάρκα και πνεύμα – δραπέτης και αλήτης….

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (13.3.16)

——————————————–

ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ
ΜΑΧΕΤΑΙ ΤΟ «ΑΓΙΟ» ΠΝΕΥΜΑ

Τρίζω τα δόντια και σφίγγω τις γροθιές.
Πρέπει να νικήσω αυτή την αρρώστια –
αχόρταγο σαράκι μου τρώει τα σωθικά.
Μου σκότωσε τον Απόλλωνα και την Αθηνά μου.

Πρέπει να νικήσω αυτή την αρρώστια.
Στο σκοτάδι μέσα έκρυψε τον ήλιο μου.
Χάρισε τα πλούτη του κόσμου στον Καίσαρα
και μ’ έστειλε να ψάχνω για παράδεισο στα σύννεφα.

Πρέπει να νικήσω αυτή την αρρώστια.
Όπλα μου η απέχθεια για το ψέμα και το σκοτάδι –
μαζί με την αγάπη μου για τον άνθρωπο και το φως.
Ασπίδα μου η αξιοπρέπεια και η ψυχή της Ακρόπολης.

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (23.11.16)

————————————-

ΥΜΝΟΣ ΠΡΟΣ ΤΟ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ

Τέκνο της Αθηνάς Παλλάς, δίδυμο με τον ήλιο,
στο διάβα σου οι άνθρωποι χρειάζονταν αντήλιο.

Λευτέρωσες τον άνθρωπο, απ’ τις θρησκοληψίες,
βιβλιοθήκες άνοιξες, κι’ έκλεισες εκκλησίες.

Από τον Μέγα Ηράκλειτο, στον Άγιο Σωκράτη, άπλωσες τις φτερούγες σου, στης γης όλα τα πλάτη.

Φάρον ο Μεγαλέξανδρος, στα στιβαρά του χέρια,
σ’ άρπαξε και σ’ ανύψωσε, εκεί ψηλά στ’ αστέρια.

Κι’ η Ανατολή μαρμάρωσε, την έπιασε το ρίγος,
και σαν οχιά φαρμάκωσε, το ζηλευτό σου σφρίγος.

Έστειλε μάγους με χρυσόν, θεοποιούς αγύρτες,
κι’ έκαμαν μέρες σκοτεινές, περίλαμπρες τις νύκτες.

Η σκοτεινιά απλώθηκε, σ’ όλη την οικουμένη,
κι’ η Ελλάδα έμεινε βουβή, τυφλή κι’ ερημωμένη.

Πέρασαν μέρες χαλεπές, και δίσεκτα τα χρόνια,
κι’ έμοιαζε πως η λάμψη σου, έχει χαθεί αιώνια.

Ο Απόλλωνας δεν άντεξε, να βλέπει τον καημό σου,
και άρπαξε τον ήλιο του, και σού’ δωσε το φως σου.

Κι’ η οικουμένη έτρεξε, σεμνά να προσκυνήσει,
και της θεάς της Αθηνάς, το τέκνο να υμνήσει.

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (15.5.16)

—————————————–

Ο ΑΔΕΞΙΟΣ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΣ

«Και αν το μάτι σου σε οδηγεί στο
αμάρτημα, βγάλε το και πέταξε το
μακριά. Είναι καλύτερα για σένα
να μπεις στον παράδεισο με ένα
μάτι, αντί στη κόλαση με δύο».
Ματθαίου, 18:9

Ώστε έτσι! Βρίσκεις φταίξιμο στο μάτι μου…
Και μου ζητάς να το… βγάλω και να το πετάξω!
Ποιο μάτι σε ρωτώ – καλέ μου θεέ – ποιο μάτι;
Ποιο από τα δύο ανεκτίμητα που μου έδωσες;
Το μονάκριβο μου το αριστερό, είτε το δεξιό –
Το αναντικατάστατο δεξιό, είτε το αριστερό;
Νομίζω να τα βγάλω και τα δυο, και να τα πετάξω!
Έτσι θα σιγουρευτώ πως θα πάω στον παράδεισο –
και εσύ θα κυβερνάς τη Γη, μαζί με τον… Καίσαρα!

Αλλά, γιατί, παρακαλώ, με αδίκησες τόσο οικτρά;
Δεν μπορούσες να φτιάξεις ένα καλύτερο κόσμο
– εσύ ο «παντογνώστης» και ο… πολυπράγμων;
Δεν μπορούσες να δημιουργήσεις σωστή αρμονία
– δηλαδή, τα μάτια μου και ο κόσμος να είναι ένα!
Αντί τώρα να μου ζητάς να τυφλωθώ για να… σωθώ;
Γιατί τόση προχειρότητα και… εγκληματικότητα;
Ντροπή σου, αδέξιε και απεχθή, δημιουργέ!…

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (30.10.16)

—————————————-

ΕΝΑ ΓΡΑΜΜΑ ΠΡΟΣ ΤΟΝ ΙΗΣΟΥ

Αγαπητέ Ιησού:

Εκεί στον παράδεισο που βρίσκεσαι –
ανάμεσα στους άλλους, διαλεκτούς επαναστάτες –
ξέρω πως ανησυχείς πολύ τώρα τελευταία.
Αγωνιάς για την τύχη της Αναγέννησης,
όπως και για την μεγάλη καθυστέρηση της Άνοιξης.

Τα δικά σου διδάγματα έχουν πια παλιώσει
(όπως ξέρουμε και οι δύο μας πολύ καλά,
όταν δώσεις αρκετό χρόνο στην αλήθεια μετατρέπεται σε ψέμα – ατράνταχτο αξίωμα από του Ηράκλειτου «τα πάντα ρει»).

Ξέρω πως τώρα ψάχνεις για καινούριους ορίζοντες.
Επίσης ξέρω πως προσβάλλεσαι από την
αποτελμάτωση, και την συμπεριφορά,
των σημερινών χριστιανών υποκριτών
(Εάν μπορούσες να γεννηθείς και πάλι στην εποχή μας, θα τους ανέτρεπες με θυμό τ’ ακάθαρτα τραπέζια τους – όπως ακριβώς έκαμες τότε με αυτά των Φαρισαίων.)

Ξέρω πως δεν θα λυπηθείς για την παρακμή του χριστιανισμού.
– Έλα να γιορτάσουμε, καλέ μου αδελφέ, είσαι πια νεκρός….

Ανδρέας Κωνσταντινίδης

Καθημερινή (17.4.16)

——————————————————–