Πατριωτισμός, Εθνικισμός, Σωβινισμός, Ρατσισμός

Πατριωτισμός, Εθνικισμός, Σωβινισμός, Ρατσισμός

Ευκαιρίας δοθείσης θα ασχοληθούμε με σημαντικές έννοιες , οι οποίες χρησιμοποιούνται δυστυχώς τελείως εσφαλμένα, φαινόμενο που έχει μερικές φορές δυσάρεστες συνέπειες. Οι έννοιες είναι επιστημονικοί όροι ( termini scientifici ) με ένα καθορισμένο περιεχόμενο , δηλαδή δεν επιτρέπεται να τις ερμηνεύσει κανείς υποκειμενικά ή βολονταριστικά.

α ) Πατριωτισμός

Η γλωσσική αφετηρία του είναι η ελληνική λέξη Πατήρ ( Γενική: Πατρός ) και όχι η λατινική λέξη Pater ( Γενική : Patris ). Στο Μεσαίωνα εμφανίσθηκε η λέξη Πατριώτης ( κάποιος από το ίδιο γένος, συμπατριώτης ) με μεσαιωνική λατινική Patriota και αργότερα με γαλλική προφορά Patriote. Παράλληλα παρουσιάσθηκε το επίθετο Πατριωτικός με την λατινική Patrioticus και την γαλλική προφορά Patriotique , πού έγινε η βάση για την γαλλική λέξη με ελληνικές ρίζες Patriοtisme με την νεοελληνική προφορά Πατριωτισμός. Έτσι επέστρεψε η λέξη Πατριωτισμός στην γενέτειρά της.

Η έννοια αυτή σημαίνει την πολιτική τοποθέτηση ενός ατόμου που είναι συνυφασμένη με τον συναισθηματικό δεσμό με τις αξίες, την ιστορία, την παράδοση, τον πολιτισμό κλπ. της γενέτειράς του ( Πατρίδα ).Το κύριο νόημά της είναι η αγάπη προς την Πατρίδα. Μερικές φορές συνάδει όμως ο Πατριωτισμός με δυνατό συναίσθημα της υπερηφάνειας και της αλαζονείας, εάν κάποιος είναι αμετροεπής.

Ο Πατριωτισμός είναι προϊόν της Γαλλικής Επανάστασης του 1789 και φορέας του είναι ο αστός ( πολίτης, citoyen ). Ένα από τα καθοριστικά γνωρίσματα του σύγχρονου πολίτου είναι η διαλεκτική αλληλουχία μεταξύ των δικαιωμάτων και των καθηκόντων .

β ) Εθνικισμός

Υφίστανται δύο διαφορετικές ερμηνείες : Η γαλλική ερμηνεία είναι μάλλον ουδέτερη : Εννοεί τον πατριωτισμό.
Οι περισσότεροι ευρωπαϊκοί λαοί την έχουν αποδεχθεί. Σύμφωνα όμως με την γερμανική ερμηνεία ο εθνικισμος έχει αρνητική σημασία : υπερβολική και μή ανεκτική εθνική συνείδηση , η οποία θεωρεί την ισχύ και το μεγαλείο του έθνους ως υψίστη αξία. Οι λαοί της Βόρειας και της Ανατολικής Ευρώπης αποδέχθηκαν αυτήν την ερμηνεία.

Στην νεώτερη παγκόσμια ιστορία η έννοια εθνικισμός χρησιμοποιήθηκε λίαν θετικά και δη από τα εθνικοαπελευθερωτικά κινήματα πρώτα στις αραβικές χώρες και κατόπιν σε όλες τις χώρες που ξεσηκώθηκαν κατά της αποικιοκρατίας. Επομένως πρέπει να κάνουμε μίαν διαφοροποίηση.

γ ) Σωβινισμός
σημαίνει  πολύ δυνατό πατριωτισμό που στρέφεται κατά άλλων λαών (αδδιαλλαξία, αντιπάθεια, μίσος).

δ ) Ρατσισμός

Ιδέ εκτενέστατα εδώ  στο Μπλογκ μου την  εκλαϊκευμένη μελέτη “Ρατσισμός, Πρόσφυγας, Μετανάστης, Παράνομος”.
Δημοσιευθέν συχνά στον κεντρικό ηλεκτρονικό τύπο (Το Βήμα, Καθημερινή 9τελευταί στις 16.2.18), Τα Νέα).

Πατριωτισμός, Φιλοπατρία, Παρελάσεις ίσον Πατριωτισμός ;

Πατριωτισμός, Φιλοπατρία

Το λίαν ενδιαφέρον πολυσύνθετο θέμα (Πατριωτισμός, Φιλοπατρία) ήταν πολλάκις αντικείμενο πανεπιστημιακών διαλέξεων, πτυχιακών καθώς και διδακτορικών δατριβών υπό την επιστημονική μου εποπτεία.

Το θέμα εμπεριέχει τις εξής διαστάσεις : γλωσσολογική, ιστορική, εθνική, πολιτική, κοινωνική και εθνολογική.

1. Γλωσσολογική διάσταση (ετυμολογία, σημασιολογία)

Αφετηρία δεν είναι η λατινική λέξη Pater , Patris (γενική, εξ ου και Patria, γαλλικά Patrie), αλλά η ελληνική λέξη Πατήρ, Πατρός και εξ αυτού Πατρίς.
Κατά την διάρκεια του Μεσαίωνα δημιουργήθηκε η λέξη πατριώτης (καταγωγή από το ίδιο γένος) μετατράπηκε στα “απλά λατινικά” σε patriota (συμπατριώτης) και βραδύτερα στα γαλλικά patriote ( ΦΙΛΟΠΑΤΡΗΣ ).
Κάτι το παρόμοιο συνέβη και με το επίθετο πατριωτικός, μετατροπή σε patrioticus και σε patriotique. Σε αυτήν την βάση εμφανίσθηκε στα γαλλικά η έννοια patriotisme η οποία επέστρεψε στην πατρίδα της ως Πατριωτισμός.

Πατριωτισμός, σημασιολογικώς

Πρόκειται για την πολιτική τοποθέτηση επί τη βάσει μίας συναισθηματικής δέσμευσης στις αξίες, στην γλώσσα, στην παράδοση, στην θρησκεία και στον πολιτισμό ( τρόπος ζωής, λογοτεχνία, μουσική κτλ.) ενός έθνους. Πολλές φορές αυτή η τοποθέτηση είναι συνδυασμένη με υπερβολική υπερηφάνεια και αλαζονεία, γνωστό φαινόμενο στην Ελλάδα. Τον πιο ωραίο ορισμό της Πατρίδας έχει διατυπώσει ο σοφός Σωκράτης (Πλάτωνος Κρίτων, 51α, 51β) : “Μητρός τε καὶ πατρὸς καὶ τῶν ἄλλων προγόνων ἀπάντων τιμιώτερόν ἐστιν ἡ Πατρὶς καὶ σεμνότερον καὶ ἁγιώτερον καὶ ἐν μείζονι μοίρᾳ καὶ παρὰ θεοῖς καὶ παρ᾿ ἀνθρώποις τοῖς νοῦν ἔχουσι”.

2.Ιστορική διάσταση

Η Marseillaise καλεί όλα τα παιδιά της Πατρίδας , να την υπερασπισθούν ( “Allons enfants de la Patrie, Le jour de gloire est arrivé! Contre nous de la tyrannie, L’étendard sanglant est levé”). Πρότυπο ήταν , όπως φαίνεται, ο Παιᾶν των Σαλαμινομάχων (Αἰσχύλου, Πέρσαι : ” Ὦ παῖδες Ἑλλήνων, ἴτε, ἐλευθεροῦτε πατρίδ᾿ ἐλευθεροῦτε δέ παῖδας, γυναἰκας, θεῶν τε πατρώων ἔδη, θῆκας τε προγόνων· νῦν ὑπὲρ πάντων ἀγών” ) .

Αν υπήρχε τότε η λέξη Ελλάς, οπωσδήποτε θα την χρησιμοποιούσαν.
Η αστική τάξη ήταν κατά την γνώμη της ηγεμών όλου του λαού εκτός από το Ancien Regime και εκπροσωπούσε την γενική θέληση ( volonte generale ) και τα συμφέροντα των πολιτών). Στην Ελλάδα όμως επρόκειτο πρωτίστως για έναν απελευθερωτικό αγώνα.

3. Εθνική διάσταση

Οι Γάλλοι υπερασπίσθηκαν την Πατρίδα τους κατά ξένων εισβολέων. Ο Πατριωτισμός τους ήταν στενά συνυφασμένος με το γαλλικό έθνος και αυτό πάλι ήταν συνδεδεμένο με την νέα κατάσταση πραγμάτων. Δημιουργήθηκε μία δυνατή εθνική συνείδηση .
Στην Ελλάδα υπήρχε επίσης μία ακραιφνής εθνική συνείδηση , δίχως σύνδεση όμως με τα κοινωνικά και πολιτικά προβλήματα του λαού. Επομένως λείπουν η κοινωνική, η κρατική, η νομική, η φορολογική και η περιβαλλοντική συνείδηση ( Ιδέ εδώ στο Μπλογκ μου το άρθρο “Εθνική, κρατική και κοινωνική συνείδηση” ).

4. Πολιτική διάσταση

Η Γαλλική Επανάσταση δημιούργησε ένα τελείως καινούργιο πολιτικό και πολιτειακό σύστημα , το οποίο βασιζόταν στον πολίτη με τα δικαιώματα καθώς και με τα καθήκοντά του ως κάτι το αυτονόηπο. Η αστική τάξη ήταν και είναι η καθοριστική . Ο πολίτης έχει κοινωνική, κρατική , νομική η φορολογική και η περιβαλλοντική συνείδηση.
Σε σύγκριση με την Γαλλία στην Ελλάδα έπαιζαν στην ουσία οι κοτζαμπάσηδες τον πιό αποφασιστικό ρόλο.
Ακόμη και σήμερα δεν η ελληνική αστική τάξη δεν έχει ευρωπαϊκό επίπεδο ( Ιδέ και Π. Κονδύλης, Οι αιτίες της Παρακμής της σύγχρονης Ελλάδας, Θεμέλιο, 2011).
Η πλειοψηφία των Ελλήνων δεν ανήκει στην κατηγορία του πολίτου. Δεν διαθέτει ούτε κοινωνική, ούτε κρατική, ούτε νομική, ούτε φορολογική, ούτε περιβαλλοντική συνείδηση και δεν αναγνωρίζει την αλληλουχία δικαιωμάτων και καθηκόντων.

Η εθνική συνείδηση δεν κοστίζει απολύτως τίποτα. Δεν συμπίμπτουν το εθνικό και το πολιτικό στοιχείο του πατριωτισμού. Αυτό θα πεί, ότι ο ελληνικός Πατριωτισμός στηρίζεται μόνον στην εθνική συνείδηση, δηλαδή δεν είναι ευρωπαϊκος, αλλά βαλκανικός. Είναι ένας ανέξοδος, εύκολος και λεκτικός πατριωτισμός. Εν τω μεταξύ ο πατριωτισμός αυτού του είδους έχει προσλάβει διαστάσεις μίας αφάνταστης παράνοιας : πατριωτισμός (η πλειοψηφία των Ελλήνων), υπερπατριωτισμός (Ελληναράς, Αν.Ελλ., Μίκης Θεοδωράκης), υπερυπερπατριωτισμός(Χρυσή Αυγή).

5. Κοινωνική διάσταση

Όταν λείπουν πρωτίστως η κρατική και η νομική συνείδηση (όχι το γενικό και ανέξοδο “αίσθημα δικαίου” με πάμπολες ερμηνείες) , δεν δύναται να λειτουργήσει ένα κράτος. Το συμφέρον του συνόλου παραγκωνίζεται από ατομικιστικά συμφέροντα ( Ιδέ εδώ στο Μπλογκ την μικρή μελέτη “Ατομο, Ατομικότητα, Ατομικισμός, Εγωϊσμός, Φιλοτομαρισμός” ), και αενάως επικρατεί ένα συγκρουσιακό κλίμα το οποίο αποκλείει τον γνήσιο πατριωτισμό, ο οποίος προϋποθέτει συναινετικό πνεύμα( Ιδέ εδώ στο Μπλογκ το άρθρο “Συνεννόηση, Συγκρουσιασμός” ).

Η πραγματοποίηση του πατριωτισμού είναι μία διαδικασία, η οποία λαμβάνει χώραν εμπράκτως και μέσω έργων και ενός βασικού κώδικα συμπεριφοράς στον τομέα δράσης (εργασίας) ή γενικά στο πλαίσιο του κοινωνικού συνόλου κάθε ατόμου.

6. Εθνολογική διάσταση

Στο επίκεντρο τίθεται η νοοτροπία του Νεοέλληνα ο οποίος σε γενικές γραμμές είναι ένα κράμα από βαλκανική παμπονηριά και ανατολίτικο ραχάτι. Είναι πασίγνωστο, ότι η Ελλάδα δεν έζησε ούτε την Αναγέννηση, ούτε τον Ευρωπαϊκό Διαφωτισμό, ούτε την Αστική Επανάσταση με τα ανθρώπινα δικαιώματα.
Σε ό,τι αφορά την ιστορία της βρισκόταν κάτω από ξένη κατοχή ( έως τον 7ο αι., δηλαδή πάνω από 800 έτη η ρωμαϊκή κατοχή (Imperium Romanum) συν 400 έτη ο τούρκικος ζυγός. Πρόκειται για 1200 απολεσθέντα έτη, ενώ οι Ευρωπαίοι ζούσαν από εθνική άποψη σχετικά ελεύθερα και προόδευαν πάνω από 1400 έτη.

Το αποτέλεσμα είναι η διαμόρφωση μίας νοοτροπίας, η οποία παρεμποδίζει την εφαρμογή ενός γνήσιου και σύγχρονου Πατριωτισμού (Ιδέ εδώ στο Μπλογκ τα άρθρα «Ελληνάρας, Τσαμπουκισμός», »Ευρωπαϊκή αντικειμενικότητα vs Ελληνικού σουρεαλισμού», «Ελληνες και Γερμανοί, Εθνολογική Σύγκριση» και την μελέτη «Deutsche und Griechen, Mentalität, Eine komparative Studie“). Τα προτερήματα μας είναι γνωστότατα, αλλά δεν έχουν ουδεμία σχέση με τις «νέες Θερμοπύλες» ( παραγωγή, ανταγωνιστικότητα των προϊόντων, καθήκοντα απέναντι στο σύνολο κτλ.).

Λείπουν αξίες, όπως π.χ., η ιδέα του γενικού συμφέροντος, η αξιοπιστία , η αυτογνωσία, η αντοχή και η δυναμικότητα, τότε δεν υπάρχουν οι καθοριστικές προϋποθέσεις για τον εκμοντερνισμό, τον εξευρωπαϊσμό και τον εξορθολογισμό.
Ιδού πεδίον δόξης λαμπρόν για κάθε Έλληνα πατριώτη. Ας θυμηθούμε από καμιά φορά τους προγόνους μας. Ο Ησίοδος είπε προ 2.600 ετών κάτι το πολύ ενδιαφέρον (τσιτάτο απο μνήμη) : “Οι αιώνιοι θεοί του Ολύμπου έθεσαν προ της επιτυχίας τον ιδρώτα”.
Ένας οκνηρός ή ένας διεφθαρμένος δεν δύναται ποτέ να είναι καλός πατριώτης. Αλλά αυτονοήτως αυτός είναι ένας πατριδοκάπηλος , δηλαδή ένα κοινωνικό κάθαρμα. Ο άμεσος συνδυασμός της εθνικής συνείδησης με τις παραπάνω κατηγορίες της συνείδησης είναι τελείως απαραίτητος.

Δημοσιευθέν επανειλλημμένα στον ηλεκτρονικό τύπο, ιδιαιτέρως στην Καθημερινή και στο Βήμα, τελευταία φορά στην Καθημερινή (26.3.17), iefimerida (5.2.18).

—————————————————————————————————————————————————

-Είς οιωνός άριστος, αμύνεσθαι περί πάτρης.
Όμηρος, περ. 800-750 π.Χ., Ποιητής – Ιλιάδα Μ’ 243
(ρήση του Έκτορα)
Μητρός τε και πατρὸς και των άλλων προγόνων απάντων τιμιώτερόν εστιν η Πατρὶς και σεμνότερον και αγιώτερον και εν μείζονι μοίρα και παρα θεοίς και παρ᾿ ανθρώποις τοις νουν έχουσι.
-Σωκράτης, 469-399 π.Χ., Φιλόσοφος
-Νόμιζε την πατρίδα οίκον, τους δε πολίτας εταίρους.
Ξενοφών, 430-355 π.Χ., Αρχαίος Έλληνας ιστορικός

-”Μητρός τε και πατρός και των άλλων προγόνων απάντων τιμιώτερον εστίν η πατρίς και σεμνότερον και αγιώτερον και εν μείζονι μοίρα και παρά θεοίς και παρ’ ανθρώποις τοις νουν έχουσιν” : “Από τη μητέρα και τον πατέρα και όλους τους άλλους προγόνους, η πατρίδα είναι πράγμα πολυτιμότερο και σεβαστότερο και αγιότερο και ανώτερο και κατά τη γνώμη των θεών και κατά τη γνώμη των ανθρώπων που έχουν φρόνηση”.Πλάτων: Κρίτων, 51β

-Δημόκριτος :Ανδρί σοφώ πάσα γη βατή, ψυχής γαρ αγαθής πατρίς ο ξύμπας κόσμος.

-Ω Παίδες Ελλήνων, ίτε ελευθερούτε Πατρίδ’, ελευθερούτε δε Παίδας γυναικών, Θεών τε Πατρώων έδη θήκας τε προγόνων. Νυν υπέρ πάντων αγών (Ω, παιδιά της Ελλάδας, εμπρός για να ελευθερώσετε την πατρίδα, τα παιδιά, τις γυναίκες, τους βωμούς των πατρώων θεών και τους τάφους των προγόνων σας. Τώρα είναι ο υπέρ πάντων αγών) [Παιάνας Σαλαμινομάχων] [[Αισχύλος [Πέρσαι 402-405]]

-Φίλει την Πατρίδα, καν άδικος ή (Να αγαπάς την πατρίδα σου και όταν ακόμη σε αδικεί) Πλάτων

-Ουδέν γλύκιον πατρίδος (Τίποτα δεν είναι γλυκύτερο από την πατρίδα) Όμηρος

  • -Πάσα Γη Πατρίς των γενναίων (Για τους γενναίους που έπεσαν για την πατρίδα, όπου και εάν ταφούν είναι σαν να τάφηκαν στην πατρίδα) Ευριπίδης

-Ο τάφος των ηρώων είναι ολόκληρο το σύμπαν Περικλής

-Εις οιωνός άριστος, αμύνεσθαι περί Πάτρης (Ένα μάντευμα είναι άριστο, το να αμύνεται κανείς για την πατρίδα του) [[Όμηρος [Ιλ. Μ 243]]

-Δεν υπάρχει τίποτα γλυκύτερο από τη γη των πατέρων σου Ευριπίδης

-Ανδρών επιφανών πάσα γη τάφος (Των επιφανών ανδρών κάθε μέρος της Γης είναι τάφος) Θουκυδίδης

-Αν αληθεύει αυτό που λένε οι φιλόσοφοι, πως είμαστε όλοι τέκνα του Θεού, τότε πρέπει όλοι να ακολουθούμε το παράδειγμα του Σωκράτη, κι όταν μας ρωτούν από πού είμαστε, να μη λέμε “είμαι Αθηναίος” ή “είμαι Κορίνθιος”, αλλά “είμαι πολίτης του κόσμου” Επίκτητος

-

————————————————————————————————————

Ορκος των Νέων Αθναίων, ότα γινόταν στρατιώτες

Οὐ καταισχυνῶ τά ὄπλα,

Οὐ καταισχυνῶ τὰ ὅπλα τὰ ἱερὰ, οὐδ’ ἐγκαταλείψω τὸν παραστάτην[1] ὅτῳ ἂν στοιχήσω· ἀμυνῶ δὲ καὶ ὑπὲρ ἱερῶν καὶ ὁσίων καὶ μόνος καὶ μετὰ πολλῶν. καὶ τὴν πατρίδα οὐκ ἐλάσσω παραδώσω, πλείω δὲ καὶ ἀρείω ὅσης ἂν παραδέξωμαι. καὶ εὐηκοήσω τῶν ἀεὶ κραινόντων ἐμφρόνως καὶ τοῖς θεσμοῖς τοῖς ἰδρυμένοις πείσομαι καὶ οὕστινας ἂν ἄλλους τὸ πλῆθος ἰδρύσηται ὁμοφρόνως·καὶ ἂν τις ἀναιρῇ τοὺς θεσμοὺς ἢ μὴ πείθηται οὐκ ἐπιτρέψω, ἀμυνῶ δὲ καὶ μόνος καὶ μετὰ πολλῶν. καὶ ἱερὰ τὰ πάτρια τιμήσω. ἵστορες τούτων Ἄγλαυρος, Ἐνυάλιος, Ἄρης, Ζεύς, Θαλλώ, Αὐξώ, Ἡγεμόνη.

Δε θα ντροπιάσω τα όπλα τα ιερά,

ούτε θα εγκαταλείψω το συμμαχητή μου, με οποιονδήποτε κι αν ταχθώ στη γραμμή. θα αμυνθώ και για τα ιερά και τα όσια και μόνος και μαζί με πολλούς και την πατρίδα δε θα παραδώσω μικρότερη αλλά μεγαλύτερη και ισχυρότερη απ’ όση την παρέλαβα. και θα υπακούσω πρόθυμα σ΄αυτούς που δικάζουν κάθε φορά και Θα πολιτεύομαι σύμφωνα με τους καθιερωμένους θεσμούς και σύμφωνα με όσους άλλους ο λαός με κοινή απόφαση θα καθιερώσει. Και σε περίπτωση που κάποιος θα αποπειραθεί να καταλύσει τους θεσμούς ή να μην πειθαρχεί σ΄ αυτούς, δεν θα επιτρέψω, θα αμυνθώ και μόνος και μαζί με πολλούς. Και θα τιμήσω τα πατροπαράδοτα ιερά. Μάρτυρες μου γι αυτά ας είναι η Άγλαυρος, Ενυάλιος, Άρης, Ζευς, Θαλλώ, Αυξώ, Ηγεμόνη.

Λυκούργος Αθηνών, Κατά Λεωκράτους

—————————————————-

Παρελάσεις = Πατριωτισμός ;

Ανεξάρτητα από το εάν σήμερα οι παρελάσεις είναι απαραίτητες, πρόκειται για μίαν ιδιαίτερη έκφανση του (λεκτικού) πατριωτισμού και της (ανέξοδης) εθνικής συνείδησης, ενώ στην πραγματικότητα λείπουν η κοινωνική, η κρατική, η νομική, η φορολογική και η περιβαλλοντική συνείδηση που είναι απαραίτητες για την ανοικοδόμηση ενός ΕΥΡΩΠΑΙΚΟΥ (όχι βαλκανοανατολίτικου) κράτους και μίας επιτυχούς οικονομίας.

Εν κατακλείδι : Είναι εύκολο να λες : «Ελλην είναι τ όνομά μου υπερήφανο , τρανό, μάνα την Ελλάδα έχω και γι αυτή θα πολεμώ». Αυτό δεν κοστίζει τίποτα, αλλά το άλλο είναι στην Ελλάδα τελείως άγνωστο : «Ελλην…., και γι αυτή θα εργασθώ». Δηλαδή σημειώνεται μία ολέθρια συνειδησιακή διαστρέβλωση.

Κατά τα άλλα ιδέ εδώ στο Μπλογκ μου τα άρθρα και τις μελέτες «Συνείδηση, εθνική, κοινωνική, κρατική, νομική, φορολογική», « Πατριωτισμός, Φιλοπατρία», «Πατριωτισμός, Απόδημοι».

Το Βήμα (25.3.15), iefimerida (24.3.16)

——————————————————————————–

Πατριώτες, Ελληναράδες,  Πατριδοκάπηλοι, Εθναμύντορες

Παροξυσμός η διαβάθμιση του νεοελληνικού πατριωτισμού: Αυτονοήτως είναι ο κ. Σαμαράς Ελληνας πατριώτης. Επίσης είναι ο κ. Καμμένος αναμφισβήτητα μεν Ελληνας πατριώτης, αλλά κατά την γνώμη του μεγαλύτερος και καλύτερος πατριώτης από τον κ. Σαμαρά. Ο εθναμύντορας κ. Πολυδώρας παριστάνει τον υπερπατριώτη. Αλλά διαπιστώνουμε και κάτι άλλο παράφρονο : Οι Χρυσαυγίτες είναι οι κατά φαντασίαν υπέρτατοι πατριώτες και θεματοφύλακες της γνησιότητας του ελληνικού αίματος. Αλλά υπάρχει ευτυχώς και μία ρεαλιστική θέαση : Ο κ. Σαμαράς, πρώην επίσης υπερεθνικιστής, είναι τώρα κανονικός πατριώτης, ενώ όλοι οι άλλοι είναι εθνοκάπηλοι. Ο χειρότερος εθνοκάπηλος της σημερινής Ελλάδας είναι ο κ. Καμμένος, όχι οπωσδήποτε η προσωποποίηση του ελληνικού πνεύματος , αλλά αναμφιβόλως το crescendo της πολιτικής γελοιότητας. Κατόπιν έπεται ο κ. Ψωμιάδης. Το Βήμα 26.6.14